قم- منصور حاجی، پژوهشگر حوزه معارف اسلامی و نویسنده مجموعه پژوهشی «معارف محمدی»، عصر سهشنبه در نشستی خبری در قم به تشریح یک پروژه بزرگ پژوهشی درباره شخصیت، سیره و معارف پیامبر اسلام(ص) پرداخت و گفت: با وجود عظمت و جایگاه بیبدیل آن حضرت، پژوهشهای رسمی دانشگاهی و حوزوی هنوز به اندازه شایسته این شخصیت نیست و نوعی مهجوریت جدی در عرصه پیامبرپژوهی وجود دارد.
خلأ علمی در پیامبرپژوهی
حاجی با اشاره به بازتاب نام پیامبر اسلام(ص) در قرآن کریم اظهار داشت: نام مبارک محمد(ص) چهار بار در آیات قرآن آمده، یک بار نیز با عنوان احمد یاد شده و یکی از سورهها نیز به نام آن حضرت اختصاص دارد. با این حال، هنگامی که حجم و گستره پژوهشهای رسمی درباره ایشان را با ظرفیت شخصیت و جایگاهشان مقایسه میکنیم، فاصله قابل توجهی مشاهده میشود.
وی افزود: درباره شخصیتهایی مانند فارابی، ابنعربی و ملاصدرا آثار و پایاننامههای علمی فراوانی تولید شده، اما حجم مطالعات دانشگاهی درباره شخص پیامبر اسلام(ص) با گستردگی زندگی، سیره و معارف ایشان تناسب ندارد. البته ورود حوزههای علمیه به عرصه تولید پایاننامه تعداد آثار را افزایش داده، اما همچنان کافی نیست.
ظرفیت گسترده قرآن برای پیامبرشناسی
حاجی با اشاره به ظرفیت قرآن کریم برای مطالعات پیامبرشناسی گفت: حدود هزار و ۵۰۰ آیه از قرآن به نوعی با پیامبر اعظم(ص) ارتباط دارد. بخشی از این آیات به بیان اوصاف حضرت اختصاص دارد، بخش دیگری خطاب مستقیم با آن حضرت است و گروهی نیز دشمنان یا حقوق ایشان بر امت اسلامی را مورد توجه قرار میدهند.
وی تصریح کرد: با وجود چنین ظرفیت گستردهای، هنوز در میان تفاسیر فریقین کمتر شاهد رویکردی مستقل، جامع و منسجم برای مطالعه شخصیت پیامبر(ص) هستیم و این ضرورت تقویت نگاههای پژوهشی تخصصی را آشکار میکند.
ده سال کار پژوهشی برای شناسایی خلأها
حاجی با تشریح روند شکلگیری این پروژه اظهار کرد: حدود ۱۰ سال پیش با همراهی جمعی از پژوهشگران و با توسل به اهلبیت(ع)، موضوعشناسی گستردهای درباره عناوینی که تاکنون در قالب پایاننامه به آنها پرداخته نشده، آغاز شد. سه تا چهار سال نخست به بررسی عناوین پایاننامهها و مطالعه منابع داخلی و خارجی اختصاص یافت و از حدود پنج سال پیش تدوین و نگارش عناوین پژوهشی آغاز شد.
وی ادامه داد: در جریان تدوین موضوعات، دیدگاهها و پیشنهادهای مسئولان و دستاندرکاران نیز مورد توجه قرار گرفت تا عناوین بتواند حوزههای متنوعتری را پوشش دهد. برای نمونه، تأثیر احادیث پیامبر(ص) بر شکلگیری تمدنهای اسلامی و جایگاه معارف محمدی در اندیشههای ابنعربی و ملاصدرا از جمله موضوعاتی است که میتواند زمینه مطالعات عمیق و تخصصی را فراهم کند.
حاجی با اشاره به دستاورد این فرایند پژوهشی گفت: به فضل الهی و با حمایت مجموعههای پژوهشی حوزه، اکنون حدود ۶۰ هزار عنوان پژوهشی در ۲۸ رشته علمی آماده شده که در تدوین آنها تلاش شده از تکرار موضوعات جلوگیری شود. تعداد عناوین در حال حاضر به حدود ۶۵ هزار عنوان رسیده و نزدیک به پنج هزار عنوان جدید نیز ظرفیتهای ویژهای برای پژوهش دارند.
وی افزود: این عناوین تقریباً تمامی رشتههای علوم اسلامی و انسانی را دربرمیگیرد و از جمله موضوعات تخصصی آن، انسانشناسی سکولاریسم و بررسی تعارضات آن با اخلاقشناسی و انسانشناسی ارائهشده از سوی پیامبر اسلام(ص) است.
فراخوان به پژوهشگران
حاجی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری جامعه علمی از این عناوین تدوینشده اظهار داشت: اگر این مجموعه در اختیار پژوهشگران قرار گیرد، میتوان امیدوار بود شمار بیشتری از محققان وارد حوزه پیامبرشناسی شوند و عناوین موجود از مرحله فهرست موضوعات عبور کرده و به پژوهشهای علمی تبدیل شوند.
وی در پایان گفت: تنوع موضوعات تدوینشده این امکان را فراهم میکند که پیامبر اسلام(ص) از منظرهای مختلف علوم اسلامی و انسانی مورد مطالعه قرار گیرد و هر رشته علمی بتواند سهمی در شناخت دقیقتر ابعاد شخصیت و رسالت آن حضرت داشته باشد. امید است این عناوین با استقبال پژوهشگران مواجه شود و بخشی از ظرفیت مغفول مطالعات علمی درباره آن حضرت را فعال کند.
نظرات (0)