بسیاری از افراد دهانشویه را بخش ثابت روتین بهداشتی خود میدانند؛ محصولی خوشبوکننده که حس تمیزی و تازگی میدهد. اما متخصصان دندانپزشکی تأکید میکنند این عادت رایج برای اکثریت مردم ضروری نیست و در صورت استفاده نادرست یا طولانیمدت، ممکن است پیامدهای ناخواستهای برای سلامت دهان و حتی سلامت عمومی داشته باشد.
به گفته دندانپزشکان، سه اصل پایه برای حفظ سلامت دهان و دندان کافی است: مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید، تمیز کردن فاصله بین دندانها با نخ دندان یا مسواک بیندندانی، و مراجعه دورهای به دندانپزشک در صورت نیاز. دهانشویه در این هرم، نقش اصلی را ندارد.
توصیه صریح متخصصان؛ دهانشویه روتین نیست
دکتر دیوید کانوی از دانشکده دندانپزشکی دانشگاه گلاسکو در این باره میگوید: «من به هیچ وجه استفاده روزمره و همیشگی از دهانشویه را توصیه نمیکنم. این محصول برای بهداشت عمومی دهان و دندان ضروری نیست.»
این نگاه در میان بسیاری از متخصصان بریتانیا و آمریکا مشترک است. آنها معتقدند تبلیغات گسترده باعث شده دهانشویه بهعنوان یک نیاز روزانه جا بیفتد، در حالی که شواهد علمی از چنین ضرورتی حمایت نمیکند و حتی در برخی گروهها، مصرف بیرویه میتواند مضر باشد.
دو نوع اصلی دهانشویه را بشناسید
دهانشویهها به طور کلی در دو دسته طبقهبندی میشوند:
- دهانشویههای درمانی: حاوی مواد فعال مانند کلرهگزیدین، فلوراید یا ترکیبات ضدالتهاب هستند و برای درمان مشکلات مشخصی مانند التهاب لثه، عفونتهای دهانی یا پوسیدگی تجویز میشوند. این محصولات معمولاً با نسخه یا توصیه دندانپزشک و برای دورهای محدود استفاده میشوند.
- دهانشویههای آرایشی: هدف اصلی آنها پوشاندن موقت بوی بد دهان و ایجاد حس خنکی است. این گروه تأثیر درمانی پایدار بر بیماری لثه یا پوسیدگی ندارد و اثر آن اغلب کوتاهمدت است.
تفکیک این دو دسته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخش عمده نگرانیهای علمی مربوط به مصرف خودسرانه و طولانیمدت نوع درمانی بهویژه حاوی کلرهگزیدین، و همچنین محصولات حاوی الکل است.
میکروبیوم دهان و ارتباط آن با فشار خون
یکی از محورهای مورد توجه پژوهشگران، تأثیر دهانشویه بر میکروبیوم دهان است؛ اکوسیستمی متشکل از میلیاردها باکتری که بخش زیادی از آنها برای بدن مفیدند. برخی از این باکتریهای مفید در تبدیل نیترات موجود در مواد غذایی مانند سبزیجات برگسبز به نیتریت و در نهایت به اکسید نیتریک نقش دارند. اکسید نیتریک به گشاد شدن رگهای خونی و تنظیم فشار خون کمک میکند.
مطالعات کوچک اما قابل تأمل، این چرخه را بررسی کردهاند:
- در مطالعهای روی ۳۶ بزرگسال سالم، استفاده یک هفتهای از دهانشویه درمانی باعث تغییر در ترکیب میکروبیوم دهان و کاهش باکتریهای مرتبط با تولید ترکیبات تنظیمکننده فشار خون شد.
- پژوهشی دیگر با ۱۹ داوطلب نشان داد پس از هفت روز مصرف مداوم دهانشویه، سطح نیتریت بزاق کاهش و فشار خون به میزان اندکی افزایش یافت.
- در آزمایشی روی ۱۵ فرد مبتلا به فشار خون بالا نیز پس از سه روز استفاده، افزایش فشار خون ثبت شد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند این یافتهها به دلیل حجم نمونه محدود و استفاده از دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین ـ که یک ضدعفونیکننده قوی و معمولاً برای مصرف کوتاهمدت تجویز میشود ـ برای تعمیم به کل جمعیت کافی نیست. به عبارت دیگر، نمیتوان نتیجه گرفت که مصرف دهانشویه در عموم مردم لزوماً باعث افزایش فشار خون میشود، اما زنگ هشدار درباره بر هم زدن تعادل میکروبی دهان به صدا درآمده است.
