حمله موشکی ۲۰ فروندی ایران در ۹ سپتامبر، بار دیگر هزینه سرسامآور دفاع موشکی آمریکا را به صدر بحثهای نظامی کشانده است. برآوردها نشان میدهد واشنگتن برای رهگیری تنها ۱۸ موشک بالستیک، نزدیک به ۵۰۱ میلیون دلار مهمات مصرف کرده؛ رقمی که شکنندگی اقتصاد پدافند در برابر حملات موشکی پرتعداد را عیان میکند.
۸۲ رهگیر برای ۲۰ موشک؛ نسبت ۴ به یک
بر اساس گزارش منتشرشده، نیروهای آمریکایی مستقر در پایگاه هوایی موفقالسلطی اردن در جریان این حمله، حدود ۷۰ فروند موشک PAC-3 از سامانه پدافند هوایی پاتریوت و ۱۲ فروند موشک سامانه تاد (THAAD) شلیک کردهاند. به این ترتیب برای مقابله با ۲۰ موشک بالستیک، در مجموع ۸۲ موشک رهگیر کمیاب به کار رفته است؛ یعنی به طور میانگین بیش از چهار رهگیر برای هر هدف.
نکته قابل توجه، استفاده از این حجم رهگیر در شرایطی است که به گفته منابع نظامی، جهان با کمبود شدید موشکهای PAC-3 برای سامانههای پاتریوت مواجه است و همین کمبود، ارزش عملیاتی هر شلیک را دوچندان میکند. آمریکا با این حال ناچار شده برای دفع یک موج محدود، بخش بزرگی از ذخایر گرانقیمت خود را هزینه کند.
حساب و کتاب ۵۰۰ میلیون دلاری
بخش عمده این صورتحساب مربوط به سامانه پاتریوت است. هر فروند موشک PAC-3 MSE که جدیدترین نسخه رهگیر پاتریوت محسوب میشود، بین ۴ تا ۵ میلیون دلار قیمت دارد. با در نظر گرفتن میانگین ۴.۵ میلیون دلار، هزینه ۷۰ موشک شلیکشده به حدود ۳۱۵ میلیون دلار میرسد.
در سوی دیگر، هر فروند موشک سامانه تاد حدود ۱۵.۵ میلیون دلار برآورد میشود. بنابراین ۱۲ موشک تاد شلیکشده نیز حدود ۱۸۶ میلیون دلار هزینه داشته است. جمع این دو رقم، هزینه تقریبی ۵۰۱ میلیون دلاری مقابله با تنها یک حمله ۲۰ فروندی را نشان میدهد.
- ۷۰ موشک PAC-3 با میانگین ۴.۵ میلیون دلار = حدود ۳۱۵ میلیون دلار
- ۱۲ موشک تاد با قیمت ۱۵.۵ میلیون دلار = حدود ۱۸۶ میلیون دلار
- مجموع هزینه رهگیری ۱۸ موشک = حدود ۵۰۱ میلیون دلار
رهگیری ۹۰ درصدی اما با خسارت
با وجود شلیک گسترده رهگیرها، ۱۸ موشک از ۲۰ موشک شلیکشده رهگیری شد؛ به معنای نرخ موفقیت حدود ۹۰ درصدی. اما همین دو موشک عبور کرده به همراه بقایا و ترکشهای ناشی از رهگیریها، خسارت قابل توجهی برجای گذاشت.
بر اساس گزارشها، در جریان این حمله هشت فروند جنگنده اف-۱۵ (F-15) آسیب دیدند و یک فروند هواپیمای تهاجمی آ-۱۰ (A-10) به طور کامل منهدم شد. این خسارت نشان میدهد حتی در صورت موفقیت نسبی پدافند، نشت تنها ۱۰ درصد از موشکها میتواند پیامد عملیاتی سنگینی برای پایگاههای میزبان داشته باشد.
چالش فرسایشی؛ از کمبود تا قیمت
کارشناسان میگویند دو چالش همزمان، پاشنه آشیل پدافند آمریکایی است: کمیابی و گرانی. موشکهای PAC-3 و تاد نه تنها تولید محدود و زمانبر دارند، بلکه هر شلیک آنها میلیونها دلار هزینه میتراشد. در چنین شرایطی، رویارویی با حملات پرتعداد، به سرعت به یک رقابت فرسایشی پرهزینه تبدیل میشود.
گزارش مذکور یادآور میشود که تصور هزینه مقابله با موجهای بسیار بزرگتر دشوار است؛ موجهایی که به گفته منابع، در جریان عملیات «خشم حماسی» به صورت منظم رخ میداد و هر بار شامل دهها و حتی صدها موشک بالستیک بود. اگر هزینه رهگیری ۲۰ موشک به نیم میلیارد دلار برسد، هزینه دفع یک حمله چندصد فروندی به چندین میلیارد دلار بالغ خواهد شد؛ بدون احتساب هزینههای جانبی مانند خسارت به تجهیزات، نیاز به جایگزینی سریع مهمات و فشار بر زنجیره تأمین جهانی.
پیام راهبردی برای واشنگتن
این تجربه بار دیگر معادله کلاسیک «موشک ارزان در برابر رهگیر گران» را برجسته کرده است. ایران با تکیه بر تولید انبوه موشکهای بالستیک نسبتاً ارزانتر، میتواند هزینه دفاع را برای طرف مقابل به شدت افزایش دهد، در حالی که آمریکا برای حفظ نرخ رهگیری بالا ناچار است چند برابر تعداد موشکهای مهاجم، رهگیر شلیک کند.
از نگاه ناظران، ادامه چنین روندی نه تنها بودجه پنتاگون را تحت فشار قرار میدهد، بلکه ذخایر راهبردی رهگیرهای آمریکا و متحدانش را نیز تحلیل میبرد؛ ذخایری که در دیگر جبههها از جمله اروپا و شرق آسیا نیز مورد نیاز است. به همین دلیل، هزینه نیم میلیارد دلاری برای ۱۸ رهگیری موفق، بیش از یک عدد، هشداری درباره پایداری پدافند موشکی در جنگهای پرشدت آینده تلقی میشود.
نظرات (0)