رویایی که قرنها در قصهها و افسانهها روایت میشد، حالا با کمک هوش مصنوعی رنگ واقعیت به خود گرفته است: گفتوگو با حیوانات. به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان به نقل از منابع علمی، پیشرفت مدلهای یادگیری ماشینی دانشمندان را یک گام به رمزگشایی از زبان حیوانات نزدیک کرده اما همین پیشرفت، نگرانیهای جدی اخلاقی و زیستمحیطی را نیز برانگیخته است.
از فهرستبندی صداها تا شبیهسازی زبان حیوانات
مدلهای جدید هوش مصنوعی قادرند حجم عظیمی از صداها، آواها و حتی حرکات حیوانات را ثبت، دستهبندی و تحلیل کنند. این فناوری نه تنها الگوهای پنهان در ارتباطات جانوری را آشکار میکند، بلکه میتواند این صداها را با دقت بالا شبیهسازی کند. به بیان دیگر، ماشینها در حال یادگیری «فرهنگ صوتی» گونههای مختلف هستند؛ از آواز پرندگان گرفته تا نعره پستانداران دریایی و ارتعاشات فیلها.
کارشناسان میگویند این توانایی میتواند تحولی بنیادین در زیستشناسی، حفاظت از گونههای در خطر انقراض و درک رفتارهای اجتماعی حیوانات ایجاد کند. با این حال، پرسشی اخلاقی که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده، مطرح میشود: آیا حیوانات حق حریم خصوصی دارند؟
حریم خصوصی حیوانات؛ چالشی که نادیده گرفته شد
به گفته پژوهشگران، جمعآوری مداوم دادههای صوتی و حرکتی از حیوانات، بهویژه گونههایی با زندگی اجتماعی پیچیده، میتواند نوعی نقض حریم خصوصی تلقی شود. بسیاری از حیوانات بهشدت مراقب نحوه نمایش خود به دیگران هستند؛ سلسلهمراتب اجتماعی، جفتیابی، هشدار خطر و حتی فریب رقبا، همگی به کنترل دقیق بر سیگنالهای ارتباطی وابسته است.
وقتی هوش مصنوعی بدون رضایت - که البته حیوانات قادر به دادن آن نیستند - این ارتباطات را شنود، ذخیره و تحلیل میکند، مرز باریک میان مشاهده علمی و تجسس از میان میرود. متخصصان اخلاق زیستفناوری هشدار میدهند که اگر چارچوبهای حقوقی و اخلاقی برای این دادهها تعریف نشود، ممکن است شاهد نوعی «شنود فراگونهای» باشیم.
فناوری پخش صدا؛ شمشیری دولبه در دل طبیعت
یکی از جنجالیترین جنبههای این فناوری، قابلیت موسوم به «پخش» یا Playback است؛ یعنی پخش صداهای ضبطشده یا شبیهسازیشده حیوانات در زیستگاه طبیعی برای تحریک واکنش آنها. این روش اگرچه ابزار ارزشمندی برای پژوهش میدانی بوده، اما اکنون با قدرت هوش مصنوعی میتواند به ابزاری برای دستکاری رفتار حیوانات تبدیل شود.
سزار رودریگز-گاراویتو، مدیر برنامه «زندگی ابرانسان» در دانشگاه نیویورک، در گزارش سال ۲۰۲۵ خود تاکید کرده است که فناوری پخش همچنان بحثبرانگیز است زیرا از اعتماد ذاتی حیوان به یک صدای آشنا سوءاستفاده میکند و او را وادار به رفتاری میکند که کاربر انسانی میخواهد. به گفته او، این فناوری میتواند حیوانات را در معرض هجوم جمعیتهای انسانی کنجکاو قرار دهد یا حتی بهعنوان ابزاری برای آزار، شکار یا جابهجایی اجباری گونهها به کار رود.
