مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان از برنامهریزی برای ایجاد یک محور گردشگری یکپارچه در شهر خرمآباد خبر داد؛ محوری که قرار است ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی این شهر را در یک مسیر پیوسته به هم متصل کند و تجربهای متفاوت از گردشگری شهری را برای بازدیدکنندگان رقم بزند.
به گفته حسنپور، این طرح با هدف عبور از نگاه پراکنده به بناهای تاریخی و حرکت به سمت روایت پیوسته از هویت شهری خرمآباد تدوین شده است؛ رویکردی که در آن، گردشگر تنها از چند اثر تاریخی بازدید نمیکند، بلکه تاریخ، معماری، زندگی سنتی و طبیعت شهر را در امتداد یک مسیر منسجم تجربه خواهد کرد.
مسیر پیشنهادی؛ از قلعه فلکالافلاک تا گردابهای تاریخی
بر اساس توضیحات ارائهشده، نقطه آغاز این محور گردشگری، قلعه تاریخی فلکالافلاک در نظر گرفته شده است؛ بنایی شاخص و شناختهشده که به عنوان نماد تاریخی خرمآباد، نقطه شروعی مناسب برای هدایت گردشگران به سمت بافت قدیمی شهر محسوب میشود.
گردشگر پس از بازدید از قلعه، از خیابان دوازده آذر عبور کرده و وارد محدوده خیابان امام میشود؛ محدودهای که با تمرکز بر خانههای تاریخی، موزهها و بافت قدیمی، بخش مهمی از هویت معماری شهر را در خود جای داده است.
در ادامه این مسیر، خانه تاریخی آخوند ابو، موزههای موجود و بافت محله دربطاهر قرار دارند. این بخش از محور، روایتگر معماری بومی و سبک زندگی مردم خرمآباد در دورههای مختلف است. مسیر سپس به مجموعه مقبرهها، سقاخانه و حمام گَبر میرسد؛ عناصری که هر یک بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی شهر را بازتاب میدهند.
طرح پیشنهادی در ادامه، خیابان حافظ و پل تاریخی گَپ را به شبکه گردشگری متصل میکند و در نهایت به جاذبههای طبیعی-تاریخی همچون گرداب سنگی و گرداب بردینه میرسد. اتصال این نقاط به یکدیگر، امکان شکلگیری شبکهای واحد را فراهم میکند که در آن، گردشگر میتواند بدون گسست، از آثار معماری شهری به فضاهای طبیعی و فرهنگی حرکت کند.
حسنپور تأکید کرده است که هدف اصلی، ایجاد پیوستگی میان این جاذبههاست؛ به گونهای که بافت، معابر، فضاهای عمومی و زندگی روزمره مردم نیز بخشی از تجربه گردشگری محسوب شوند، نه صرفاً بناهای منفرد و جدا از متن شهر.
هشدار درباره تخریب بافت تاریخی به بهانه تعریض
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان در بخش دیگری از سخنان خود، نسبت به روند تخریب بافت تاریخی خرمآباد هشدار داد و آن را یکی از چالشهای جدی پیشروی مدیریت شهری و میراث فرهنگی عنوان کرد.
وی با اشاره به تجربههای گذشته در خیابان ۱۷ شهریور و خیابان حافظ گفت: بافت تاریخی هر شهر، حافظه زیستی و هویت جمعی آن است و تخریب حتی یک بنای تاریخی میتواند زمینه تخریبهای زنجیرهای و از بین رفتن تدریجی کل بافت را فراهم کند.
به گفته او، در خیابان ۱۷ شهریور، به بهانه تعریض خیابان، خانههای تاریخی و مغازههای قدیمی تخریب شدند، اما نتیجه نهایی نه بهبود عبور و مرور، بلکه ایجاد مشکلات جدید در کالبد تاریخی شهر بوده است. در خیابان حافظ نیز حدود هشت سال پیش، بخشهایی از هسته مرکزی بافت تاریخی بدون طرح جامع و برنامه مشخص تخریب شد که پیامد آن، نازیبایی بصری و گرههای ترافیکی در محدوده تاریخی شهر بوده است.
حسنپور این اقدامات را نمونهای از توسعه بدون پیوست حفاظتی دانست و تصریح کرد که هرگونه مداخله عمرانی در بافت تاریخی باید مبتنی بر مطالعات دقیق، طرح جامع و توجه به ارزشهای هویتی صورت گیرد.
