بررسی تازهترین آمار اقلیمی کشور نشان میدهد وضعیت دما و بارش در سال آبی جاری نسبت به میانگین بلندمدت تغییرات معناداری داشته است؛ تغییراتی که هم از تداوم روند گرمایش جهانی و هم از جابهجایی الگوهای بزرگمقیاس جوی نشأت میگیرد. سازمان هواشناسی در تازهترین گزارش خود، ضمن اعلام رکوردهای دمایی و بررسی پراکنش بارندگیها، چشمانداز نسبتاً امیدوارکنندهای برای بارشهای پاییزی ترسیم کرده است.
خوزستان داغترین و کرمان سردترین نقطه کشور
بر اساس دادههای منتشرشده از ابتدای سال آبی جاری (یکم مهر) تا پایان روز دهم مردادماه ۱۴۰۵، ایستگاه بستان در استان خوزستان با ثبت دمای ۵۰.۶ درجه سانتیگراد، گرمترین نقطه کشور بوده است. در مقابل، ایستگاه لالهزار در استان کرمان با دمای ۷ درجه سانتیگراد، سردترین دمای ثبتشده در این بازه را به خود اختصاص داده است.
میانگین دمای کشور در هفت روز گذشته ۳۱.۶ درجه سانتیگراد بوده که نسبت به میانگین بلندمدت این بازه (۲۹.۸ درجه) افزایشی ۱.۸ درجهای را نشان میدهد. این روند در مقیاسهای ماهانه و فصلی نیز ادامه دارد؛ میانگین دمای کشور از ابتدای مردادماه ۳۰.۴ درجه ثبت شده که ۰.۹ درجه بالاتر از نرمال است و دمای میانگین فصل جاری نیز با ۳۰.۵ درجه، یک درجه بیش از میانگین بلندمدت فصلی (۲۹.۴ درجه) گزارش شده است.
نکته مهم آنکه میانگین دمای کشور از آغاز سال زراعی تا دهم مردادماه به ۱۷.۸ درجه سانتیگراد رسیده که نسبت به میانگین بلندمدت ۱۶.۷ درجه، افزایشی ۱.۲ درجهای دارد. به این ترتیب، هرچند در مقاطع کوتاهمدت کاهشهای خفیف دما رخ داده، روند کلی در مقیاس سال آبی همچنان بالاتر از حد نرمال بلندمدت قرار دارد.
بارش کل کشور ۰.۹ درصد بالاتر از نرمال؛ اما توزیع نامتوازن
بر اساس نقشههای بارش تجمعی کشور تا دهم مردادماه ۱۴۰۵، مجموع بارشهای سال آبی جاری به ۲۲۹.۵ میلیمتر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۲۷.۴ میلیمتر، افزایشی ۰.۹ درصدی را ثبت کرده است. میزان تأمین آب کشور نیز تا این تاریخ به ۹۸.۲۰ درصد رسیده است.
با این حال، پراکنش بارشها در سطح کشور یکسان نبوده و بیشترین بارندگیها در استانهای شمالی، شمالغربی و غربی و همچنین برخی مناطق کوهستانی متمرکز شده است؛ از جمله گلستان، مازندران، گیلان، بخشهایی از البرز و قزوین، آذربایجانهای شرقی و غربی، اردبیل، زنجان، کردستان، کرمانشاه، لرستان، ایلام و بخشهایی از چهارمحال و بختیاری، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و نواحی کوهستانی استانهای مرکزی و خراسانها.
نکته قابل توجه، تفاوت فاحش میان استانها در میزان بارش نسبت به میانگین بلندمدت است:
- استانهای با افت شدید بارش: گیلان با کاهش ۲۱۷ میلیمتر در صدر قرار دارد و پس از آن تهران با افت ۱۰۸.۷ میلیمتر و کهگیلویه و بویراحمد با ۹۹.۷ میلیمتر رتبههای بعدی را دارند. مرکزی، مازندران، قزوین و چهارمحال و بختیاری نیز با کاهشهایی بین ۹۱.۷ تا ۷۲.۶ میلیمتر مواجه بودهاند.
