با افزایش دمای هوا و رشد مصرف برق در اوج تابستان، شرکت توزیع نیروی برق استان یزد از اجرای برنامه مدیریت بار اضطراری از ۲۱ تیرماه بهمنظور حفظ پایداری شبکه سراسری خبر داد؛ تصمیمی که اگرچه برای جلوگیری از خاموشی گسترده اتخاذ شده، اما تبعات سنگینی برای بخش کشاورزی و بهویژه باغهای پسته این استان به همراه داشته است.
یزد یکی از قطبهای اصلی تولید پسته کشور است؛ محصولی راهبردی که نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی و ارزآوری استان دارد و حالا همزمانی خاموشیها با دوره حساس آبیاری، نگرانی باغداران را دوچندان کرده است.
روایت باغداران؛ وقتی پمپها در ساعات طلایی خاموش میشوند
حاجرضا، باغدار پیشکسوت یزدی، در حالی که به درختان نهچندان شاداب باغش اشاره میکند، میگوید وقتی دما به ۴۵ درجه میرسد و جریان آب چاه بهمدت ۶ ساعت قطع میشود، خسارتی به ریشه وارد میشود که با هیچ آبیاری جبرانی قابل بازگشت نیست.
به گفته او، قطع برق دقیقاً در ساعات اوج نیاز آبی و گرمای روز اتفاق میافتد؛ در حالی که باغداران ۱۲ ماه برای به بار نشستن محصول تلاش کردهاند. او توضیح میدهد: «وقتی پمپها برای ساعتها خاموش میمانند، ریشه درخت در خاکی با دمای نزدیک به ۵۰ درجه عملاً میسوزد؛ نتیجه آن پوک شدن مغز پسته و از بین رفتن دسترنج یکساله است.»
این باغدار پرسش مشترکی را مطرح میکند که دغدغه هزاران کشاورز استان است: چرا برای چاههای کشاورزی هیچ استثنا یا تدبیر حفاظتی پیشبینی نشده است؟ به باور او، این نوع مدیریت بار تنها برق را قطع نمیکند بلکه حیات اقتصادی روستا و باغ را هدف قرار میدهد.
پسته یزد؛ سرمایهای ۳۹۱ میلیون دلاری زیر فشار ناترازی
عباس حاجیحسینی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد، با تشریح ابعاد این چالش میگوید سطح زیرکشت پسته در استان بیش از ۷۲ هزار هکتار است که حدود ۶۸ هزار هکتار آن بارور محسوب میشود و ظرفیت ارزآوری سالانه آن به ۳۹۱ میلیون دلار میرسد.
به گفته وی، امسال بهدلیل گرمای بیسابقه و افزایش دوره آبیاری در برخی مناطق تا ۱۰۰ روز، باغها با تنشهای شدید کمی و کیفی مواجه شدهاند. کارشناسان پهنه و مدیریتهای جهاد کشاورزی در شهرستانها از ابتدای بروز تنش، بازدیدهای میدانی مستمر را آغاز کرده و مستندسازی فنی خسارات برای ارائه به مراجع ملی و استانی را در دستور کار قرار دادهاند.
حاجیحسینی تأکید میکند که ادامه خاموشیهای سراسری و بدون تفکیک، میتواند امنیت اقتصادی استان را تهدید کند، چرا که پسته تنها یک محصول کشاورزی نیست بلکه منبع درآمد هزاران خانوار و بخشی از زنجیره ارزش صادراتی کشور است.
پیشنهاد جهاد کشاورزی؛ خاموشی بر اساس نیاز فیزیولوژیک گیاه
در شرایطی که ناترازی انرژی به بخش کشاورزی آسیب زده، جهاد کشاورزی یزد راهکاری عملیاتی را به وزارت نیرو و ستاد مدیریت بحران استان پیشنهاد داده است: واگذاری اختیار مدیریت زمان و ساعات صرفهجویی برق چاههای کشاورزی به جهاد کشاورزی.