توسعه شهری و حفاظت از میراث؛ دو مسیر همسو
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان با رد تقابل میان توسعه و حفاظت، تأکید کرد: «ما هم مدافع آثار تاریخی هستیم و هم پیشرو در توسعه شهری و گردشگری.» از نگاه او، توسعه شهری نباید به بهای حذف نشانههای تاریخی تمام شود، بلکه باید در کنار صیانت از میراث، مسیر پیشرفت شهر را هموار کند.
وی افزود: بافت تاریخی خرمآباد صرفاً مجموعهای از ساختمانهای قدیمی نیست، بلکه روایت زندهای از زندگی اجتماعی، فرهنگ و خاطره جمعی مردم است. حفظ این بافت میتواند علاوه بر صیانت از هویت شهری، به تقویت گردشگری فرهنگی و افزایش جذابیت خرمآباد برای گردشگران داخلی و خارجی کمک کند.
در این نگاه، محور گردشگری پیشنهادی تنها یک پروژه عمرانی یا مرمتی نیست، بلکه فرصتی برای بازتعریف نسبت شهر با گذشته خود و پیوند توسعه امروز با ریشههای تاریخی است.
ضرورت گذار از خیابانهای خودرومحور به پیادهراههای گردشگری
حسنپور با اشاره به ضرورت توجه به مقیاس انسانی در بافت تاریخی، گفت: راهکار ساماندهی این محدودهها، صرفاً تعریض خیابان برای تردد خودرو نیست. بلکه باید همزمان به تأمین پارکینگ، ایجاد مسیرهای پیاده، بهسازی معابر و توسعه زیرساختهای گردشگری توجه شود.
به گفته وی، موفقیت محور گردشگری خرمآباد تنها به مرمت بناها وابسته نیست؛ کیفیت محیط شهری، قابلیت پیادهروی، دسترسی به خدمات، خوانایی مسیر و آرامش بصری نیز در رضایت گردشگر و ماندگاری تجربه سفر نقش تعیینکننده دارد. از این رو، ساماندهی بافت تاریخی نیازمند نگاهی چندوجهی و هماهنگ میان حوزههای شهرسازی، میراث فرهنگی و گردشگری است.
شهردار بافت تاریخی؛ حلقه مفقوده مدیریت یکپارچه
یکی از محورهای مهم مطرحشده، ضرورت ایجاد مدیریت مستقل و مشخص برای بافت تاریخی خرمآباد بود. حسنپور با اشاره به تجربه شهر بروجرد گفت: این شهر با همکاری شهردار ویژه بافت تاریخی و مدیریت شهری، اقدامات گستردهای را برای ساماندهی بافت قدیمی آغاز کرده است.
وی افزود: در خرمآباد اگرچه واحد بازآفرینی شهری فعالیت خود را شروع کرده، اما برای پیشبرد مؤثر برنامهها، وجود شهردار بافت تاریخی با اختیارات مشخص، اعتبار ویژه و مسئولیت روشن، ضروری است.
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، مدیریت بافت تاریخی نیازمند سازوکاری هماهنگکننده میان دستگاههای مختلف است؛ نهادی که بتواند اجرای برنامههای حفاظت، بهسازی معابر، مرمت بناها و توسعه زیرساختهای گردشگری را به صورت متمرکز پیگیری کند.
وی همچنین به محدودیت اعتبارات میراث فرهنگی اشاره کرد و گفت: بودجه این ادارهکل به تنهایی برای ساماندهی کامل بافت تاریخی کافی نیست و تحقق طرحها نیازمند مشارکت اعتبارات شهرداری و سایر دستگاههای اجرایی است. همکاری بینبخشی میتواند در تأمین منابع مالی، اجرای طرحهای عمرانی و حفاظت پایدار از بناهای تاریخی نقش کلیدی ایفا کند.
در مجموع، طرح محور گردشگری خرمآباد از قلعه فلکالافلاک تا خانههای تاریخی، حمامها، پل گپ و گردابهای کهن، چشماندازی روشن برای پیوند ظرفیتهای پراکنده شهر ترسیم میکند. با این حال، تحقق آن منوط به توقف تخریبهای بیضابطه، تدوین برنامه جامع، ایجاد مدیریت یکپارچه بافت تاریخی و تأمین زیرساختهای لازم برای حضور همزمان شهروندان و گردشگران است؛ مسیری که در صورت اجرای اصولی، میتواند خرمآباد را به یکی از مقاصد شاخص گردشگری فرهنگی در غرب کشور تبدیل کند.
نظرات (0)