غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در پنجمین آیین نکوداشت «چهرههای ماندگار میراث فرهنگی» با تبیین جایگاه فرهنگ در حیات ملی، تأکید کرد که اقتدار و اعتبار ایران در عرصه جهانی بیش از هر عامل دیگری در گرو صیانت از فرهنگ ریشهدار این سرزمین است.
این مراسم که با اهتمام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و با هدف تکریم فعالان و پیشکسوتان عرصه فرهنگ و میراث برگزار شد، فرصتی بود تا حدادعادل به واکاوی مفهوم فرهنگ و پیوند آن با هویت ملی بپردازد.
فرهنگ؛ شخصیت یک ملت
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ابتدای سخنان خود با اشاره به گستردگی و پیچیدگی مفهوم فرهنگ گفت: فرهنگ از جمله مفاهیمی است که تعاریف متعدد و متکثری برای آن ارائه شده است؛ تا جایی که در نشریهای مربوط به حدود پنج دهه پیش، شمار تعاریف گردآوریشده برای این واژه به ۱۶۰ مورد میرسید.
وی در ادامه با ارائه تعریفی تمثیلی افزود: به باور من، فرهنگ در مقیاس یک جامعه، همان نقشی را بر عهده دارد که شخصیت برای یک فرد ایفا میکند. همانگونه که هر انسان با مجموعه ویژگیها و مؤلفههای شخصیتی خود شناخته و معرفی میشود، یک جامعه نیز با مؤلفههای فرهنگی خود هویت مییابد و تعریف میشود.
حدادعادل با برقراری تناظری میان ارکان وجودی فرد و جامعه تصریح کرد: اگر علم را در جامعه در نظر بگیریم، کارکرد آن مشابه نقش آگاهی در فرد است؛ عنصری که به جامعه جهت، عمق و قدرت تحلیل میبخشد.
فرهنگ مانند هواست؛ حیاتی اما نامحسوس
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در بخش دیگری از سخنان خود با تجلیل از نگاه فرهنگی رهبر شهید انقلاب، اظهار داشت: باید یادی کنیم از رهبر شهید انقلاب که خود به معنای واقعی کلمه، مردی فرهنگی بودند. ایشان همواره تأکید داشتند که فرهنگ مانند هواست؛ عنصری حیاتی که همه ما در هر لحظه به آن نیازمندیم، اما به دلیل حضور دائمی و پیوستهاش، کمتر متوجه وجود آن میشویم و اهمیتش را آنگونه که باید درک نمیکنیم.
وی این تشبیه را گویای جایگاه زیرساختی فرهنگ دانست و افزود: همانطور که فقدان هوا حیات را ناممکن میسازد، غفلت از فرهنگ نیز بنیانهای حیات اجتماعی و استمرار ملی را با مخاطره مواجه میکند.
تداوم بیگسست تمدن ایرانی
حدادعادل با اشاره به جایگاه ممتاز ایران در میان تمدنهای جهانی خاطرنشان کرد: ما متعلق به ملتی هستیم که در سپهر جهانی به فرهنگ و تمدن شناخته میشود. ملت ایران در شمار معدود ملتهای بزرگ دنیاست که پیوستار فرهنگی و تاریخی آن هرگز دچار انقطاع و گسست نشده است.
به گفته وی، این استمرار تاریخی یک امتیاز استثنایی است که بسیاری از ملتها از آن بیبهرهاند. اقتدار اصلی ملت ایران نه صرفاً در مؤلفههای سیاسی یا اقتصادی، بلکه در فرهنگ عمیق و ریشهدار او نهفته است و شایستگی و اعتبار بینالمللی کشور نیز در گرو پاسداشت همین ارزشهای فرهنگی است.
قنات؛ روایت نبوغ و تفکر استراتژیک ایرانیان
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای تبیین عینی عمق تمدنی ایران، به نمونهای از میراث فنی و دانش بومی ایرانیان اشاره کرد و گفت: کافی است به پدیده شگرف «قنات» در ایران بنگریم تا عمق تمدن و ارزشهای نهفته در فرهنگ ایرانی را دریابیم.
وی توضیح داد: نیاکان ما هزاران سال پیش، تنها با ابزارهای ساده دستی، توانستند مسیری کیلومتری را از دل کوهستان تا دشت حفر کنند و آب را از اعماق زمین به سطح آورده و حیات را در دل کویر جاری سازند. این دستاورد، اقدامی حیرتانگیز و نمایانگر یک تفکر استراتژیک و آیندهنگر در مدیریت منابع است که نشان میدهد ایرانیان از دیرباز چگونه با طبیعت سخت، هوشمندانه تعامل کردهاند.
ستونهای خیمه فرهنگ ایرانی
حدادعادل در پایان سخنان خود، گستره میراث فرهنگی ایران را فراتر از آثار ملموس دانست و تأکید کرد: مجموعهای گسترده از عناصر میراثی، ستونهای خیمه فرهنگ ایرانی را تشکیل میدهند؛ از معماری بازارهای تاریخی و آیینهای سنتی گرفته تا جلوههای باشکوهی چون نوروز و فرهنگ عاشورا، و از زبان و ادبیات فارسی به عنوان حافظ حافظه تاریخی ملت تا هنرها و سنتهای بومی.
وی با قدردانی از اقدام وزارت میراث فرهنگی در برگزاری آیین نکوداشت چهرههای ماندگار، این حرکت را نشانهای از توجه به سرمایههای انسانی حوزه فرهنگ دانست و ابراز امیدواری کرد که با صیانت همهجانبه از این میراث ارزشمند، پشتوانه اقتدار ملی بیش از پیش تقویت شود و فرهنگ ایرانی همچنان به عنوان شناسنامه زنده این ملت در جهان بدرخشد.
نظرات (0)