تکمیل زنجیره ارزش زغالاخته کلیبر بهعنوان یکی از شناختهشدهترین محصولات بومی آذربایجانشرقی، این روزها به محور اصلی برنامههای توسعه روستایی در منطقه ارسباران تبدیل شده است. محصولی که نهتنها بخشی از هویت کشاورزی و زیستبوم جنگلهای ارسباران است، بلکه ظرفیت تبدیل شدن به یک برند ملی و حتی بینالمللی را دارد؛ به شرط آنکه حلقههای تولید، فرآوری و بازار بهصورت کامل به هم متصل شوند.
جشنوارهای برای معرفی زیستبوم ارسباران
شامگاه پنجشنبه و همزمان با گرامیداشت هفته دولت، آیین افتتاحیه نخستین جشنواره زغالاخته و سماق شهرستانهای کلیبر، خداآفرین و هوراند برگزار شد. رسول خدابخش، مدیرکل امور روستایی و شوراهای استانداری آذربایجانشرقی در این مراسم با تبریک برگزاری جشنواره، آن را فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیتهای کشاورزی، فرهنگی و اقتصادی منطقه دانست.
به گفته وی، چنین رویدادهایی فراتر از یک گردهمایی محلی، بستری برای حمایت از تولیدکنندگان و کشاورزان و معرفی هدفمند محصولات بومی به بازارهای گستردهتر هستند. او تأکید کرد: «معرفی هدفمند محصولات بومی، ایجاد بازار پایدار، تقویت برند منطقهای و تکمیل زنجیره ارزش میتواند به افزایش درآمد بهرهبرداران، ایجاد اشتغال برای جوانان و رونق روستاهای منطقه منجر شود.»
چرا تکمیل زنجیره ارزش اهمیت دارد؟
زغالاخته کلیبر سالهاست بهعنوان سوغات اصلی این شهرستان و نماد کشاورزی ارسباران شناخته میشود، اما بخش عمده ارزش افزوده آن به دلیل خامفروشی و نبود صنایع تبدیلی، نصیب واسطهها میشود. مدیرکل امور روستایی استانداری آذربایجانشرقی در همین زمینه هشدار داد که جشنواره نباید صرفاً به یک رویداد چندروزه و نمایشگاهی محدود بماند.
خدابخش تصریح کرد که این جشنواره باید نقطه آغاز اقدامات عملی و پایدار در پنج محور کلیدی باشد:
- تولید: ارتقای کیفیت باغها، اصلاح روشهای برداشت و حفظ اصالت محصول ارگانیک ارسباران
- فرآوری: توسعه صنایع تبدیلی برای تولید محصولاتی مانند مربا، لواشک، ترشک، کنسانتره، دمنوش و خشکبار زغالاخته
- بستهبندی: طراحی بستهبندی استاندارد، بهداشتی و جذاب متناسب با ذائقه بازار داخلی و خارجی
- بازاریابی و برندسازی: ثبت و تقویت برند «زغالاخته کلیبر» بهعنوان یک نشان جغرافیایی معتبر
- فروش و توزیع: ایجاد شبکه پایدار فروش و حذف واسطههای غیرضروری
به اعتقاد او، تنها زمانی کشاورز ارسبارانی میتواند سهم واقعی خود را از ارزش این محصول ببرد که تمام این حلقهها بهصورت یکپارچه طراحی و اجرا شوند؛ بهگونهای که محصول با حفظ کیفیت و اصالت، با قیمت مناسب به دست مصرفکننده نهایی برسد.
از مزرعه تا بازار؛ طراحی یک زنجیره کامل
خدابخش با اشاره به اجرای طرح «NAP» در آذربایجانشرقی، کلیبر را یکی از مستعدترین شهرستانها برای اجرای این الگو دانست. بر اساس این طرح، زغالاخته و سایر ظرفیتهای بومی منطقه میتوانند به محور توسعه زنجیره «تولید تا مصرف» تبدیل شوند.
