مدیریت شهری تهران در مسیر تازه‌ای برای ساماندهی روددره‌های پایتخت گام برداشته است؛ رویکردی که به گفته سخنگوی شهرداری، دیگر صرفاً عمرانی و معطوف به انتقال آب به زیرزمین نیست، بلکه بر احیای اکولوژیک، توسعه فضاهای عمومی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان استوار است.

تغییر نگاه به روددره‌ها؛ از پروژه عمرانی تا احیای اکولوژیک

عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان، احیای روددره فرحزاد را مهم‌ترین پروژه محیط‌زیستی مدیریت شهری دانست و آن را مجموعه‌ای از اقدامات کالبدی، محیط‌زیستی و اجتماعی توصیف کرد. به گفته وی، در این پروژه آزادسازی اراضی، رفع معارضان، پاکسازی نخاله‌ها، ساماندهی آسیب‌های اجتماعی، احیای پوشش گیاهی، ایجاد شبکه آبیاری، احداث مسیرهای پیاده و دوچرخه، ساخت اکوپارک و توسعه فضاهای عمومی در دستور کار قرار گرفته است.

فاز نخست این پروژه در محدوده‌ای بیش از ۵۰ هکتار به بهره‌برداری رسیده و عملیات اجرایی فاز دوم نیز در وسعت ۷۱ هکتار در مراحل پایانی قرار دارد. پیش‌بینی می‌شود این فاز تا پاییز امسال افتتاح شود.

ده سال پیگیری؛ از مصوبه شورای تأمین تا آزادسازی معارضان

محمدخانی با اشاره به سابقه طولانی مشکلات روددره فرحزاد گفت که این پروژه بر اساس مصوبه شورای تأمین استانداری تهران از سال ۱۳۹۳ در دستور کار قرار داشت و پس از حدود ۱۰ سال پیگیری مستمر، معارضان غیرمجاز آن آزادسازی شدند. به گفته وی، فرحزاد صرفاً بهسازی یک روددره نبود، بلکه همزمان ابعاد اجتماعی، کالبدی، محیط‌زیستی و شهرسازی را در بر می‌گرفت.

در نخستین گام، هزاران تن نخاله، زباله و پسماند از بستر روددره خارج شد و همزمان ساماندهی آسیب‌های اجتماعی و جمع‌آوری معتادان متجاهر با همکاری دستگاه‌های مختلف انجام شد تا امنیت به این محدوده بازگردد. در ادامه نیز عملیات احیای اکولوژیک شامل اصلاح مسیر جریان آب، کاشت گونه‌های بومی، ایجاد شبکه آبیاری، تثبیت دیواره‌ها، احداث مسیرهای پیاده و دوچرخه، پل‌های ارتباطی، فضاهای مکث و اکوپارک اجرا شد.

تازه‌ترین اقدامات؛ مسیر پل سنگی تا بوستان نهج‌البلاغه

سخنگوی شهرداری تهران با اشاره به تداوم توسعه پروژه فرحزاد گفت که در تازه‌ترین اقدامات، مسیر رودخانه در حدفاصل پل سنگی تا بوستان نهج‌البلاغه بهسازی شده است. این عملیات شامل احداث پیاده‌راه‌های سنگفرش در دو سوی رودخانه، بهسازی پوشش گیاهی، احداث پل روگذر بر روی بزرگراه نیایش، جانمایی سه پل چوبی روی رودخانه و نصب مبلمان و نیمکت‌های چوبی در مسیر پیاده‌راه است.

به گفته محمدخانی، با افتتاح فاز دوم روددره فرحزاد و اتصال آن به بوستان نهج‌البلاغه، طول مسیرهای پیوسته طبیعت‌گردی و پیاده‌راهی تهران به ۴۷ کیلومتر می‌رسد و پیش‌بینی می‌شود این شبکه تا پایان سال به بیش از ۱۰۰ کیلومتر افزایش یابد.

اسلام‌آباد و طرح «حیاط تهران»؛ الگوی کلید به کلید

محمدخانی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به پروژه «حیاط تهران» در محله اسلام‌آباد اشاره کرد و آن را یکی از شاخص‌ترین طرح‌های بازآفرینی شهری کشور دانست که با رویکرد «کلید به کلید» اجرا می‌شود؛ به این معنا که ابتدا واحدهای جدید ساخته شده و سپس به ساکنان واجد شرایط واگذار می‌شود تا بدون جابه‌جایی اجباری و با حفظ کرامت اجتماعی، از سکونتگاه‌های غیررسمی به واحدهای استاندارد منتقل شوند.

در اسلام‌آباد حدود ۷۸۰ پارسل و نزدیک به هزار خانوار وجود دارد و برای اجرای این طرح احداث حدود هزار و ۲۰۰ واحد مسکونی پیش‌بینی شده است. هم‌اکنون نیز ساخت بیش از هزار و ۳۰۰ واحد در قالب پروژه «حیاط تهران» در دستور کار قرار دارد. بخش عمده این واحدها به ساکنان همین محدوده اختصاص می‌یابد و پس از واگذاری، املاک قبلی در اختیار شهرداری قرار می‌گیرد تا آزادسازی اراضی، ایجاد فضاهای عمومی و ساماندهی محله تکمیل شود.

سخنگوی شهرداری تهران تأکید کرد که هدف مدیریت شهری صرفاً ساخت مسکن نیست و در اسلام‌آباد به دنبال ایجاد یک محله الگو هستند؛ محله‌ای که علاوه بر واحدهای مسکونی، سرانه‌های خدماتی، آموزشی، فرهنگی، ورزشی، فضای سبز و معابر استاندارد در آن پیش‌بینی شده و بیش از ۸۶ درصد محدوده به فضای سبز و خدمات عمومی اختصاص خواهد یافت. به همین منظور نیز مسابقه معماری و شهرسازی «محله الگو» برای طراحی این محدوده برگزار می‌شود.

چشم‌انداز شبکه سبز-آبی پایتخت

محمدخانی با بیان اینکه فرحزاد آغاز یک مسیر است، گفت که روددره‌های کن، درکه، دربند، دارآباد، ولنجک، گلابدره و سایر روددره‌های تهران نیز متناسب با شرایط طبیعی و کالبدی خود در برنامه‌های مدیریت شهری قرار دارند. وی با اشاره به روند جهانی مدیریت رودخانه‌های شهری که از کانالیزه کردن آب به سمت راهکارهای مبتنی بر طبیعت حرکت کرده است، گفت تهران نیز همین رویکرد را دنبال می‌کند.

چشم‌انداز مدیریت شهری آن است که روددره‌های تهران به ستون فقرات شبکه سبز-آبی پایتخت تبدیل شوند؛ شبکه‌ای که علاوه بر مدیریت روان‌آب‌ها و کاهش خطر سیلاب، در ارتقای کیفیت محیط شهری، توسعه گردشگری، بهبود کیفیت هوا، افزایش سرانه فضای سبز و سازگاری تهران با تغییرات اقلیمی نقش‌آفرین باشد. به گفته محمدخانی، پروژه فرحزاد آغاز این مسیر است و امید می‌رود به تدریج سایر روددره‌های تهران نیز به سرمایه‌ای ماندگار برای نسل‌های آینده تبدیل شوند.