در میانه قرن نوزدهم میلادی، زمانی که بنادر ژاپن پس از دوران طولانی انزوا به روی تجارت و سفر خارجی گشوده شد، عکاسی به یکی از پرنفوذترین ابزارهای ارتباطی میان این کشور دور و غرب تبدیل شد. مسافران، تجار و دیپلماتهایی که از اروپا و آمریکا راهی سرزمین آفتاب تابان میشدند، میخواستند تصویری واقعی از این سرزمین مرموز با خود به همراه ببرند؛ و عکاسی، بهترین راه برای ثبت و انتقال این تصاویر بود.
ترکیب هنر اوکییوئه با فناوری عکاسی
آنچه این دوره را از تاریخ عکاسی ژاپن متمایز میکند، همکاری بیسابقه میان عکاسان و هنرمندان چاپهای چوبی اوکییوئه بود. هنرمندانی که سالها در رنگآمیزی دقیق و ظریف چاپهای چوبی مهارت داشتند، اکنون مهارت خود را در خدمت رنگآمیزی عکسهای سیاهوسفید گذاشتند. آنها با استفاده از آبرنگهای ظریف و با دقتی کمنظیر، به هر تصویر روح و زندگی میبخشند؛ رنگ لباسها، رنگ پوست، سبزی درختان و آسمان آبی، همه با دست و با ظرافتی هنرمندانه بر کاغذ عکاسی نشست.
تصویری صحنهپردازیشده از ژاپن
بسیاری از این عکسها اگرچه از نظر فنی بینقص بودند، اما لزوماً بازتابی دقیق از زندگی روزمره ژاپن نبودند. عکاسان و سفارشدهندگان غربی ترجیح میدادند صحنههایی را ببینند که با تصویر ذهنی آنها از ژاپن سازگار باشد: ساموراییهای شمشیر به دست، زنان زیبا در کیمونوهای رنگارنگ، معابد باشکوه و مناظر طبیعی آرام. این صحنهپردازیها، هرچند جذاب و دیدنی بودند، اما بخش بزرگی از واقعیت زندگی ژاپنیها را پنهان میکردند.
با این حال، نمیتوان منکر تأثیر عمیق این تصاویر بر ذهن مخاطبان غربی شد. برای میلیونها نفر در اروپا و آمریکا، همین عکسهای رنگشده نخستین تصویر ملموس از ژاپن بود؛ تصویری که سالها در ذهنها باقی ماند و حتی پس از گذشت دههها، هنوز هم بخشی از خاطره جمعی غرب از شرق را شکل میدهد.
زوال بازار عکسهای گرانقیمت رنگی
با آغاز قرن بیستم و همهگیر شدن دوربینهای عکاسی آماتوری، بازار عکسهای دسترنگ ژاپنی رو به افول گذاشت. کارتپستالها و کتابهای سفر ارزانتر جایگزین تصاویر پرهزینه و منحصربهفرد شدند و دیگر کسی حاضر نبود برای یک تکعکس رنگشده مبلغ قابل توجهی بپردازد. این تحول، پایان دوران طلایی عکاسی دسترنگ ژاپنی بود.
میراثی ماندگار
با وجود فراموش شدن این شیوه عکاسی، پیوندی که میان زیباییشناسی اوکییوئه و واقعگرایی عکاسی شکل گرفته بود، تأثیری عمیق بر هنر مدرن بر جای گذاشت. ترکیببندیهای خاص چاپهای چوبی ژاپنی الهامبخش بسیاری از هنرمندان امپرسیونیست اروپایی شد و حتی بر شکلگیری زیباییشناسی سینمای مدرن نیز بیتأثیر نبود. این عکسهای رنگین، که زمانی یادگاری ساده برای مسافران بودند، اکنون گنجینههایی ارزشمند در موزهها و آرشیوهای تصویری جهان به شمار میروند و هر یک روایتگر دورانی شگفتانگیز از تلاقی سنت و مدرنیته در ژاپن قرن نوزدهم هستند.
نظرات (0)