در استان خوست در جنوبشرق افغانستان، مجموعهای متفاوت از تاریخ این کشور به نمایش گذاشته شده است؛ موزهای روباز در محوطه منار «غازی ببرک خان» که به جای آثار هنری یا اشیای باستانی کلاسیک، لاشههای جنگافزارهای بهجامانده از بیش از یک قرن درگیری و حضور نیروهای خارجی را در خود جای داده است.
به گزارش تابناک، این مجموعه تلاش کرده تا تاریخ پر فراز و نشیب افغانستان را از زاویهای ملموس و عینی روایت کند؛ جایی که بازدیدکنندگان در میان توپها، تانکها و خودروهای زرهی قدم میزنند که هر کدام شاهد دورهای متفاوت از جنگ و اشغال در این سرزمین بودهاند.
سه دوره تاریخ در یک قاب
آنچه این موزه را از موزههای مرسوم متمایز میکند، چینش تاریخی آثار آن است. در بخشی از محوطه، توپهای قدیمی و زنگزدهای به چشم میخورد که یادگار دوران رقابتهای استعماری بریتانیا در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است؛ دورهای که افغانستان سه جنگ بزرگ را با ارتش بریتانیا پشت سر گذاشت و بهعنوان حائل استراتژیک میان امپراتوری بریتانیا در هند و امپراتوری روسیه تزاری شناخته میشد.
در بخش دیگر، تانکها و نفربرهای آسیبدیده و رها شدهای قرار دارند که از جنگ دهساله افغانستان با اتحاد جماهیر شوروی بهجا ماندهاند. حضور نظامی شوروی از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷ شمسی، یکی از خونبارترین مقاطع تاریخ معاصر افغانستان بود که ردپای آن همچنان در قالب تجهیزات منهدمشده و بقایای نظامی در سراسر این کشور دیده میشود. تانکهای زنگزدهای که امروز در خوست به نمایش گذاشته شدهاند، نمادی از همین دوره و یادآور مقاومت طولانی مردم افغانستان در برابر یکی از دو ابرقدرت دوران جنگ سرد هستند.
بخش سوم این موزه روباز، به جدیدترین فصل حضور خارجیها اختصاص دارد؛ خودروهای زرهی، تجهیزات تاکتیکی و ادوات نظامی متعلق به نیروهای ناتو و ایالات متحده آمریکا که طی دو دهه حضور نظامی از سال ۲۰۰۱ تا خروج در سال ۲۰۲۱ در افغانستان باقی ماندند. خودروهای ضد مین، هامویها و بقایای تجهیزات لجستیکی که پس از خروج نیروهای بینالمللی بهجا ماند، اکنون به بخشی از حافظه بصری این موزه تبدیل شدهاند.
منار غازی ببرک خان؛ میزبان حافظه جنگ
انتخاب محل این موزه نیز معنادار است. منار غازی ببرک خان یکی از نمادهای محلی استان خوست و نقطهای شناختهشده برای اهالی منطقه است. برپایی نمایشگاه دائمی ادوات جنگی در پیرامون این بنا، پیوندی میان هویت محلی و تاریخ ملی ایجاد کرده و فضایی را پدید آورده که بازدیدکنندگان میتوانند بهصورت فشرده، سیر تحول جنگها و اشغالهای افغانستان را از دوران استعمار تا دوران معاصر مرور کنند.
برخلاف موزههای کلاسیک که اشیا در ویترینهای شیشهای نگهداری میشوند، در این مجموعه، ادوات جنگی در فضای باز و در معرض دید عموم قرار گرفتهاند. زنگزدگی بدنهها، آثار اصابت گلوله و فرسودگی ناشی از سالها رها شدن در طبیعت، خود بخشی از روایت شده است؛ روایتی بیواسطه از خشونتی که این سرزمین تجربه کرده و در عین حال، از پایانی که بر هر دوره از حضور نیروهای بیگانه رقم خورده است.
موزه جنگ؛ از یادآوری تا عبرت
این نوع موزهها در افغانستان و برخی کشورهای جنگزده دیگر، کارکردی دوگانه دارند؛ هم جاذبهای برای گردشگران داخلی و علاقهمندان به تاریخ معاصر محسوب میشوند و هم محلی برای یادآوری بهای سنگین جنگ برای نسلهای جدید. برای بسیاری از خانوادههای افغان، دیدن این تجهیزات یادآور خاطرات تلخ آوارگی، از دست دادن عزیزان و سالها ناامنی است، اما در عین حال نمادی از تابآوری و ایستادگی نیز به شمار میرود.
استان خوست که در نزدیکی مرز پاکستان قرار دارد، در دهههای گذشته همواره یکی از کانونهای مهم تحولات امنیتی و نظامی افغانستان بوده و همین پیشینه، اهمیت برپایی چنین موزهای در این منطقه را دوچندان میکند. به گفته ناظران محلی، تبدیل بقایای جنگ به یک مجموعه نمایشی میتواند به حفظ حافظه تاریخی کمک کند و از فراموش شدن ابعاد انسانی و اجتماعی این جنگها جلوگیری کند.
موزه متفاوت خوست امروز بیش از آنکه نمایشگاهی از قدرت نظامی باشد، نمایشگاهی از گذر زمان و ناپایداری اشغال است. توپهای بریتانیایی، تانکهای شوروی و خودروهای آمریکایی در کنار یکدیگر ایستادهاند، بیحرکت و خاموش، تا روایت کنند که چگونه هر قدرت بزرگی سرانجام افغانستان را ترک کرده و آنچه باقی مانده، مردمی هستند که با وجود ویرانیها، همچنان به زندگی و روایت تاریخ خود ادامه میدهند.
نظرات (0)