خرمهره؛ میراث کهن قم
هنر صنعت خرمهره که با نامهای مُهره مهر یا کوجی نیز شناخته میشود، یکی از صنایعدستی و سوغاتهای خاص و بینظیر شهر قم است. آنچه این هنر را متمایز میکند این است که قم تنها تولیدکننده خرمهره در سراسر جهان به شمار میرود. قدمت این هنر به بیش از شش هزار سال پیش بازمیگردد و ریشه آن در کورههای ذوب مس در اطراف قم نهفته است.
راز رنگ فیروزهای بینظیر
خرمهره در حقیقت نوعی سفالینه با لعابی به رنگ فیروزهای درخشان است. این محصول از ترکیب خاک سنگ سفید، گل سفید بسیار نرم و خمیر شیشه ساخته میشود. رنگ آبی خاصی که در این مهرهها دیده میشود، در جهان به «آبی ایرانی» شهرت دارد و یکی از نمادهای هنر سفالگری ایران زمین محسوب میشود.
راز اصلی این زیبایی در فرآیند لعابدهی نهفته است. مهرهها را در پودری خشک از ترکیب گرد کوارتز، اکسید مس و آهک میغلتانند و سپس لابهلای خاکستر در کوره میچینند. دمای کوره تا ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد افزایش مییابد؛ در این گرما، سریش میسوزد و لعاب ذوب میشود و با اکسیژن کوره واکنش میدهد تا همان رنگ معروف فیروزهای بر دل خرمهره بنشیند.
تکنیک ثبتشده در موزه متروپولیتن
اهمیت این هنر به حدی است که تکنیک منحصربهفرد ساخت خرمهره با عنوان «تکنیک قم» در کتاب مرجع موزه هنر متروپولیتن نیویورک ثبت و معرفی شده است. این افتخار بزرگ نشاندهنده ارزش جهانی این صنعتدستی ایرانی است.
تنوع در شکل و طرح
پس از سرد شدن، مهرهها از خاکستر جدا شده و آماده عرضه به بازار میشوند. خرمهره در اشکال متنوعی تولید میشود که هر کدام زیبایی و جلوه خاص خود را دارند. از جمله این اشکال میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اشکال مذهبی و نمادین
- طرحهای طبیعی مانند ماه و ستاره
- اشکال حیوانی
- طرحهای هندسی
- نمادهای سنتی مانند نعلاسب
سوغاتی به یادگار از قم
خرمهره نه تنها یک صنعتدستی چشمنواز، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی شهر قم به شمار میرود. این محصول که به عنوان سوغات اصلی این استان شناخته میشود، همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار دارد. با وجود قدمت ششهزارساله، این هنر همچنان زنده و پویا است و هنرمندان قمی با عشق و علاقه آن را نسل به نسل منتقل کردهاند.
حفظ و احیای این هنر اصیل ایرانی نیازمند توجه بیشتر مسئولان و حمایت از هنرمندان این عرصه است تا این میراث ارزشمند برای نسلهای آینده نیز ماندگار بماند و همچون گذشته بدرخشد.
نظرات (0)