چندین دهه است که گفتمان جهانی توسعه با این چالش بزرگ مواجه است که آیا روند سریع شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه ناگزیر به قیمت جا ماندن روستاها از قطار توسعه تمام خواهد شد؟ بر اساس دیدگاه سنتی، فرایند مدرن شدن یک ملت ناگزیر از قربانی کردن روستاها و تنزل دادن آنها به سطح صادرکنندگان صرف نیروی کار برای کارخانه‌ها در مناطق پررونق صنعتی است. با این حال، اکنون شاهد رواج یک الگوی توسعه کاملاً جدید هستیم که در آن شکوفایی کشور و رفاه ملی لزوماً به معنی رها کردن حومه شهرها و مناطق روستایی نیست.

چین؛ مورد مطالعاتی قانع‌کننده

از چین می‌توان به عنوان یک مورد مطالعاتی قانع‌کننده برای این الگوی جدید نام برد. چین پس از دست یافتن به پیروزی در مبارزه با فقر شدید، به جای اکتفا کردن به این افتخار بزرگ، نشان داد که همچنان به پیشبرد قوی احیای جامع مناطق روستایی خود پایبند است. نمونه بارز این رویکرد را می‌توان در «سند مرکزی شماره ۱» چین برای سال ۲۰۲۶ به خوبی مشاهده کرد.

انتشار این سند به هیچ وجه یک موضوع ساده نیست که به کمک‌های خیریه یا یارانه‌های مالی محدود باشد. این سند به خوبی نشان می‌دهد که چین بلندپروازی‌های خود در مسیر توسعه را با ادغام اقتصاد روستایی در آینده پیشرفته و دیجیتالی کشور دنبال می‌کند.

نیروهای تولیدی با کیفیت جدید

«نیروهای تولیدی با کیفیت جدید» به عنوان نیروی محرکه اصلی در الگوی چین برای دست یافتن به توسعه به شمار می‌رود و مورد حمایت کامل دولت چین نیز قرار دارد. این مفهوم به طور خاص در مورد توسعه روستایی به ارتقاء گسترده فناوری‌های کشاورزی شامل استفاده از ماشین‌آلات هوشمند، سیستم‌های دیجیتالی مدیریت مزرعه و پرورش انواع محصولات با کیفیت بالا اشاره دارد.

در سال ۲۰۲۵، میزان بهره‌گیری چین از پیشرفت‌های فناوری در بخش کشاورزی از ۶۴ درصد فراتر رفت. هدف نهایی چین در این بخش کنار گذاشتن شیوه‌های پرزحمت کشاورزی سنتی و ایجاد یک صنعت کشاورزی مدرن و بزرگ است که قادر به رقابت در صحنه جهانی باشد.

آموزه‌هایی برای کشورهای در حال توسعه

این تحول به ویژه برای کشورهای آفریقا، جنوب شرق آسیا و آمریکای لاتین که شکاف توسعه شهری و روستایی همچنان عامل اصلی بی‌ثباتی اجتماعی به شمار می‌رود، می‌تواند بسیار مهم باشد. الگوی چین نشان می‌دهد که فقرزدایی با استفاده از راه‌حل‌های کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست و نیاز به طی کردن یک فرآیند طولانی مدت و مداوم برای پرورش قابلیت‌های ذاتی توسعه در مناطق فقرزده است.

چین با ایجاد یک مکانیسم نظارتی پویا برای جلوگیری از بازگشت به فقر، به جای توزیع صرف کمک‌های نقدی، بر توانمندسازی خانوارهای آسیب‌پذیر برای بهبود بخشیدن به زندگی خود از طریق پیشرفت و توسعه تمرکز دارد.

توسعه زیرساخت‌های روستایی

تشخیص لزوم توسعه زیرساخت‌های روستایی به عنوان پیش‌نیاز عرضه محصولات کشاورزی به بازار، یکی از آموزنده‌ترین درس‌های تجربه چین برای سایر کشورهاست. گسترش شبکه‌های دیجیتال و سیستم‌های لجستیک در مناطق دورافتاده کشور مانند نینگشیا و گوئیجو، اساساً الگوی تولید و فروش کشاورزان محلی را متحول کرده است.

با استفاده از پلتفرم‌های تجارت الکترونیک و شبکه‌های لجستیکی زنجیره سرد پیشرفته، اکنون محصولات کشاورزی ویژه روستاهای کوهستانی دورافتاده ظرف ۴۸ ساعت به دست مصرف‌کنندگان مناطق شهری بزرگ می‌رسد. با کنار رفتن واسطه‌ها، سهم بیشتری از بازده اقتصادی محصولات نصیب کشاورزان می‌شود.

الگویی برای جهان جنوب

تجربیات حاصل از اجرای الگوی توسعه چین در بخش‌های کشاورزی و فقرزدایی، اکنون از طریق ابتکار توسعه جهانی به طور فعال در اختیار دیگر کشورهای در حال توسعه نیز قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، شیوه‌های مدرن پرورش میگو باعث افزایش قابل توجه درآمد پرورش‌دهندگان میگو در کامبوج شده و استفاده از بذرهای با کیفیت و فناوری‌های مدیریت آب چین، به کشاورزان در اتیوپی و زیمبابوه کمک کرده تا بهتر بتوانند در برابر تغییرات اقلیمی تاب بیاورند.

این همکاری‌های بین‌المللی بیش از آنکه در مورد انتقال فناوری به کشورهای دیگر باشد، تجسم یک فلسفه توسعه است. کشورهای جنوب جهان در بخش بزرگی از قرن بیستم تنها در حال تکرار الگوهای توسعه غربی بودند که اغلب با واقعیت‌های مناطق روستایی این کشورها تطابق نداشت.

مسیر جدید توسعه

اکنون مسیر توسعه چین این روایت متفاوت را به آنان ارائه داده که مناطق روستایی سربار و نیازمند به کمک نیستند، بلکه منابع استراتژیک و آماده بهره‌برداری در مسیر توسعه هستند. ارزش الگوی چین برای جامعه بین‌المللی در اصالت و اعتبار آن است، چرا که تا همین چند دهه پیش، خود چین یک کشور کشاورزی فقیر و توسعه نیافته بود و همین موضوع باعث می‌شود کشورهای جنوب جهان بیشتر بتوانند با الگوی چین ارتباط برقرار کنند.

در شرایطی که توسعه جهانی با چالش‌های ناشی از چندپارگی و کمبود منابع مواجه است، مسیر کاملاً جدید الگوی چین برای توسعه جهان بسیار مهم و راهگشا خواهد بود. این الگو نشان می‌دهد که با سرمایه‌گذاری در فناوری، توسعه زیرساخت‌ها و توانمندسازی جوامع روستایی، می‌توان به توسعه‌ای پایدار و متوازن دست یافت که در آن هیچ منطقه‌ای از قافله توسعه عقب نماند.