استان کرمانشاه به دلیل برخورداری از اقلیم چهارفصل و تنوع بینظیر شرایط آبوهوایی، همواره یکی از مناطق مستعد کشاورزی و باغداری در غرب ایران بوده است. در این میان، انگور به عنوان یکی از محصولات راهبردی و پرسود باغی، جایگاه ویژهای در اقتصاد کشاورزی این دیار دارد. وجود مناطق گرمسیر و سردسیر در کنار هم، امکان پرورش ارقام متنوع و باکیفیت این محصول را فراهم کرده است.
آمار تولید و توزیع ارقام انگور
بر اساس آخرین آمارها، سطح زیرکشت انگور در استان کرمانشاه به مرز ۹ هزار هکتار رسیده و پیشبینی میشود میزان تولید در سال جاری با افزایش نسبت به سال گذشته به ۸۵ هزار تن برسد. در نقشه جغرافیایی تاکستانهای استان، شهرستانهای صحنه، سرپلذهاب، قصرشیرین و کرمانشاه بیشترین سطح زیرکشت را به خود اختصاص دادهاند.
توزیع ارقام انگور در استان کاملاً هوشمندانه و متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه صورت میگیرد. در مناطق سردسیر، ارقامی نظیر بیدانه قرمز و سفید، عسکری، فخری، پرلت و فلیم مورد استقبال باغداران قرار گرفته و در مناطق گرمسیر نیز بیشترین سطح زیرکشت به رقم زودرس و پرطرفدار یاقوتی اختصاص یافته است.
چالشهای اصلی باغداران
رحمان فیضقربانی، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه، مهمترین مشکل باغداران را عدم کیفیت مناسب سموم و در نتیجه تحمیل خسارت ناشی از آفات و امراض عنوان کرد. وی افزود: «افزایش قیمت محصول انگور نسبت به افزایش شدید قیمت نهادههای کشاورزی از قبیل سم و کود بسیار ناچیز بوده و این موضوع باعث کاهش جدی توان مالی تولیدکنندگان شده است.»
از سوی دیگر، وجود واسطهها و دلالان باعث افزایش قیمت نهایی برای مصرفکننده میشود، در حالی که تولیدکننده اصلی از این افزایش قیمت کمترین بهره را میبرد. این شکاف قیمتی بین تولیدکننده و مصرفکننده، یکی از معضلات اصلی زنجیره تأمین انگور در استان است.
شکاف عملکردی و رتبه پانزدهمی در تولید
عیسی ارجی، عضو هیات علمی دانشگاه رازی، با ارائه تحلیلی دقیق از آمارهای کشوری و استانی اظهار کرد: بر اساس آمارنامه وزارت جهاد کشاورزی در سال ۱۴۰۳، سطح زیر کشت انگور استان بیش از ۵ هزار هکتار گزارش شده که حدود ۸۰۰ هکتار آن دیمی است. میانگین عملکرد در باغهای آبی استان حدود ۹.۵ تن در هکتار و در باغهای دیم حدود ۴ تن در هکتار است. این در حالی است که میانگین کشوری عملکرد آبی حدود ۱۴ تن و دیم حدود ۵ تن در هکتار است.
بر این اساس، استان کرمانشاه از نظر سطح زیر کشت در جایگاه یازدهم، اما از نظر تولید در رتبه پانزدهم قرار دارد. این اختلاف نشاندهنده پایینتر بودن متوسط عملکرد در واحد سطح در مقایسه با میانگین کشوری است.
تغییرات اقلیمی و تهدیدات جدی
تغییرات اقلیمی و تشدید خشکسالیها موجب شده تا سطح مناطق «بسیار مناسب» برای کشت انگور در ۱۰ سال اخیر حدود ۵ درصد کاهش یابد. با این حال، هنوز حدود ۱۳۶ هزار هکتار از اراضی دیم و شیبدار استان برای پرورش انگور کاملاً مساعد و حدود ۵۸۴ هزار هکتار نسبتاً مناسب هستند.
یکی از پیامدهای مهم تغییرات اقلیمی، افزایش خطر سرمازدگی است. وقوع سرماهای زودرس پاییزه پیش از خشبیشدن شاخهها و سرمازدگیهای بهاره پس از بیدارشدن تاکها، تولید را با خطر جدی مواجه میکند. همچنین طی ۳۰ سال گذشته، میانگین دمای استان حدود ۱.۳ درجه سانتیگراد افزایش یافته است.
راهکارهای نوسازی و گذار از باغداری سنتی
کارشناسان معتقدند برای عبور از موانع فعلی، حرکت به سمت باغداری نوین الزامی است. راهکارهای پیشنهادی شامل موارد زیر است:
- تغییر سیستمهای آبیاری سنتی به سامانههای آبیاری قطرهای زیرسطحی
- استفاده از مواد جاذب آب مانند زئولیت و کودهای دامی
- کاربرد مالچ برای کاهش تبخیر و آبیاری در ساعات خنک شبانه
- اصلاح و نوسازی باغهای مسن با تراکم نامناسب
- مدیریت تراکم بوتهها و کنترل جدی علفهای هرز
- استفاده از ارقام پرمحصول، مقاوم به آفات و واجد قابلیت صادرات
ظرفیتهای صادراتی و آینده روشن
با توجه به استفاده از ارقام پرمحصول و واجد کیفیت صادرات، بخشی از انگور تولیدی استان به کشورهای عراق و روسیه صادر میشود. همچنین قسمت عمدهای از محصول به تهران و سایر مراکز استانها ارسال میگردد. حدود ۲۰ درصد از تولید استان به تولید کشمش اختصاص مییابد.
موقعیت جغرافیایی استان در عرضهای ۳۳ تا ۳۵ درجه شمالی، دوره رشد ۱۵۷ تا ۱۷۰ روزه و تطابق ارتفاعی (حدود ۷۹ درصد مساحت استان برای پرورش انگور مناسب است) از مزیتهای فوقالعاده کرمانشاه محسوب میشود. همچنین همجواری با عراق، یک مزیت طلایی برای توسعه بازار و ارزآوری است.
اگر حمایت همهجانبه از صنایع تبدیلی و تکمیلی محقق شود و باغداران به سمت استفاده از فناوریهای نوین حرکت کنند، صنعت انگور کرمانشاه آیندهای پویا و کاملاً اقتصادیتر خواهد داشت.
نظرات (0)