مریم اسمیخانی، کارگردان و داور بخش ملی و بخش «برای وطن» پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰، معتقد است فیلم ۱۰۰ ثانیهای بیش از هر قالب دیگری، مهارت ایدهپردازی را در فیلمساز تقویت میکند و ذهن او را برای پرورش و به سرانجام رساندن یک فکر خلاقانه در زمانی بسیار فشرده تربیت میکند.
او که با باشگاه خبرنگاران جوان گفتوگو کرده، جایگاه فیلم کوتاه را در اکوسیستم سینما فراتر از یک پله برای ورود به فیلم بلند میداند و تأکید میکند این قالب امروز به یک هویت مستقل و حرفهای تبدیل شده است.
فیلم کوتاه؛ هویتی مستقل نه فقط پلی به سینمای بلند
اسمیخانی با اشاره به برداشت رایج درباره فیلم کوتاه گفت: «فیلم کوتاه به خودی خود دارای هویت مستقلی است و سالهاست فیلمسازانی هستند که صرفاً در حوزه فیلم کوتاه فعالیت میکنند و حتی وارد سینمای بلند نمیشوند، اما همچنان فیلمساز حرفهای محسوب میشوند.»
به گفته او، برای گروهی از جوانان که سودای ورود به سینمای بلند را دارند، فیلم کوتاه میتواند کارکردی تجربی و آموزشی داشته باشد. این قالب به دلیل وابستگی کمتر به سرمایه و درگیری کمتر با مناسبات صنعتی، همچنان فضایی بازتر برای تجربهگرایی در اختیار فیلمساز قرار میدهد؛ هرچند به تأکید این داور، هزینه تولید فیلم کوتاه نیز در سالهای اخیر افزایش یافته و فاصله آن با هزینههای سینمای حرفهای کمتر شده است.
۱۰۰ ثانیه برای پرورش یک ایده کامل
مهمترین وجه تمایز فیلم ۱۰۰ ثانیهای از دید اسمیخانی، تمرکز آن بر ایدهپردازی است. او توضیح داد: «مهمترین مهارتی که فیلم ۱۰۰ ثانیهای تقویت میکند، ایدهپردازی است. این قالب ذهن فیلمساز را تربیت میکند تا بتواند ایدهها را پرورش دهد و آنها را در یک زمان محدود به نتیجه برساند.»
این محدودیت زمانی، به باور او، یک تمرین جدی برای ایجاز است؛ اینکه فیلمساز بیاموزد چگونه از یک جرقه ذهنی، طرحی منسجم بسازد، شاخ و برگهای اضافی را حذف کند و تنها هسته دراماتیک و تصویری ایده را به تماشاگر منتقل کند. همین ویژگی است که جشنواره فیلم ۱۰۰ را به آزمایشگاهی برای سنجش خلاقیت بدل کرده است.
جزئیات صحنه به جای زمان طولانی
اسمیخانی درباره نکات فنی که فیلمسازان در ساخت اثر ۱۰۰ ثانیهای باید مدنظر قرار دهند، بر استفاده هوشمندانه از عناصر موجود در قاب تأکید کرد.
او گفت: «در فیلمهای کوتاه، به دلیل محدودیت زمانی، باید تا حد امکان از المانهایی که در صحنه وجود دارد و از جزئیات برای تعریف قصه استفاده کرد؛ چرا که زمان زیادی برای پرداختن به اجزای مختلف داستان در اختیار نداریم.»
از نگاه این کارگردان، طراحی صحنه در این قالب نقشی کلیدی دارد و میتواند در چند ثانیه حجم زیادی از اطلاعات را به مخاطب منتقل کند. او افزود این قاعده تنها به صحنه محدود نمیشود؛ موسیقی، صدا، نور و دیگر عناصری که به اثر جزئیات میبخشند نیز در فیلم کوتاه وزنی دوچندان پیدا میکنند و باید با دقت انتخاب شوند تا در کوتاهترین زمان، بیشترین بار معنایی را ایجاد کنند.
سینما جایگاه خود را حفظ میکند
در پاسخ به پرسشی درباره آینده فیلم کوتاه در عصر شبکههای اجتماعی و تغییر عادت تماشا، اسمیخانی موضعی صریح دارد. او معتقد است هیچ ویدئوی کوتاهی در فضای مجازی نمیتواند جایگزین تجربه قصهگویی سینمایی شود.
«سینما جایگاه خودش را داشته و همچنان خواهد داشت. به نظر من هیچ ویدیوی کوتاهی نمیتواند جایگزین یک قصه سینمایی شود که دو یا سه ساعت زمان میبرد تا روایت شود؛ قصهگویی در سینما کاملاً متفاوت است و جایگاه دیگری دارد.»
او ادامه داد: فضای مجازی و پلتفرمهایی مانند اینستاگرام کارکرد متفاوتی دارند و ویدئوهای کوتاه جای برخی قالبهای دیگر را گرفتهاند، اما به اعتقاد او «هیچ چیزی نمیتواند جای سینما را بگیرد». با این حال، فیلم کوتاه میتواند از ظرفیت فضای مجازی برای عرضه و دیدهشدن بهره بگیرد. به گفته اسمیخانی، با تغییر سلیقه مخاطب، امکان ارائه فیلم کوتاه در این بسترها وجود دارد، اما «همچنان مخاطب سینما، مخاطب سینما خواهد بود و مخاطب فیلم کوتاه نیز مخاطب فیلم کوتاه خواهد بود.»
جشنواره ۱۰۰؛ سکوی کمهزینه برای محک زدن جوانان
داور پانزدهمین جشنواره فیلم ۱۰۰، نقش این رویداد را در شناسایی و پرورش نسل جدید فیلمسازان مهم ارزیابی کرد.
وی گفت: «این جشنواره در طول سالهایی که وجود داشته، کمک زیادی به فیلمسازان کرده است. جشنواره فیلم ۱۰۰ فضای کمهزینه، کمدردسر و محدودی را برای تجربه فیلمسازی فراهم میکند و کسی که به فیلمسازی علاقهمند باشد، میتواند از این فرصت استفاده کند، فیلم بسازد و خودش را محک بزند.»
اسمیخانی با اشاره به تجربه شخصی خود یادآور شد که چند سال پیش، در سال ۱۳۸۹، با فیلم «جایزه» در همین جشنواره حضور داشته و از آن تجربه بهره برده است.
پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ به دبیری محدثه پیرهادی از ۲۴ تا ۲۷ شهریورماه در حوزه هنری برگزار شد و شامگاه ۲۷ شهریور با برگزاری آیین اختتامیه در تالار اندیشه حوزه هنری به کار خود پایان داد. این رویداد که به عنوان یکی از قدیمیترین جشنوارههای فیلم کوتاه با محوریت آثار ۱۰۰ ثانیهای شناخته میشود، هر دوره میزبان صدها اثر از فیلمسازان جوان و حرفهای کشور است.
توصیه به جوانان: استمرار و برخاستن پس از شکست
این کارگردان در پایان، خطاب به جوانانی که در ابتدای مسیر فیلمسازی قرار دارند، بر دو کلیدواژه استمرار و تابآوری تأکید کرد و گفت: «توصیه من این است که در هر کاری استمرار داشته باشند، خسته نشوند و بعد از شکستها دوباره بلند شوند و مسیرشان را ادامه دهند.»
توصیهای که به باور او، در کنار تمرین مداوم ایدهپردازی در قالبهای کوتاه و فشردهای مانند فیلم ۱۰۰ ثانیهای، میتواند مسیر حرفهای شدن را برای فیلمسازان جوان هموار کند.
نظرات (0)