روایتی تازه از اربعین در ادبیات داستانی
رمان «باغ اسلیمی» نوشته بشری صاحبی که توسط نشر معارف منتشر شده، در میان آثار ادبی مرتبط با اربعین جایگاهی ویژه یافته است. این رمان با نگاهی متفاوت به پدیده پیادهروی اربعین، توانسته نظر منتقدان و مخاطبان را به خود جلب کند. صاحبی در این اثر، داستانی چندلایه را روایت میکند که در آن تقاطع سرنوشت شخصیتهای مختلف، تصویری انسانی و جهانی از اربعین به دست میدهد.
ویژگی برجسته این رمان، انتخاب یک جامعهشناس آلمانی به عنوان راوی داستان است. این انتخاب هوشمندانه به نویسنده امکان داده تا از زاویهدیدی بیرونی و غیرمذهبی به پدیده اربعین بنگرد و آن را برای مخاطبانی فراتر از مرزهای ایران و جهان اسلام روایت کند. این آشناییزدایی، اثر را خواندنیتر ساخته و مخاطب را به تأمل درباره ابعاد انسانی این رویداد عظیم دعوت میکند.
شخصیتپردازی منسجم؛ رمز موفقیت روایت
صاحبی در گفتوگویی با خبرگزاری مهر، تأکید کرده که شخصیتپردازی دقیق و منسجم، مهمترین عامل موفقیت ساختار «باغ اسلیمی» بوده است. وی برای طراحی شخصیتهای اصلی داستان یعنی آفاق، نیله و عماد، از ابزارهای مختلف شخصیتشناسی از جمله آزمون MBTI، آزمونهای مزاجشناسی و نظریههای شخصیتی یونگ استفاده کرده تا شخصیتهایی باورپذیر و منسجم خلق کند.
نویسنده همچنین به پژوهشهای میدانی گسترده خود برای نگارش این رمان اشاره کرده است. از توصیف دقیق بازارهای برلین گرفته تا بررسی مسیرهای لبنان و مطالعه کتاب «از کشمیر تا کاراکاس» برای روایت بخشهایی از داستان، همه نشاندهنده دقت نظر نویسنده در خلق فضایی واقعگرایانه است. این دقت باعث شده بسیاری از مخاطبان، حتی خوانندگان غیرایرانی که کتاب را به زبانهای دیگر مطالعه کردهاند، پس از پایان داستان بپرسند که آیا شخصیتها و رویدادها واقعی بودهاند یا نه.
پاسخ به شبهات از دل داستان
یکی دیگر از ویژگیهای «باغ اسلیمی»، شیوه مواجهه با پرسشها و شبهات درباره اربعین است. نویسنده تلاش کرده به جای پاسخگویی مستقیم و شعاری، این مسائل را از دل داستان و در بستر روایت شخصیتها مطرح کند. برای مثال، مسئله محیطزیست و استفاده از ظروف یکبارمصرف در اربعین، یا پرسشهایی درباره سبک زندگی، همگی در قالب دغدغههای شخصیتها و به شکلی منطقی و غیرشعاری بیان شدهاند.
صاحبی که نخستین بار در سال ۱۳۹۶ توفیق حضور در پیادهروی اربعین را یافته، میگوید سختیهای این سفر برای او معنا داشته، زیرا با عشق به امام حسین(ع) همراه بوده است. اما این پرسش که «اگر یک مخاطب خارجی بدون این پیشزمینه اعتقادی با همین صحنهها روبهرو شود، چه برداشتی خواهد داشت؟» نقطه آغاز شکلگیری رمان شد.
ترجمه به سه زبان و استقبال بینالمللی
«باغ اسلیمی» علاوه بر موفقیت در جشنوارههای داخلی از جمله کسب رتبه اول جشنواره قلم زرین ۱۴۰۴ و دهمین دوره جایزه جهانی اربعین، به زبانهای عربی، انگلیسی و اردو نیز ترجمه شده است. این ترجمهها نشاندهنده تلاش برای معرفی این روایت به مخاطبان فراتر از مرزهای ایران است.
این رمان با درهمتنیدن لایههای مختلف از جمله عاشقانه، سفر، مسائل اجتماعی و موضوع فلسطین، اثری تأملبرانگیز خلق کرده که توانسته مخاطب را نه تنها با ابعاد معنوی اربعین، بلکه با پیام انسانی و جهانی آن نیز همراه کند. به اعتقاد صاحبی، رمان دینی باید بتواند افراد معاند و خاکستری را نیز پای کتاب بنشاند و «باغ اسلیمی» گامی در این مسیر است.
نظرات (0)