رویداد ملی «پارسی‌جان» با محوریت پاسداشت زبان فارسی و تقویت پیوند آن با هویت فرهنگی ایرانیان، به ابتکار حوزه هنری شکل گرفته است. دبیر اجرایی این رویداد و تنی چند از اهالی فرهنگ و ادب در مراسمی با تشریح اهداف و سازوکار این حرکت فرهنگی، بر ضرورت توجه همگانی به زبان فارسی به‌عنوان میراثی زنده و هویت‌ساز تأکید کردند.

زبان فارسی؛ تکیه‌گاه هویت ملی

ناصر فیض، دبیر اجرایی رویداد ملی پارسی‌جان، در سخنانی گفت همه ما برای پاسداری از آن چیزی گرد هم آمده‌ایم که جایگاه ویژه ایران را در جهان رقم زده است؛ یعنی زبان فارسی و اعتبار تاریخی و فرهنگی پشتوانه آن. به گفته او، حوزه هنری از ابتدای تأسیس، ادبیات را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های خود ــ در حوزه شعر و داستان ــ دنبال کرده و امروز با احساس مسئولیت بیشتر، تمرکز ویژه‌ای بر صیانت از زبان فارسی دارد.

فیض با اشاره به تأکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب بر ضرورت حفظ و تقویت زبان فارسی یادآور شد که بی‌توجهی به این سرمایه فرهنگی می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به‌همراه داشته باشد. او هشدار داد که اگر از زبان خود مراقبت نکنیم، در معرض فرسایش و کمرنگ‌شدن قرار می‌گیرد و این بی‌توجهی در نهایت به هویت ملی لطمه می‌زند. به تعبیر او، «زبان یک ملت را بگیرید، راه برای از دست دادن هویت آن ملت باز می‌شود».

آسیب‌ها؛ از واژگان بیگانه تا فرسایش تدریجی

دبیر اجرایی پارسی‌جان، ورود بی‌رویه واژگان بیگانه را یکی از آفت‌های جدی زبان فارسی دانست، اما تأکید کرد که تهدیدها تنها به این مورد محدود نمی‌شود. به گفته او، عوامل متعددی می‌تواند زمینه تضعیف زبان را فراهم کند و اگر این روند با بی‌تفاوتی دنبال شود، روزی فرا می‌رسد که گویی به زبانی دیگر سخن می‌گوییم.

فیض با اشاره به قدرت و استحکام زبان فارسی در گذر تاریخ گفت یکی از نشانه‌های توانمندی یک زبان، پایداری آن در طول هزاره‌هاست؛ زبانی که بنیان محکمی دارد، در برابر تحولات و فشارهای زمانه ایستادگی می‌کند و اصالت و ساختار خود را حفظ می‌کند. او ارتباط زنده مردم ایران با آثار سعدی، حافظ و فردوسی را نمونه‌ای روشن از این پایداری دانست و افزود اینکه امروز نیز مردم عادی با شعر این بزرگان ارتباط برقرار می‌کنند، خود گواه زنده‌بودن و قدرت زبان فارسی است.

ایده پارسی‌جان؛ حرکتی مستقیم و دلسوزانه برای زبان

به گفته ناصر فیض، حوزه هنری در سال جاری تصمیم گرفت رویدادی را به‌صورت مستقیم و متمرکز به مسئله زبان اختصاص دهد؛ رویدادی که با رویکردی دلسوزانه و پیگیر، توجه به زبان فارسی را به یک جریان فرهنگی تبدیل کند. در همین چارچوب، قرار است افرادی، مجموعه‌ها و جایگاه‌هایی که به زبان فارسی توجه ویژه نشان داده‌اند، شناسایی و معرفی شوند.

او توضیح داد که ملاک در این انتخاب، برجسته‌بودن و اثرگذاری اقدام است؛ به‌گونه‌ای که توجه به زبان فارسی در عمل آن فرد یا مجموعه، به چشم بیاید، مخاطب گسترده پیدا کند و در جامعه دیده شود. هدف این است که الگوهای موفق پاسداشت زبان، از حاشیه به متن بیایند و الهام‌بخش دیگران شوند.

معیار انتخاب؛ کسانی که فراتر از وظیفه عمل کردند

نکته قابل توجه در شیوه داوری نشان پارسی‌جان، نگاه متفاوت هیئت علمی آن است. فیض گفت در بررسی‌ها به این جمع‌بندی رسیده‌اند که تمرکز اصلی بر کسانی نباشد که پرداختن به زبان فارسی وظیفه سازمانی و ذاتی آنهاست؛ چرا که پاسداری از زبان، وظیفه تک‌تک ماست و نباید به نهادی خاص محدود شود.

