لیلی عاج، کارگردان تئاتر و سینما و داور بخش ملی و بخش «برای وطن» پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰، از تجربه داوری در این رویداد گفت و تأکید کرد که در ارزیابی آثار، ایده و خلاقیت را بر هر مؤلفه دیگری مقدم دانسته است.
به گفته او، فیلم ۱۰۰ ثانیهای قالبی متفاوت و چالشبرانگیز است که موفقیت در آن بیش از هر چیز به درخشش ایده وابسته است و همین ویژگی، آن را به میدانی جذاب و در عین حال دشوار برای فیلمسازان تبدیل میکند.
قالب ۱۰۰ ثانیهای؛ میدانی برای آزمون ایده
عاج با اشاره به پیشینه خود در سینمای کوتاه اظهار کرد: «این عرصه برای من عجیب و غریب است، چون مهمترین برگ برنده در آن، یک ایده درخشان است.»
او یادآور شد که از هنرجویان دوره یکساله انجمن سینمای جوانان دفتر تهران در سال ۱۳۷۶ بوده و در دورههای مختلف جشنواره فیلم کوتاه تهران و جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان فیلم داشته است، اما هرگز سراغ ساخت فیلم ۱۰۰ ثانیهای نرفته است. به تعبیر او، همین فاصله و تجربه نکردن مستقیم این قالب، نگاهش را بهعنوان داور دقیقتر کرده است.
این داور جشنواره افزود: هنگام تماشای آثار بهعنوان داور، مدام از خود میپرسیده که «صاحب اصلی فیلم کیست؛ صاحب ایده یا کارگردان؟» به گفته او، در برخی آثار کارگردانی بهظاهر ساده است و همه بار اثر بر دوش ایده مرکزی قرار دارد؛ در چنین شرایطی مرز میان نقش ایدهپرداز و کارگردان کمرنگ میشود و پرسش از جایگاه هر یک پررنگتر.
تشبیه فیلم ۱۰۰ ثانیهای به داستان سهکلمهای
لیلی عاج برای توضیح حساسیت این قالب، آن را به داستانهای بسیار کوتاه سهکلمهای تشبیه کرد؛ جایی که نویسنده باید با وسواس فراوان همان سه کلمه را انتخاب کند تا هم غافلگیری داشته باشد، هم کامل باشد و هم معنا را بهدرستی منتقل کند.
او گفت: فیلم ۱۰۰ ثانیهای نیز باید بتواند یک مفهوم کامل را در کوتاهترین زمان ممکن برساند و صرفاً یک لحظه ناتمام یا برشی گذرا نباشد. از نظر او جذابیت اصلی چنین اثری در همین سادگیِ معنادار است؛ اثری که پس از تماشا، مخاطب با خود میگوید «چه ساده بود، اما چرا به ذهن من نرسید؟»
به اعتقاد این کارگردان، اگر فیلمی با وجود سادگی بتواند تأثیر عاطفی، معنایی یا دراماتیک ایجاد کند، ارزشمند است. همین تأثیرگذاریِ موجز، معیاری است که او در داوری نیز مد نظر قرار داده است.
از انجمن سینمای جوان تا تئاتر؛ روایت یک مسیر
عاج درباره آغاز فعالیت هنری خود توضیح داد که بلافاصله پس از گرفتن دیپلم در سال ۱۳۷۶، همزمان با آمادگی برای کنکور، دوره یکساله انجمن سینمای جوانان را گذرانده است. او علاقهمند بوده سینما را بهصورت آکادمیک دنبال کند، اما در نهایت رشته تئاتر را در دانشگاه خوانده و در عین حال ارتباط خود را با فیلم کوتاه حفظ کرده است.
وی سالها با مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و انجمن سینمای جوانان تهران همکاری داشته، اما به گفته خودش، در ادامه زندگی و تئاتر مسیر متفاوتی برایش رقم زده و تمرکزش را به سمت صحنه برده است.
سختترین بخش فیلمسازی؛ غلبه بر ناامیدی
این هنرمند در بخش دیگری از سخنانش به دشواریهای مسیر فیلمسازی پرداخت و گفت: «فیلمسازی خیلی سخت است و سختترین بخش آن، غلبه بر ناامیدی است.»