- بارشهای فراتر از نرمال: ایلام با ۱۴۵.۳ میلیمتر، هرمزگان با ۱۱۶ میلیمتر، کردستان با ۸۰.۹ میلیمتر، کرمانشاه با ۷۶.۴ میلیمتر و آذربایجان غربی با ۷۵.۵ میلیمتر بارش بیش از میانگین بلندمدت ثبت کردهاند.
به این ترتیب، هرچند میانگین کشوری بارشها حدود ۲.۱ میلیمتر بالاتر از نرمال است، بسیاری از استانها از جمله قم، لرستان، سمنان، البرز، همدان و اصفهان افتهای قابل توجهی را نسبت به میانگین بلندمدت تجربه کردهاند.
ضعف مونسون؛ نشانهای برای پاییزی پربارشتر
بررسی الگوهای جوی نشان میدهد پدیده مونسون که یکی از عوامل مهم اثرگذار بر وضعیت آبوهوای ایران در فصل پاییز است، امسال عملکردی ضعیفتر از شرایط نرمال داشته است. به گفته کارشناسان، هرچه بارشهای ناشی از مونسون در مناطق تحت تأثیر این سامانه کمتر باشد، از نفوذ و گسترش پرفشار جنبحارهای بر فراز ایران جلوگیری میشود و زمینه برای فعالیت سامانههای بارشی پاییزی فراهمتر میشود.
در مقابل، تقویت فعالیت مونسون معمولاً به گسترش پرفشار جنبحارهای منجر میشود؛ پدیدهای که با محدود کردن ورود سامانههای بارشی، احتمال کاهش بارندگی و خشکتر شدن پاییز را افزایش میدهد. دادههای جوی نشان میدهد فعالیت مونسون در سال جاری بهطور محسوسی کمتر از حد نرمال بوده و در صورت تداوم این روند در هفتههای آینده، چشمانداز بارشهای پاییزی امیدوارکنندهتر خواهد بود.
تغییر الگوی بارش از نگاه رئیس مرکز ملی اقلیم
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، درباره دلایل تغییر وضعیت بارشها نسبت به سال گذشته گفت: بخشی از این تغییرات به پدیدههای بزرگمقیاس اقلیمی مرتبط است؛ به عنوان نمونه سال گذشته تحت تأثیر شرایط «لانینا» قرار داشتیم و به تدریج شرایط اقلیمی تغییر کرد. وی افزود: مسیر عبور سامانههای جوی از حوزه مدیترانه و شاخصهای توصیفکننده وضعیت پهنههای منطقهای نیز از عوامل مؤثر بر میزان و پراکنش بارشها به شمار میروند؛ بنابراین نمیتوان برای تغییرات بارندگی یک دلیل مشخص و واحد ارائه کرد.
وظیفه با اشاره به روند گرمایش جهانی خاطرنشان کرد: این روند در بسیاری از مناطق جهان به کاهش بارندگی و تغییرات معنادار در الگوهای بارش منجر شده و منطقه خاورمیانه نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ بررسیها نشان میدهد روند کاهش بارندگی در اغلب کشورهای این منطقه مشاهده میشود.
رئیس مرکز ملی اقلیم در عین حال درباره پیشبینی قطعی بارشهای پاییزی محتاطانه سخن گفت و تأکید کرد: با توجه به وضعیت فعلی و تغییرات فازهای گرم و سرد در اقیانوسهای آرام و هند، این احتمال وجود دارد که فصل پاییز بارشهایی فراتر از نرمال را تجربه کند، اما برای ارزیابی مطمئنتر باید زمان بیشتری سپری شود تا بتوان با قطعیت درباره آن اظهارنظر کرد.
نظرات (0)