لیست اولیه تیم ملی فوتبال ایران برای دو دیدار دوستانه پیش رو در فیفادی مهرماه در حالی از سوی امیر قلعه‌نویی اعلام شد که بار دیگر بحث قدیمی و پرتکرار «میانگین سنی بالا و ضرورت جوانگرایی» را در کانون توجه قرار داده است. فهرستی ۱۸ نفره که فعلاً تنها بازیکنان شاغل در لیگ داخلی را در بر می‌گیرد و قرار است لژیونرها و همچنین نفرات مدنظر کادر فنی که در اردوی تیم امید حضور دارند، در مراحل بعدی به آن اضافه شوند.

لیست ۱۸ نفره بدون لژیونرها و امیدها

بر اساس اعلام کادر فنی، تیم ملی برای دیدارهای دوستانه برابر روسیه و ازبکستان در مهرماه، تمرینات خود را با حضور ۱۸ بازیکن داخلی آغاز کرده است. اسامی دعوت‌شدگان به این شرح اعلام شده است: علیرضا بیرانوند، سیدحسین حسینی، سید پیام نیازمند، محمد نادری، احسان حاج‌صفی، شجاع خلیل‌زاده، محمدمهدی زارع، عارف آغاسی، سامان فلاح، صالح حردانی، رامین رضاییان، آریا یوسفی، میلاد سورگی، عارف حاجی‌عیدی، امید نورافکن، مهدی لیموچی، مهدی محبی و امیرحسین محمودزاده.

نکته مهم این است که این فهرست هنوز نهایی نیست. به گفته مسئولان تیم ملی، اسامی لژیونرهای دعوت‌شده به صورت جداگانه اعلام خواهد شد و بازیکنانی که در فهرست تیم امید برای حضور در بازی‌های آسیایی ناگویا قرار دارند نیز به دلیل همزمانی اردوها، در این مقطع دعوت نشده‌اند و قرار است در فیفادی آبان‌ماه به جمع بزرگسالان اضافه شوند.

غایبان سرشناس و یک چهره جدید

در میان غایبان این اردو، نام چند بازیکن باتجربه که در جام جهانی گذشته نیز حضور داشتند به چشم می‌خورد؛ از جمله حسین کنعانی‌زادگان، علی علیپور، شهریار مغانلو و روزبه چشمی. بر اساس شنیده‌ها، عدم دعوت از کنعانی‌زادگان و علیپور به دلیل مصدومیت بوده است و تصمیم فنی صرف نبوده.

در مقابل، حضور میلاد سورگی، هافبک تیم شمس آذر، یکی از نکات جالب توجه این لیست است. بازیکنی که با عملکرد خود در لیگ برتر توانسته نظر امیر قلعه‌نویی را جلب کند و حالا فرصت حضور در اردوی تیم ملی و نشان دادن توانایی‌هایش در سطح بالاتر را به دست آورده است. دعوت از سورگی نشان می‌دهد کادر فنی همچنان نیم‌نگاهی به استعدادهای لیگ دارد، هرچند این نگاه به تغییر نسل گسترده منجر نشده است.

میانگین سنی ۲۸.۶؛ کاهش اندک نسبت به جام جهانی

بررسی میانگین سنی این فهرست ۱۸ نفره، انتقادها نسبت به عدم جوانگرایی را پررنگ‌تر می‌کند. میانگین سنی بازیکنان دعوت‌شده برای فیفادی مهر ۲۸.۶ سال است. این عدد در مقایسه با میانگین سنی تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ که ۲۹.۸ سال بود و ایران را به یکی از پیرترین تیم‌های تاریخ خود در ادوار جام جهانی تبدیل کرده بود، تنها حدود یک سال و سه ماه کاهش نشان می‌دهد؛ آن هم بدون احتساب لژیونرها و بازیکنان امید که در صورت اضافه شدن، ممکن است این میانگین را اندکی جابه‌جا کنند.

در این فهرست، شجاع خلیل‌زاده با ۳۷ سال مسن‌ترین بازیکن و امیرحسین محمودزاده با ۲۰ سال جوان‌ترین بازیکن دعوت‌شده هستند؛ فاصله‌ای ۱۷ ساله که به خوبی ترکیب نامتوازن نسل‌ها در تیم ملی را نشان می‌دهد.

چرا جوانگرایی اتفاق نمی‌افتد؟

یکی از اصلی‌ترین انتقادهایی که در ماه‌های اخیر به تیم ملی وارد شده، بالا بودن میانگین سنی و تعویق در پوست‌اندازی نسل است. بسیاری از کارشناسان معتقدند پس از ناکامی در جام جهانی ۴۸ تیمی - جایی که ایران با وجود بهره‌گیری از باتجربه‌ترین نفرات، با سه تساوی و بدون صعود از گروه به کشور بازگشت - باید روند تغییر نسل با سرعت بیشتری آغاز می‌شد و تیم با چهره‌ای جوان‌تر مهیای جام ملت‌های آسیا می‌شد.

با این حال، کادر فنی پیش‌تر نیز با این استدلال که «جام جهانی جای ریسک روی بازیکنان کم‌تجربه نیست» از میانگین سنی بالا دفاع کرده بود. اکنون نیز به نظر می‌رسد اولویت اصلی قلعه‌نویی، نتیجه‌گرایی فوری با اتکا به اسکلت اصلی جام جهانی است تا آینده‌نگری و پشتوانه‌سازی بلندمدت.

نگاهی به فهرست جدید نشان می‌دهد سرمربی تیم ملی همچنان به هسته باتجربه خود اعتماد دارد و به جای جوانگرایی گسترده، تنها به چند تغییر محدود بسنده کرده است. این رویکرد شاید در کوتاه‌مدت ثبات تاکتیکی و هماهنگی بیشتری به همراه داشته باشد، اما از نگاه منتقدان، شانس پوست‌اندازی و میدان دادن به نسل جدید برای جام ملت‌های آسیا را به حداقل می‌رساند.

فرصت‌سوزی برای جام ملت‌های آسیا؟

اهالی فوتبال انتظار داشتند پس از جام جهانی، تیم ملی با ترکیبی جوان‌تر و باانگیزه‌تر وارد چرخه آماده‌سازی برای جام ملت‌های آسیا شود؛ تورنمنتی که بسیاری آن را بهترین فرصت برای پایان دادن به طلسم طولانی قهرمانی ایران می‌دانند. اما لیست اولیه برای دیدار با روسیه و ازبکستان نشان می‌دهد که فعلاً خبری از انقلاب نسلی نیست.

قلعه‌نویی همچنان فرصت دارد تا در فیفادی‌های بعدی، به‌ویژه با اضافه شدن لژیونرها و جوانان تیم امید در آبان‌ماه، میانگین سنی را پایین‌تر بیاورد و چهره‌های جدید بیشتری را محک بزند. با این حال، اگر قرار باشد اسکلت اصلی تیم برای جام ملت‌ها همان ترکیبی باشد که در جام جهانی به میدان رفت، این پرسش جدی‌تر می‌شود که آیا می‌توان با همان نسل پا به سن گذاشته، به هدف قهرمانی آسیا دست یافت؟

دو بازی دوستانه برابر روسیه و ازبکستان، محک جدی برای عیار فنی تیم ملی خواهد بود؛ اما محک مهم‌تر، تصمیم کادر فنی برای ایجاد تعادل میان تجربه و جوانی است؛ تعادلی که به نظر می‌رسد فعلاً کفه آن به سود باتجربه‌ها سنگینی می‌کند.