او توصیف کرد که این مسیر هم سخت و هم دوستداشتنی است؛ دورههایی که فیلمساز احساس میکند به خواستهاش نزدیک شده، اثری میسازد و در جشنوارهای دیده میشود، و ناگهان دوره رکود و سرخوردگی فرا میرسد. به گفته عاج، در چنین مقاطعی حتی فکر رها کردن سینما و رفتن سراغ کاری کاملاً متفاوت به ذهن میرسد.
او ادامه داد: بعد از گذر زمان، فیلمساز درمییابد که به دلیل یأس و سرخوردگی، خود را از چیزی که عمیقاً دوست داشته دور کرده است. از نگاه او، کسی که وارد جهان فیلمسازی میشود باید این حرفه را با تمام تلخیها، فراز و فرودها و ناامیدیهایش بپذیرد و بداند که «گاهی روزِ توست و گاهی نیست».
معیار داوری؛ خلاقیت مقدم بر هزینه و نامها
عاج با تأکید بر رویکرد خود در داوری جشنواره فیلم ۱۰۰ گفت که برایش اول و آخر معیار، خلاقیت، ایده و نوآوری بوده است.
او تصریح کرد که بزرگیِ تولید، حضور چهرههای حرفهای در پشت صحنه یا میزان هزینه صرفشده، ملاک اصلی ارزیابیاش نبوده است. به باور او، رسالت اصلی جشنواره فیلم ۱۰۰ نیز همین کشف و تشویق ایدههای نو است؛ جایی که یک فکر بکر میتواند حتی با امکانات محدود، اثری ماندگار بیافریند.
جشنوارههای کوتاه؛ معرفی یا تشویق؟
داور پانزدهمین جشنواره فیلم ۱۰۰ درباره نقش جشنوارههای فیلم کوتاه در شناسایی نسل جدید فیلمسازان نیز نکاتی را مطرح کرد. به گفته او، «معرفی» و «تشویق» دو مقوله متفاوتاند؛ جشنوارهها میتوانند فیلمسازان جوان را معرفی کنند، اما استمرار مسیر به خود آنها وابسته است.
او یادآور شد که حتی در سینمای حرفهای نیز بسیاری از فیلمسازان پس از ساخت یک یا دو فیلم بلند، در ادامه مسیر دچار وقفه میشوند. از نگاه عاج، نباید چرخه به این شکل باشد که فیلمسازی با یک یا دو حضور موفق در جشنواره دیده شود و سپس مسیر را رها کند.
وی این وضعیت را به «کبریتی کوچک» تشبیه کرد که روشن میشود و اگر شعله آن حفظ نشود، بهسرعت خاموش خواهد شد. هرچند به گفته او، همین جرقههای کوتاهمدت نیز بیتأثیر نیستند و میتوانند آغازگر راهی بزرگتر باشند.
عاج در پایان به ناپایداری حافظه جشنوارهای اشاره کرد و گفت: پس از یکی دو سال، کمتر کسی به یاد میآورد که در دوره گذشته چه کسی یا کدام فیلم کوتاه جایزه گرفته است. این فراموشیِ سریع، به باور او، نشان میدهد که آنچه بیش از جوایز میماند، تداوم کار و ساختن مداوم است، نه صرفاً افتخارات مقطعی.
پانزدهمین جشنواره فیلم ۱۰۰ چگونه برگزار شد؟
پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ به دبیری محدثه پیرهادی از ۲۴ تا ۲۷ شهریورماه در حوزه هنری برگزار شد و شامگاه ۲۷ شهریور با برگزاری آیین اختتامیه در تالار اندیشه حوزه هنری به کار خود پایان داد. این رویداد که بهعنوان یکی از قدیمیترین جشنوارههای فیلم کوتاه ۱۰۰ ثانیهای در کشور شناخته میشود، هر دوره میزبان آثاری با تمرکز بر ایجاز، اخلاق و نگاه خلاقانه به سوژههای اجتماعی و انسانی است.
نظرات (0)