بازار دفاتر و نوشتافزار مدرسه در ایران همچنان میدان رقابتی است که شخصیتهای خارجی در آن حرف اول را میزنند. دفاتر با طرحهای کارتونی و انیمیشنی غربی پشت ویترین مغازهها خودنمایی میکنند، اما قهرمانان واقعی این سرزمین پشت قفسهها ماندهاند و کمتر کسی به سراغشان میرود. این روایت تلخی است که فعالان حوزه نوشتافزار از وضعیت فعلی بازار بیان میکنند.
تولیدکنندگان از کاراکترهای ملی استقبال نمیکنند
حسین رستگاری، مدیر نوشتافزار بهشت که نزدیک به ده سال است دفاتری با طرح شهدا تولید میکند، در گفتوگو با خبرنگار مهر توضیح میدهد که چرا بسیاری از تولیدکنندگان داخلی تمایلی به تولید محصولات با طرح قهرمانان ملی ندارند: «بخشی از جامعه تقاضای محصولات با طرح شخصیتهای خارجی را دارد و بسیاری از تولیدکنندگان نیز به دنبال تولید کاراکترهای بومی و ملی نمیروند؛ چون معتقدند کاراکترهای خارجی فروششان تضمینی است و همیشه مشتری دارند.»
به گفته او، تولیدکننده ترجیح میدهد طرح شهدا یا شخصیتهای ایرانی و بومی را کنار بگذارد و سراغ طرحهایی برود که بازارش گرم و حاشیه سودش تضمین شده است.
ذائقهسازی تدریجی توسط رسانههای خارجی
رستگاری معتقد است بخشی از این مشکل به ذائقه جامعه برمیگردد: «بسیاری از نوجوانان و کودکان ما به این کاراکترهای خارجی علاقه دارند. علتش هم این است که این شخصیتها وارد جامعه ما شدند، انیمیشن دارند، محصولات متعدد و مختلفشان وارد بازار شده و بهوفور پخش و توزیع شدند و در نتیجه ذائقهسازی صورت گرفته است.»
این یعنی سالها حضور انیمیشنها و محصولات فرهنگی خارجی در زندگی روزمره کودکان ایرانی، ذائقه آنها را به سمت شخصیتهای غربی سوق داده و حالا همین ذائقه شکلگرفته به عنوان بهانهای برای تولیدکنندگانی است که حاضر نیستند ریسک کنند.
نقش نهادهای مسئول و واردکنندگان
مدیر نوشتافزار بهشت به نقش نهادهای مسئول نیز اشاره میکند و میگوید بخشی از این موضوع به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادهای نظارتی مختلف برمیگردد. اما بخش دیگری از حوزه وزارتخانهها خارج است و به فضای بازار، تولیدکنندگان و واردکنندگان مربوط میشود.
«برخی به دلیل سود، به این مسائل توجه نمیکنند. در ذهنشان مهم نیست که مثلاً وارد کردن یک طرح خاص در کودکان ما چه تأثیری دارد. نگاهشان این است که کالایی را وارد میکنند، میفروشند و حاشیه سود خوبی هم دارد.»
هزینه بالای تولید طرحهای ایرانی
یکی دیگر از موانع اصلی گسترش شخصیتهای بومی در نوشتافزار، هزینه بالا و زمانبر بودن تولید طرحهای ایرانی است. رستگاری توضیح میدهد: «برای تولید طرحهای ایرانی، هزینههای طراحی گرافیک مسئله است. طرحهای خارجی آماده در بازار و سایتها وجود دارند. در حال حاضر نیز با هوش مصنوعی، این کار راحتتر، کمهزینهتر و سریعتر انجام میشود. اما وقتی بخواهید یک کار گرافیکی جذاب و حرفهای انجام دهید، هزینه و زمان بیشتری نیاز دارد.»
نیاز به بهروزرسانی طراحیها برای نسل جدید
رستگاری بر ضرورت بهروز کردن طراحی شخصیتهای ملی و بومی تأکید میکند: «یکی از راههایی که میتوان برای قشر نوجوان ذائقهسازی کرد، این است که طراحی قهرمانان و شهدایمان را با گرافیک بهروزتری طراحی کنیم. ما در مجموعه خودمان تلاش میکنیم این اتفاق بیفتد. اما بعضاً دیدم که برخی تولیدکنندگانی که در حوزه شهدا فعالیت میکنند، یکسری تصاویر را از اینترنت میگیرند و چاپ میکنند.»
به گفته او، ذائقه نوجوان امروز متفاوت است و وقتی میخواهیم آثار مرتبط با شهدا را عرضه کنیم، باید تا حدودی امروزیتر و فانتزیتر باشند تا بتوانند مخاطب جذب کنند.
مجموعه جدید نوشتافزار بهشت
رستگاری از طراحی مجموعه جدیدی درباره فرماندهان، شهدای اخیر جنگ رمضان و رهبر شهید خبر میدهد: «ما امسال یک مجموعه جدید درباره فرماندهان و شهدای اخیر جنگ رمضان و رهبر شهید طراحی کردیم. اما چون در بحث تیراژ محدودیت داریم، امکان اینکه بتوانیم تعداد زیادی از شهدا را کار کنیم، وجود ندارد.»
او در عین حال تأکید میکند که صرفاً قرار دادن تصویر شهدا روی جلد دفتر، به تنهایی نمیتواند کار عمیقی انجام دهد: «حداقل اتفاقی که میافتد، تقویت شعائر و نمادهاست. زمانی که فرد طرح شهید محبوبش را روی یک دفتر میبیند و آن را میخرد، این تصویر در طول سال جلوی چشم اوست و همین موضوع میتواند باعث شود درباره آن شهید جستوجو کند، خاطراتش را بخواند و با مبانی فکری و سبک زندگی آن شهید آشنا شود.»
به نظر میرسد بازار نوشتافزار ایران برای بازپسگیری فضا از شخصیتهای خارجی، نیازمند همافزایی میان تولیدکنندگان، نهادهای فرهنگی و خانوادههاست. تا زمانی که طرحهای ایرانی نتوانند هم از نظر کیفیت گرافیکی و هم از نظر تنوع با نمونههای خارجی رقابت کنند، قهرمانان واقعی این سرزمین همچنان در حاشیه بازار نوشتافزار خواهند ماند.
نظرات (0)