رئیس این سازمان توضیح داد: بهجای اعمال خاموشی یکسان برای همه چاهها، زمان قطع برق هر چاه باید بر اساس مؤلفههایی مانند سطح زیرکشت، نوع محصول، بافت خاک و مهمتر از همه نیاز آبی گیاه در مراحل بحرانی رشد – بهویژه مرحله پر شدن مغز پسته – تنظیم شود. به این ترتیب هم سهمیه صرفهجویی شبکه رعایت میشود و هم شوک مرگبار به باغ وارد نخواهد شد.
به گفته کارشناسان، اجرای چنین مدلی نیازمند هماهنگی نزدیک میان شرکت توزیع برق و جهاد کشاورزی و تدوین جدول زمانبندی شناور است؛ جدولی که اولویت را به باغهایی بدهد که در حساسترین مرحله فیزیولوژیک قرار دارند و تأخیر چندساعته در آبیاری میتواند کل محصول را از بین ببرد.
راه پایدار؛ از پنل خورشیدی تا دیزل ژنراتور
جهاد کشاورزی یزد، راهبرد قطعی و بلندمدت برای کاهش وابستگی به شبکه ناپایدار را توسعه نیروگاههای خورشیدی در محل چاههای کشاورزی عنوان میکند. تاکنون ۲۲۱ حلقه چاه کشاورزی در استان به ظرفیت مجموع ۱۲.۵ مگاوات به سامانههای خورشیدی مجهز شدهاند.
برای شتاببخشی به این مسیر، با همکاری شرکت برق، فرآیند صدور مجوزها به حداقل رسیده و بستههای حمایتی شامل تسهیلات بانکی و تضمین خرید ۲۰ ساله برق مازاد تولیدی کشاورزان تدارک دیده شده است. این مدل علاوه بر تأمین برق پایدار برای پمپاژ آب، میتواند درآمد جانبی برای بهرهبرداران ایجاد کند.
در کنار این اقدام، برای کنترل خسارت فوری ناشی از قطعی برق در بخش دام و طیور نیز تسهیلات ۴ ساله خرید دیزل ژنراتور از طریق سامانه سیتا فعال شده و به متقاضیان پرداخت میشود تا خطر تلفات در واحدهای دامداری و مرغداری به حداقل برسد.
بیمه کشاورزی؛ خسارت ناترازی انرژی پوشش داده نمیشود
رئیس سازمان جهاد کشاورزی یزد درباره امکان جبران خسارت از مسیر بیمه نیز توضیح داد: ساختار قانونی و شیوهنامههای فعلی صندوق بیمه کشاورزی عمدتاً ناظر بر حوادث قهری و اقلیمی مانند سرمازدگی، طوفان و خشکسالیهای جوی است و خسارات ناشی از ناترازی انرژی بهطور مستقیم در تعاریف روتین این صندوق قرار نمیگیرد.
وی تأکید کرد اگرچه مستندسازی خسارات برای پیگیری در سطوح ملی ادامه دارد، اما برونرفت واقعی و پایدار تنها از مسیر اصلاح الگوی مصرف و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر ممکن است تا کشاورزی یزد بیش از این قربانی ناترازیها نشود.
ضرورت گذار به مدیریت هوشمند آب و برق
کارشناسان جهاد کشاورزی معتقدند در شرایط همزمانی گرمای طاقتفرسا و محدودیت انرژی، مدیریت منابع آب و برق دیگر یک توصیه نیست بلکه شرط بقای کشاورزی استان است. گذار از شیوههای سنتی به مدیریت هوشمند شامل زمانبندی دقیق آبیاری، اولویتبندی محصولات بر اساس مرحله رشد و بهرهگیری از فناوریهای نوین، تنها راه عبور کمخسارت از بحران خاموشیهاست.
تحقق این مهم نهتنها به حفظ سرمایههای سبز یزد و ارتقای بهرهوری کمک میکند، بلکه سدی در برابر تهدید امنیت غذایی استان در تابستانهای پیشرو خواهد بود؛ تابستانهایی که با تداوم ناترازی، هر سال سختتر از قبل فرا میرسند.
نظرات (0)