با فرا رسیدن اربعین حسینی، بار دیگر دلدادگان خاندان رسالت از گوشه و کنار جهان راهی کربلای معلی میشوند تا در عظیمترین اجتماع معنوی دنیا حضور یابند. آنچه امروز بهصورت راهپیمایی چند ده میلیونی دیده میشود، ریشهای دیرینه در تاریخ شیعه دارد؛ از نخستین زیارت یک صحابی کهنسال پیامبر اسلام(ص) در روز اربعین نخست تا احیای این آیین پس از سقوط رژیم بعث عراق.
نخستین زائر؛ روایت جابر در کنار مزار امام(ع)
بنابر نقل منابع کهن شیعه، نخستین کسی که پس از واقعه عاشورا و در نخستین اربعین به زیارت قبر امام حسین(ع) رفت، جابر بن عبدالله انصاری، صحابی برجسته پیامبر(ص)، بود. شیخ طوسی در کتاب «تهذیب الاحکام» مینویسد که جابر در آن زمان نابینا شده بود و همراه عطیه بن سعد کوفی از مدینه بهسوی کربلا حرکت کرد.
عطیه روایت کرده است که جابر پیش از رسیدن به کربلا در فرات غسل کرد، خود را خوشبو ساخت و در طول مسیر به ذکر خدا مشغول بود. چون به نزدیکی قبر رسید، دست عطیه را گرفت تا دستش را بر مزار بگذارد؛ با تماس دست او با قبر، جابر از شدت اندوه بیهوش شد و عطیه بر چهرهاش آب پاشید. پس از به هوش آمدن، سه بار فریاد «یا حسین» سر داد و خطاب به امام گفت: چگونه دوستی است که پاسخ دوست خود را نمیدهد؟ سپس خود پاسخ داد: چگونه میتوانی پاسخ دهی، در حالی که رگهای گردنت بریده شده، خونت ریخته شده و سرت از تنت جدا گشته است؟
در ادامه این روایت آمده است که جابر به عطیه گفت از پیامبر(ص) شنیده است هرکس گروهی را دوست بدارد، روز رستاخیز با آنان محشور میشود و در پاداش یا کیفر عملشان شریک است. او تأکید کرد که نیت و اعتقاد او و یارانش، همان نیت و اعتقاد امام حسین(ع) و یاران اوست. در همین هنگام، سیاهی کاروانی از سوی شام پدیدار شد و جابر که دریافت کاروان اسیران کربلا به رهبری امام سجاد(ع) میآید، با پای برهنه به استقبال آنان رفت.
زیارت اربعین؛ آیینی با ابعاد تمدنی
زیارت اربعین هرگز محدود به یک عمل عبادی فردی نبوده و از دیرباز کارکردهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی گستردهای نیز داشته است. امروز راهپیمایی اربعین بهعنوان یکی از بزرگترین حرکتهای معنوی جهان شناخته میشود و بسیاری آن را نماد قدرت نرم جبهه مقاومت و همبستگی امت اسلامی میدانند. این گردهمایی، تجلیگاه اخلاق، معرفت، معنویت و فرهنگ غنی اهل بیت(ع) است و تحلیلگران بر لزوم تفسیر درست این پدیده تمدنی تأکید میکنند.
این اجتماع عظیم در تداوم خود دستاوردهایی مانند تقویت جبهه مقاومت جهانی اسلام، زمینهسازی برای همگرایی مذاهب اسلامی، گسترش روحیه ظلمستیزی، صدور پیام انقلاب اسلامی، تحقق جهاد تبیین و تبلور قدرت نرم مقاومت را به همراه داشته است.
از ممنوعیت دوران بعث تا حضور دهها میلیون زائر
بنا به پژوهشها، زیارت امام حسین(ع) در روز اربعین از زمان ائمه معصومین(ع) میان شیعیان رواج داشته است. سید محمدعلی قاضی طباطبایی در کتاب «تحقیق در اول اربعین سیدالشهداء» این کار را سنت مستمر شیعه از عصر ائمه دانسته و نوشته است که شیعیان در دوره بنیامیه و بنیعباس نیز بر این رفتار پایبند بودهاند.
با این حال، رژیم بعث عراق در اواخر قرن چهاردهم قمری برگزاری این مراسم را ممنوع کرد. پس از سقوط این رژیم در سال ۱۳۸۲ شمسی، راهپیمایی اربعین بار دیگر در عراق احیا شد و از آن پس هر سال بر شمار شرکتکنندگان آن افزوده شده است. در سال ۱۴۰۱ شمسی (۱۴۴۴ قمری) که نخستین سال پس از پایان محدودیتهای کرونایی بود، خبرگزاریها آمار زائران کربلا را بیش از ۲۱ میلیون نفر اعلام کردند.
اربعین در نگاه مقتدای انقلاب
رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز بارها بر عظمت این همایش تأکید کرده و آن را از مصادیق «شعائرالله» و نمایشی از اقتدار و عظمت اسلام در برابر جهانیان توصیف کردهاند. ایشان با اشاره به حضور میلیونها انسان در کربلا در ایام اربعین، که تنها محدود به شیعیان نبوده و اهل سنت نیز در آن شرکت داشتهاند، خاطرنشان کردهاند که این حرکت حتی با کنار هم قرار گرفتن جسمها، بازتابی شگرف در دنیا یافته و به بزرگترین گردهمایی جهان تعبیر شده است. به باور ایشان، اتحاد و صفای دل میان مسلمانان، زمینهساز عزت و آبروی اسلام در جهان خواهد بود.
جایگاه زیارت اربعین در منابع روایی
در متون حدیثی نیز به زیارت اربعین توجه ویژهای شده است. شیخ طوسی از امام حسن عسکری(ع) نقل کرده که نشانههای مؤمن پنج چیز است و یکی از آنها زیارت اربعین است. علامه مجلسی نیز وجه استحباب این زیارت را بازگشت اسیران کربلا به کربلا و ملحق کردن سرهای شهدا به پیکرهایشان توسط امام سجاد(ع) دانسته است.
همچنین در کتابهای «تهذیب» و «مصباح» از صفوان جمال روایت شده که امام صادق(ع) درباره زیارت اربعین فرمودهاند: هنگامی که بخش قابل توجهی از روز برآمد، زیارت مخصوص این روز را بخوان؛ زیارتی که با درود بر ولی خدا و فرزند ولی او، امام حسین(ع)، و یادآوری رنجهای او در راه نجات بندگان خدا از جهالت و گمراهی آغاز میشود.
نظرات (0)