ویدیویی با عنوان «خلیج الفارسی؛ نامی که باید شیخنشینها به خاطر بسپارند» طی روزهای اخیر در رسانهها منتشر شده و توجه کاربران را به یکی از کهنترین و مستندترین نامهای جغرافیایی جهان جلب کرده است. این ویدیو به شکلی کوتاه اما گویا، یادآور میشود که پهنه آبی میان فلات ایران و شبهجزیره عربستان، از دیرباز با یک نام شناخته شده و این نام چیزی جز خلیج فارس نبوده است.
در توضیح این ویدیو آمده است: «خلیج فارس یا خلیج الفارسی عبارتی است که ساکنان شیخنشینهای حاشیه جنوبی خلیج فارس همواره باید به خاطر داشته باشند تا از یاد نبرند که حاکم تاریخی این جغرافیای مسلم کدام کشور بوده و هست و خواهد بود». همین جمله کوتاه، محور اصلی پیام ویدیو را تشکیل میدهد: تأکید بر تداوم تاریخی، حقوقی و فرهنگی یک نام.
پیام اصلی ویدیوی منتشر شده
ویدیوی یادشده که در بخش «نبض خبر» منتشر شده، بر پایه تصاویر آرشیوی، نقشههای تاریخی و روایت مستند شکل گرفته است. سازندگان آن تلاش کردهاند نشان دهند که نام «خلیج فارس» نه یک انتخاب سیاسی جدید، بلکه میراثی چند هزار ساله است که در حافظه تاریخی منطقه حک شده است.
نکته قابل توجه در عنوانبندی ویدیو، استفاده از عبارت عربی «خلیج الفارسی» است؛ عبارتی که به زبان رسمی کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس نوشته شده تا پیام به شکل مستقیم به مخاطب عربزبان منتقل شود. انتخاب این عبارت هوشمندانه بوده است، زیرا در منابع عربی کهن نیز همین عنوان برای این پهنه آبی به کار رفته است.
چرا یادآوری نام خلیج فارس اهمیت دارد؟
در دهههای اخیر، برخی از دولتهای تازهتأسیس حاشیه جنوبی خلیج فارس و برخی رسانههای فرامنطقهای تلاش کردهاند با استفاده از عناوین جعلی، هویت تاریخی این آبراه را مخدوش کنند. این در حالی است که جامعه جهانی، سازمان ملل متحد و نهادهای تخصصی نامگذاری جغرافیایی، بارها بر رسمیت نام «Persian Gulf» تأکید کردهاند.
اهمیت یادآوری این نام تنها یک موضوع احساسی یا ملیگرایانه نیست، بلکه واجد ابعاد حقوقی و تاریخی است:
- اسناد تاریخی: از نقشههای بطلمیوس و استرابون در دوران باستان تا نقشههای دوره اسلامی مانند آثار اصطخری، ابن حوقل و مقدسی، همگی از این دریا با عنوان «بحر فارس» یا «خلیج فارس» یاد کردهاند.
- منابع عربی کهن: حتی مورخان و جغرافیدانان عرب در قرون اولیه اسلامی از جمله طبری، مسعودی و ابن خلدون، این پهنه را «الخلیج الفارسی» نامیدهاند.
- اسناد بینالمللی: سازمان ملل متحد در دو بخشنامه رسمی در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۹ به تمام دبیرخانههای خود دستور داده که تنها از عبارت «Persian Gulf» استفاده کنند و از بهکارگیری نامهای جعلی خودداری شود.
- نقشههای استعماری: نقشههای پرتغالی، انگلیسی، فرانسوی و هلندی از قرن شانزدهم تا بیستم میلادی، بدون استثنا این نام را ثبت کردهاند، حتی در دورانی که قدرتهای استعماری در منطقه حضور نظامی داشتند.
خلیج فارس؛ نامی فراتر از یک جغرافیا
خلیج فارس تنها یک نام روی نقشه نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی و تمدنی ایران است. این خلیج از هزارهها پیش، شاهراه تجارت، فرهنگ و تمدن میان ایران، میانرودان، هند و شرق آفریقا بوده است. حضور مستمر دریانوردان، بازرگانان و ساکنان سواحل شمالی این دریا، پیوندی ناگسستنی میان مردم ایران و این پهنه آبی ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، حاکمیت تاریخی ایران بر جزایر، بنادر و آبراههای این منطقه، در اسناد دیپلماتیک دوران صفویه، افشاریه و قاجاریه به روشنی ثبت شده است. حتی زمانی که پرتغالیها در قرن شانزدهم هرمز را اشغال کردند، مکاتبات رسمی پادشاهان پرتغال با شاه عباس صفوی از این دریا با عنوان «Sino Persico» یاد میکرد.
پیامی به همسایگان جنوبی
ویدیوی منتشرشده در تابناک، در واقع یک یادآوری دوستانه اما قاطع به همسایگان جنوبی است: جعل نام نمیتواند واقعیت تاریخ را تغییر دهد. کشورهایی که عمر سیاسی بسیاری از آنها به کمتر از یک قرن میرسد، نمیتوانند میراث چند هزار ساله یک ملت را نادیده بگیرند.
کارشناسان معتقدند تأکید مکرر بر نام «خلیج الفارسی» در زبان عربی، بهترین پاسخ به تلاشهای سیاسی برای تحریف تاریخ است، زیرا نشان میدهد حتی در زبان و ادبیات عرب نیز این نام اصیل و پذیرفته شده بوده است. این ویدیو از همین رو، با انتخاب عبارت عربی، میکوشد حجت را تمام کند و نشان دهد که دفاع از نام خلیج فارس، دفاع از حقیقت مشترک تاریخی منطقه است، نه یک ادعای یکجانبه.
در شرایطی که منطقه خلیج فارس همواره کانون تحولات ژئوپلیتیک و رقابت قدرتهای بزرگ بوده، حفظ نام اصیل آن به عنوان نماد ثبات، تداوم و هویت تاریخی، برای همه کشورهای حاشیه این دریا اهمیت دارد. احترام به نامهای تاریخی، احترام به هویت ملتها و پیششرط همزیستی مسالمتآمیز در منطقهای است که سرنوشت مردمانش به این آبهای مشترک گره خورده است.
نظرات (0)