خاطراتی از دل تاریکی
رضا کیانیان، بازیگر نامآشنای سینمای ایران، به تازگی خاطرات خود از دوران بازداشت توسط ساواک را فاش کرده است. او میگوید در دوران دانشجویی دو بار به دست مأموران این سازمان امنیتی دستگیر و راهی زندان شده است. روایت او تصویری هولناک از فضای رعبآوری را به نمایش میگذارد که بر آن نهاد سایه افکنده بود.
کیانیان با توصیف روشهای متنوع شکنجه در ساواک، از محرومیت زندانیان از خواب گرفته تا انداختن آنها در حوضچههای آب یخ، آویزان کردن از سقف، شوک الکتریکی، شلاق زدن به کف پا و سرانجام استفاده از دستگاهی عجیب به نام «آپولو» سخن میگوید.
«آپولو»؛ صندلی مرگ تدریجی
کیانیان «آپولو» را اینگونه توصیف میکند: صندلی فلزی که دستها، پاها و گردن زندانی روی آن محکم قفل میشد و همزمان بخش زیرین صندلی به تدریج داغ میگردید. به گفته این بازیگر، این شیوه یکی از رایجترین اشکال شکنجه در ساواک به شمار میرفت و درد وحشتناکی داشت.
وی در شرح این تجربه تلخ میگوید: «آپولو به گونهای بود که زندانی را مینشاندند، یک کلاه خود روی سرش قرار میدادند، دست و پا را با بندهای فلزی محکم میکردند و سپس با جریان برق، نقاط مختلف بدن را مورد شوک قرار میدادند. انگشتها به دلیل فشار شدید، بادکرده و بسیار دردناک میشد و پاها که از شلاقهای متوالی زخمی بود، تحمل این وضع را غیرممکن میساخت.»
روایت پزشک زندانی سیاسی از شکنجهها
دکتر نسرین آزاد، پزشک و زندانی سیاسی دوران پهلوی، نیز در گفتگویی با بازگویی خاطرات خود از ساواک گفته است: «مأموران بدون ارائه حکم قانونی یا بیان اتهام به خانه من آمدند، همه جا را زیر و رو کردند و تنها دو مقاله یافتند که برای دستگیری من کافی بود. نیم ساعت پس از ورود به کمیته، شکنجه آغاز شد. سه ماه مرتب مرا شکنجه کردند و بارها از دستگاه آپولو استفاده شد.»
او ساختار آپولو را به «قفسی که سگها را در آن نگه میدارند» تشبیه کرده و میگوید زندانی را مجبور میکردند در فضایی بنشیند که از زیر به تدریج داغ میشد.
ساواک از نگاه پژوهشگران خارجی
بررسی منابع خارجی نیز ابعاد هولناک عملکرد ساواک را تأیید میکند. پروفسور جیمز بیل، استاد بینالملل کالج ویلیامزبورگ ویرجینیا، در کتاب «عقاب و شیر: تراژدی روابط ایران و آمریکا» ساواک را «هیولای پلیس دولتی» خوانده و مینویسد: «با خشنتر شدن تاکتیکهای ساواک به مرور زمان، این سازمان نه تنها در ایران، بلکه در سراسر جهان بدنام شد.»
ویلیام شوکراس، روزنامهنگار و نویسنده بریتانیایی، در کتاب «آخرین سفر شاه» از ابزارهای وحشتناک شکنجه از جمله شلاق، شوک برقی، کشیدن ناخن و دندان، تنقیه آب جوش، تخت آهنی داغشونده و تجاوز به عنف به عنوان روشهای رایج ساواک یاد کرده است.
جان فوران، استاد جامعهشناسی دانشگاه سانتا باربارا کالیفرنیا، نیز در کتاب «مقاومت شکننده» به گزارش عفو بینالملل در سال ۱۳۵۵ اشاره میکند که وضعیت حقوق بشر در ایران را فاجعهبار توصیف کرده و تعداد زندانیان سیاسی را بین ۲۵ تا ۱۰۰ هزار نفر برآورد نموده است. این گزارش تأکید دارد که هیچ کشور دیگری در جهان از نظر سوءسابقه در حقوق بشر به پای ایرانِ آن دوران نمیرسید.
روایتی که تاریخ را زنده میکند
بازگویی این خاطرات توسط رضا کیانیان، که خود یکی از چهرههای شاخص هنری ایران است، بار دیگر توجه افکار عمومی را به یکی از تاریکترین فصلهای تاریخ معاصر ایران جلب کرده است. فارس پلاس که این روایت را منتشر کرده، آن را در بستر وسیعتری از گزارشهای تاریخی درباره نقض سیستماتیک حقوق بشر در دوران پهلوی قرار داده است.
نظرات (0)