وی توضیح داد که این زنجیره باید از مرحله کاشت و داشت تا برداشت، فرآوری، بستهبندی، حملونقل سرد و عرضه در بازار بهصورت کامل دیده شود. چنین نگاهی علاوه بر جلوگیری از ضایعات محصول و افت کیفیت، امکان قیمتگذاری عادلانه و افزایش قدرت چانهزنی کشاورزان را فراهم میکند.
مدیرکل امور روستایی استانداری همچنین همکاری همهجانبه دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی، تعاونیهای روستایی، دهیاریها، شوراهای اسلامی و خود بهرهبرداران را لازمه تحقق این هدف دانست و افزود: «بدون همافزایی نهادی و مشارکت مردمی، توسعه پایدار روستایی شکل نخواهد گرفت.»
صنایع تبدیلی؛ موتور اشتغالزایی در روستاها
یکی از محورهای مورد تأکید در این مراسم، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در روستاهای کلیبر، خداآفرین و هوراند بود. ایجاد کارگاههای کوچک فرآوری در روستاها نهتنها ارزش افزوده تولیدات کشاورزی را چند برابر میکند، بلکه بهعنوان مهمترین عامل جلوگیری از مهاجرت جوانان روستایی عمل خواهد کرد.
ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، بهویژه برای زنان روستایی و فارغالتحصیلان جوان، از دیگر مزایای توسعه این صنایع است. محصولاتی مانند شربت، سس، چاشنی، دمنوشهای ترکیبی و حتی محصولات آرایشی و بهداشتی بر پایه زغالاخته، میتوانند بازارهای جدیدی را پیش روی تولیدکنندگان ارسباران قرار دهند.
نگاه فراتر از ارسباران؛ از تبریز تا تهران و ارمنستان
برای آنکه زغالاخته کلیبر از یک محصول محلی به یک کالای شناختهشده ملی تبدیل شود، برنامهریزی برای معرفی گسترده آن آغاز شده است. به گفته مدیرکل امور روستایی استانداری، آیین اختتامیه نخستین جشنواره زغالاخته و سماق بهصورت ویژه در تبریز برگزار خواهد شد تا ظرفیتهای کلیبر و منطقه ارسباران در مرکز استان و در حضور سرمایهگذاران، تجار و فعالان بازار مصرف معرفی شود.
این اقدام زمینه ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان روستایی و بازار مصرف و همچنین جذب سرمایهگذار برای ایجاد واحدهای فرآوری را فراهم میکند. علاوه بر این، برنامهریزی برای معرفی جشنواره و محصول زغالاخته کلیبر در تهران نیز در دستور کار قرار دارد تا این محصول در ویترین ملی قرار گیرد.
در گامی بلندپروازانهتر، معرفی محصولات بومی آذربایجانشرقی از جمله زغالاخته کلیبر در کشور ارمنستان نیز پیگیری میشود. با توجه به ظرفیتهای تجاری و فرهنگی مشترک و مرزهای نزدیک، ارمنستان میتواند دروازه ورود محصولات فرآوریشده ارسباران به بازارهای قفقاز و اوراسیا باشد و مسیر صادرات این محصول ارزشمند را هموار کند.
زغالاخته کلیبر در مسیر برند بینالمللی
خدابخش در پایان ابراز امیدواری کرد که با تداوم برنامهریزی منسجم و همکاری میان بخشهای دولتی، خصوصی و جوامع محلی، زغالاخته کلیبر بتواند جایگاه خود را بهعنوان یک برند معتبر ملی و بینالمللی تثبیت کند.
منطقه ارسباران که بهعنوان ذخیرهگاه زیستکره در یونسکو ثبت شده، از نظر تنوع زیستی و کیفیت محصولات باغی در کشور کمنظیر است. اگر زنجیره ارزش زغالاخته بهصورت کامل و علمی تکمیل شود، این محصول میتواند علاوه بر بهبود معیشت هزاران خانوار روستایی، به نمادی از توسعه پایدار روستایی در شمالغرب ایران تبدیل شود؛ الگویی که میتواند برای سایر محصولات بومی کشور نیز تکرار شود.
نظرات (0)