الکل موجود در دهانشویه و بحث سرطان دهان
نگرانی دیگر به دهانشویههای حاوی الکل مربوط میشود؛ محصولاتی که غلظت الکل در برخی از آنها تا ۲۷ درصد میرسد. پژوهشهای انجامشده با مشارکت آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) نشان دادهاند افرادی که بیش از سه بار در روز از دهانشویه استفاده میکنند، ارتباط آماری با سرطان دهان داشتهاند.
نکته کلیدی این است که ارتباط آماری به معنای رابطه علت و معلولی مستقیم نیست. عوامل مداخلهگر متعددی مانند مصرف سیگار، الکل خوراکی، بهداشت ضعیف دهان و زمینه ژنتیکی در بروز سرطان دهان نقش دارند و هنوز شواهد قطعی وجود ندارد که دهانشویه به تنهایی سرطانزا باشد. با این وجود، متخصصان توصیه میکنند در صورت نیاز به مصرف طولانیمدت، نمونههای بدون الکل انتخاب شود.
پنهان کردن بوی بد دهان به جای درمان آن
یکی از رایجترین دلایل استفاده از دهانشویه، مقابله با بوی بد دهان است. دکتر پراوین شارما، دندانپزشک بریتانیایی، در این باره تشبیهی گویا دارد: «استفاده از دهانشویه برای رفع بوی دهان مانند استفاده از خوشبوکننده هوا بدون رسیدگی به منشأ بو است.»
بوی بد مداوم دهان اغلب نشانهای از بیماری لثه، پوسیدگی، تجمع پلاک، خشکی دهان یا مشکلات گوارشی است. در چنین شرایطی، دهانشویه تنها به طور موقت بو را میپوشاند و علت زمینهای بدون درمان باقی میماند. مراجعه به دندانپزشک، جرمگیری، درمان التهاب لثه و اصلاح عادات بهداشتی، راهحل پایدارتر است.
پس چه زمانی دهانشویه مفید است؟
این بدان معنا نیست که همه دهانشویهها مضر یا ممنوع هستند. دندانپزشک ممکن است در شرایط خاص، نوع ویژهای را برای مدت محدود توصیه کند؛ مانند:
- پس از جراحی دهان و دندان برای کنترل باکتریها
- در دوره درمان التهاب یا عفونت فعال لثه
- برای افرادی با خطر بالای پوسیدگی که به فلوراید اضافی نیاز دارند
- زمانی که مسواک زدن به دلیل ارتودنسی یا محدودیت حرکتی دشوار است
در این موارد، نوع محصول، مدت زمان و دفعات مصرف باید دقیقاً طبق دستور متخصص باشد و معمولاً از چند روز تا چند هفته فراتر نمیرود.
مصرف گاهبهگاه بیخطر است، مصرف روزانه طولانیمدت نه
دکتر پورنیما کومار، متخصص بیماریهای دهان در دانشگاه میشیگان، توضیح میدهد که استفاده گاهبهگاه از دهانشویه ـ برای مثال هفتهای یک بار یا ماهی یک بار ـ برای بیشتر افراد سالم احتمالاً آسیبی به سلامت دهان وارد نمیکند. اما او نسبت به مصرف روزانه و ممتد برای ماهها و سالها بدون تجویز هشدار میدهد.
اگر با وجود رعایت بهداشت کامل، همچنان تمایل به استفاده از دهانشویه دارید، این نکات را در نظر بگیرید: محصول بدون الکل را انتخاب کنید، بلافاصله پس از مسواک زدن با خمیر فلوراید از دهانشویه استفاده نکنید تا اثر فلوراید از بین نرود، از بلعیدن آن خودداری کنید و در صورت بروز سوزش، خشکی یا تغییر حس چشایی، مصرف را قطع و با دندانپزشک مشورت کنید.
جمعبندی متخصصان روشن است: دهانشویه جایگزین مسواک و نخ دندان نیست، یک مکمل اختیاری و موردی است. برای حفظ لبخندی سالم، سرمایهگذاری اصلی را باید روی تکنیک صحیح مسواک زدن، تمیز کردن بیندندانی و معاینات دورهای گذاشت؛ نه بطریهای رنگارنگ روی قفسه داروخانه.
نظرات (0)