به گفته او، اولویت با افرادی است که با وجود امکان انتخاب مسیرهای دیگر و در اختیار داشتن فرصت‌ها و منابع، آگاهانه به سمت زبان فارسی آمده‌اند. برای نمونه، کسی که می‌تواند درست و شیوا بخواند یا نکات دستوری و نگارشی را تذکر دهد، در حالی که این کار الزاماً وظیفه اداری او نیست، شایسته توجه است. بسیاری از برگزیدگان، کسانی هستند که به‌صورت مستقل و از ابتکار شخصی، کاری را آغاز کرده‌اند و استمرار داده‌اند؛ حتی در حوزه‌هایی به‌ظاهر دور از ادبیات، مانند یک خلبان که دغدغه زبان فارسی دارد.

از سرو سیمین ماهانه تا سرو زرین سالانه

دبیر اجرایی پارسی‌جان درباره جوایز این رویداد نیز توضیح داد که دو سطح جایزه پیش‌بینی شده است. در سطح ماهانه، نشان «سرو سیمین» به همراه لوح تقدیر به برگزیدگان اهدا می‌شود و در پایان سال، از میان برگزیدگان ماهانه، منتخبان نهایی برای دریافت نشان ملی پارسی‌جان معرفی خواهند شد.

برگزیده اصلی سال، نشان زرین، لوح تقدیر و جایزه نقدی دریافت می‌کند. به گفته فیض، دست‌اندرکاران رویداد تلاش می‌کنند در دوره‌های آتی، جوایز از نظر مادی و معنوی چشمگیرتر شود و این حرکت فرهنگی با شکوه بیشتری ادامه یابد.

روایت میلاد عرفان‌پور؛ پارسی‌جان صدایی تازه و مردمی

در ادامه این مراسم، میلاد عرفان‌پور، شاعر معاصر، رویداد پارسی‌جان را «بنایی متمایز» و «صدایی تازه» برای حفظ زبان فارسی توصیف کرد. او گفت کارهای تکراری و الگوهای گذشته به‌تنهایی پاسخگوی صیانت از این میراث عظیم نیست و امروز نیازمند برنامه‌ها و سیاست‌گذاری‌های مردمی‌تر و خلاقانه‌تر هستیم.

عرفان‌پور با تشبیه پارسی‌جان به نهالی که به درختی تناور تبدیل می‌شود، ابراز امیدواری کرد این رویداد مرزها را بردارد و هر فرد در هر جایگاه اجتماعی احساس کند می‌تواند قدمی برای زبان فارسی بردارد. او همچنین با یادکردن از رهبر معظم انقلاب به‌عنوان یکی از پاسداران جدی زبان و ادبیات فارسی در پنج دهه اخیر گفت اگر امروز پارسی‌جان شکل گرفته، پشتوانه آن هدایت‌ها و حمایت‌های ایشان بوده است.

نامزدهای این دوره؛ رقابت نزدیک و مسئولیتی سنگین‌تر

عرفان‌پور به فهرست نامزدهای این دوره اشاره کرد و از محمد معتمدی، نرم‌افزار «بله»، تارنمای «گنجور»، آقای اژدهایی، معاونت فرهنگی مترو تهران و مؤسسه ویراستاران به‌عنوان گزینه‌های مطرح نام برد و گفت همه این نامزدها در جایگاه خود اثرگذار و قابل احترام بودند و انتخاب نهایی بسیار دشوار بود.

به گفته این شاعر، دریافت نشان «سرو سیمین» یا «سرو زرین» پارسی‌جان، نقطه پایان نیست بلکه آغاز تعهدی سنگین‌تر است؛ گویی نشان به سرداری در میدان اعطا می‌شود تا مسئولیت او در پاسداری از جبهه فرهنگ و زبان دوچندان شود. از این منظر، پارسی‌جان تنها یک جایزه نیست، بلکه پیمانی برای تداوم مراقبت از زبان فارسی به‌عنوان خانه مشترک ایرانیان است.

برگزارکنندگان ابراز امیدواری کردند با تداوم این رویداد، توجه به درست‌نویسی، درست‌گویی و پاسداشت واژگان و ساختارهای اصیل فارسی از سطح شعار فراتر رود و به رفتاری روزمره در رسانه‌ها، آموزش، فناوری و زیست شهری تبدیل شود.