هشدار یک زیستشناس؛ از کلاغهای سیاه تا خطر شکارچیان
ویتوریو باگلیون، زیستشناسی که سالها عمر خود را صرف فهرستبندی آواهای کلاغهای سیاه کرده، نمونهای عینی از فرصتها و تهدیدها ارائه میدهد. او میگوید مدلهای هوش مصنوعی به او کمک کردهاند تا هزاران ساعت ضبط صوتی را بهسرعت مرتب کند و الگوهای معناداری را بیابد؛ از جمله آوای مشخصی که کلاغها برای درخواست کمک و فراخواندن دیگران جهت دفاع از لانه سر میدهند و میتوان آن را «بیا کمک!» ترجمه کرد.
با این وجود، همین پژوهشگر هشدار میدهد که اگر این صداهای رمزگشاییشده در اختیار شکارچیان یا افراد سودجو قرار گیرد، میتوانند با پخش صدای جعلی، پرندگان را فریب دهند، دچار استرس شدید کنند، نظم اجتماعی کلونی را بر هم بزنند یا حتی میان آنها درگیری ایجاد کنند. به گفته باگلیون، مرز میان پژوهش مسئولانه و دستکاری مخرب طبیعت، بسیار باریک است.
پیشینه این نگرانی به سالها قبل بازمیگردد. کیتی پین، جانورشناس برجسته، در سال ۲۰۰۷ اعتراف کرد که با پخش صدای ضبطشده پدربزرگِ فوتشده یک فیل در برابر او، ناخواسته موجب اندوه و پریشانی شدید این حیوان شده است. این تجربه نشان داد که حیوانات نسبت به صداها حافظه عاطفی عمیقی دارند و مداخله انسانی میتواند آسیب روانی پایدار به آنها وارد کند.
جایزه ۱۰ میلیون دلاری و پیشبینی تحقق تا ۲۰۳۰
با وجود همه هشدارها، مسابقه جهانی برای دستیابی به ارتباط واقعی با حیوانات با سرعت ادامه دارد. جایزه ۱۰ میلیون دلاری چالش کوهلر-دولیتل همچنان پابرجاست؛ جایزهای برای تیمی که بتواند با یک حیوان ارتباط برقرار کند، بیآنکه حیوان متوجه شود طرف مقابلش انسان است. این معیار سختگیرانه، بهعنوان آزمون نهایی «ارتباط فراگونهای» شناخته میشود.
جرمی کوهلر، میلیاردر آمریکایی و تامینکننده مالی این چالش، با اطمینان میگوید انسانها در همین دهه به این هدف دست خواهند یافت. او معتقد است سرعت سرسامآور توسعه هوش مصنوعی تضمین میکند که تا سال ۲۰۳۰ «قفل زبان حیوانات» شکسته خواهد شد. به گفته کوهلر، ترکیب دادههای عظیم زیستی، مدلهای زبانی بزرگ و حسگرهای پیشرفته، رسیدن به این نقطه عطف را اجتنابناپذیر کرده است.
میان هیجان و مسئولیت
دانشمندان تاکید میکنند که حتی اگر فناوری ارتباط با حیوانات محقق شود، پرسش اصلی این است که انسان با این قدرت جدید چه خواهد کرد. آیا از آن برای حفاظت بهتر از زیستگاهها، کاهش تعارض انسان و حیاتوحش و درک رنج گونههای دیگر استفاده میشود یا به ابزاری برای بهرهکشی هوشمندتر تبدیل خواهد شد؟
به باور کارشناسان، پیش از آنکه ماشینها زبان حیوانات را به ما بیاموزند، باید زبان اخلاق را برای خودمان بازتعریف کنیم؛ چارچوبی که در آن حریم خصوصی، رضایت و رفاه حیوانات نه بهعنوان موضوعی حاشیهای، بلکه بهعنوان اصلی بنیادین در پژوهشهای هوش مصنوعی به رسمیت شناخته شود.
نظرات (0)