وضعیت منابع آبی در خراسان رضوی به مرحله هشدار رسیده است. تازهترین آمارهای رسمی نشان میدهد از مجموع ظرفیت مخازن ۱۹ سد فعال در این استان، تنها حدود ۶ درصد آب باقی مانده و ۹۴ درصد مخازن خالی است؛ وضعیتی که تأمین آب شرب بهویژه در کلانشهر مشهد را با چالش جدی مواجه کرده است.
کاظم جم، مدیر روابط عمومی شرکت آب منطقهای خراسان رضوی که در سفر به شهرستان گناباد سخن میگفت، با اعلام این آمار تأکید کرد که اگر همراهی رسانهها و مشارکت بهرهبرداران بهویژه کشاورزان و تشکلهای کشاورزی نبود، تبعات اجتماعی ناشی از کمآبی میتوانست بسیار گستردهتر شود.
ظرفیت یک و نیم میلیارد مترمکعبی سدها تقریباً خالی است
به گفته جم، مجموع ظرفیت ذخیرهسازی ۱۹ سد مورد بهرهبرداری در خراسان رضوی حدود یک میلیارد و ۵۷۰ میلیون مترمکعب است، اما در حال حاضر تنها نزدیک به ۶ درصد این حجم آب دارد. این یعنی بیش از یک میلیارد و ۴۷۰ میلیون مترمکعب از فضای مخازن بدون استفاده مانده است.
وضعیت در حوزه تأمین آب مشهد نگرانکنندهتر توصیف شده است. بخش قابل توجهی از سدهایی که پیشتر آب شرب مشهد را تأمین میکردند، عملاً از مدار بهرهبرداری خارج شدهاند و در شرایط فعلی، تأمین اصلی آب این کلانشهر بر دوش منابع آب زیرزمینی قرار گرفته است؛ منابعی که خود با افت شدید سطح آبخوانها روبهرو هستند.
بارندگی ۵۲ درصد بیشتر شد اما هنوز کم است
مدیر روابط عمومی آب منطقهای خراسان رضوی درباره وضعیت بارشها گفت: از ابتدای سال آبی جاری از مهرماه ۱۴۰۴ تاکنون حدود ۱۹۵ میلیمتر بارندگی در استان ثبت شده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۵۲ درصد رشد نشان میدهد، اما همچنان نسبت به میانگین بلندمدت استان شرایط مطلوبی به شمار نمیرود.
او هشدار داد که پیشبینی بارشهای پاییزی نباید به تعبیر پایان بحران آب تلقی شود. به گفته وی، این تصور که با یک دوره بارندگی مشکل آب حل میشود، نادرست است و رسانهها باید این واقعیت را به زبان ساده و علمی برای افکار عمومی تبیین کنند.
جم در این باره توضیح داد: «ممکن است در یک روز در برخی استانها حدود ۲۰۰ میلیمتر باران ببارد، در حالی که کل بارش یک سال خراسان رضوی حدود ۱۹۵ میلیمتر است. بنابراین یک بارندگی مقطعی و حتی شدید، نمیتواند کمبود مزمن منابع آب شرب، کشاورزی و کسری مخازن را جبران کند.»
فرونشست ۴۰ سانتیمتری و افت آبخوانها
یکی از پیامدهای تداوم برداشت از منابع زیرزمینی، افت تراز آبخوانها و فرونشست زمین در دشتهای استان است. به گفته این مسئول، وضعیت برخی دشتهای خراسان رضوی به مرحله نگرانکننده رسیده و در بعضی مناطق میزان فرونشست به حدود ۴۰ سانتیمتر رسیده است.
او تأکید کرد که جامعه باید بدون ایجاد اضطراب کاذب، نسبت به واقعیتهای منابع آب آگاه شود و بداند که ادامه روند فعلی بدون سازگاری با کمآبی، میتواند پیامدهای اجتماعی و حتی مهاجرتی به دنبال داشته باشد.
نقش رسانهها و مدیریت مشارکتی آب
جم نقش رسانهها را در مدیریت اجتماعی آب کلیدی دانست و گفت: رسانه باید موضوع آب را از یک بحث صرفاً فنی و تخصصی به یک گفتوگوی اجتماعی فراگیر تبدیل کند و واقعیتهای مربوط به سدها، چاهها، رودخانهها و الگوی مصرف را بهصورت شفاف و مستمر به مردم منتقل کند.
وی با بیان اینکه «هیچ آمار محرمانهای در حوزه آب وجود ندارد»، افزود: اطلاعات مربوط به وضعیت سدها، میزان بارندگی، وضعیت چاهها و رودخانهها بهطور منظم در اختیار رسانهها و افکار عمومی قرار میگیرد و افزایش شفافیت از اولویتهای بخش آب است.
عضو شورای راهبردی روابط عمومی بخش آب کشور با اشاره به تجربه تاریخی مردم گناباد در مدیریت آب، یادآور شد که سابقه حدود ۲۵۰۰ ساله نگهداری قناتها در این منطقه نشان میدهد مشارکت مردم تا چه اندازه میتواند در حفظ منابع مؤثر باشد.
به گفته او، رویکرد مدیریت مشارکتی آب در ماده ۴۰ قانون برنامه هفتم توسعه نیز مورد تأکید قرار گرفته و خراسان رضوی از نخستین استانهایی بوده که در این زمینه تفاهمنامهای با تشکلهای کشاورزی امضا کرده است. اکنون نمایندگان تشکلهای کشاورزی در جلسات تصمیمگیری حوزه آب در شهرستانها و در ستاد آب منطقهای حضور دارند و تصمیمها با مشارکت مستقیم بهرهبرداران اتخاذ میشود.
دعوت از رسانهها برای بازدید از طرحهای آبی
جم از رسانههای محلی بهویژه در گناباد خواست تا با بازدید میدانی از طرحهای انتقال آب و زیرساختهای آبی استان، از نزدیک با دشواریها و هزینههای سنگین رساندن آب به شهرها و روستاها آشنا شوند تا این واقعیتها بهتر به جامعه منتقل شود.
او هدف نهایی را تبدیل شدن آب به دغدغه عمومی عنوان کرد و گفت: مدیریت آب تنها وظیفه مدیران این حوزه نیست؛ بلکه کشاورز، روستایی، بازاری، دانشگاهی، دانشآموز و همه اقشار جامعه در مدیریت مصرف و حفاظت از منابع سهیم هستند.
تجربه مشهد؛ کاهش مصرف به ۱۲۰ لیتر در روز
مدیر روابط عمومی آب منطقهای خراسان رضوی به تجربه موفق مدیریت مصرف در مشهد اشاره کرد و گفت: کاهش سرانه مصرف آب شرب مشهد به حدود ۱۲۰ لیتر در شبانهروز نتیجه مجموعهای از اقدامات فنی و فرهنگی بوده که در آن رسانهها نقش پررنگی در فرهنگسازی و همراه کردن مردم داشتهاند.
وی در پایان هشدار داد: اگر سازگاری با کمآبی بهصورت جدی و همهجانبه دنبال نشود، خشکسالی و کاهش منابع میتواند تبعات اجتماعی گستردهتری از جمله تشدید مهاجرت و تنشهای محلی را به همراه داشته باشد. به گفته او، باید پیش از رسیدن به نقطه بحرانی، مدیریت مصرف، اصلاح الگوی کشت و تقویت مشارکت اجتماعی در دستور کار همگانی قرار گیرد.
نظرات (0)