دولت شهید محمدعلی رجایی و شهید محمدجواد باهنر یکی از کوتاهترین اما اثرگذارترین دولتهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود؛ دولتی که در اوج تهدیدها و توطئهها شکل گرفت و با شهادت مظلومانه رئیسجمهور و نخستوزیر در هشتم شهریور ۱۳۶۰ به نقطه اوج خود رسید.
آغاز دولت در میانه طوفان
تابستان ۱۳۶۰ یکی از پرالتهابترین مقاطع تاریخ انقلاب بود. پس از عزل بنیصدر از ریاستجمهوری و برکناری او در پی رأی مجلس به عدم کفایت سیاسیاش، کشور با خلأ مدیریتی و فشار سنگین گروهکهای تروریستی و دشمنان خارجی روبهرو شد. در چنین فضایی، محمدعلی رجایی که پیشتر وزیر آموزش و پرورش و سپس نخستوزیر بود، در انتخابات دوم مرداد ۱۳۶۰ با رأی قاطع مردم بهعنوان دومین رئیسجمهور ایران انتخاب شد.
رجایی در ۱۱ مرداد ۱۳۶۰ حکم ریاستجمهوری خود را دریافت کرد و تنها سه روز بعد، در ۱۴ مرداد، حجتالاسلام محمدجواد باهنر را بهعنوان نخستوزیر به مجلس معرفی کرد. دولتی که از ابتدا با شعار بازگشت به ارزشهای انقلابی، عدالتخواهی و خدمت بیمنت به مردم پا به عرصه گذاشت.
سادهزیستی؛ امضای دولت مکتبی
آنچه دولت رجایی و باهنر را از بسیاری از دولتهای دیگر متمایز کرد، سبک زندگی و منش مدیریتی آنان بود. هر دو شهید، زندگی ساده و بیپیرایهای داشتند و این سادهزیستی را به بدنه دولت نیز تسری دادند. رجایی که خود سالها معلمی کرده و طعم محرومیت را چشیده بود، بهخوبی درد مردم مستضعف را درک میکرد و باهنر نیز بهعنوان روحانی، معلم و مبارز انقلابی، همواره بر اخلاص و دوری از تجمل تأکید داشت.
در خاطرات همکاران آن دوران آمده است که جلسات هیئت دولت با کمترین تشریفات برگزار میشد، مدیران موظف به حضور بیواسطه در میان مردم بودند و رسیدگی به مناطق محروم و نامههای مردمی در اولویت قرار داشت. همین رویکرد باعث شد عنوان «دولت مکتبی» نه یک شعار تبلیغاتی، بلکه توصیفی دقیق از عملکرد آن دولت کوتاهعمر باشد؛ دولتی که معیارش نه قدرت و ثروت، بلکه تقوا، کارآمدی و مردمداری بود.
۲۸ روز خدمت بیوقفه
عمر رسمی دولت رجایی تنها ۲۸ روز به طول انجامید؛ از ۱۴ مرداد تا ۸ شهریور ۱۳۶۰. اما در همین مدت کوتاه، تصمیمهای مهمی برای ساماندهی امور کشور، مقابله با نابسامانیهای اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی و انسجام نیروهای انقلاب گرفته شد. رجایی و باهنر تلاش کردند دولت را از حاشیههای سیاسی دور نگه دارند و آن را به نهادی برای خدمترسانی مستقیم به مردم تبدیل کنند.
در آن روزها، دشمنان انقلاب با درک جایگاه مردمی این دو شخصیت، طرح حذف فیزیکی مسئولان نظام را بهطور جدی دنبال میکردند. گروهک منافقین با حمایت قدرتهای بیگانه، ترور شخصیتها و مقامات را در دستور کار قرار داده بود و انفجارها و ترورهای پیدرپی، کشور را در وضعیت امنیتی حساسی قرار داده بود.
انفجار هشتم شهریور؛ پایان مظلومانه
عصر روز هشتم شهریور ۱۳۶۰، جلسه شورای امنیت کشور با حضور رئیسجمهور، نخستوزیر و تنی چند از مسئولان در دفتر نخستوزیری در خیابان پاستور برگزار شده بود. در میانه جلسه، بمبی که توسط عامل نفوذی گروهک منافقین، مسعود کشمیری، در یک کیف دستی جاسازی شده بود منفجر شد.
در این انفجار تروریستی، محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر به همراه چند تن دیگر از جمله سرهنگ سید موسی نامجو، سرتیپ محمود قندی و عبدالکریم دستغیب به شهادت رسیدند. پیکر شهدا بهدلیل شدت انفجار به سختی قابل شناسایی بود و خبر شهادت آنان موجی از اندوه و خشم را در سراسر کشور برانگیخت.
امام خمینی (ره) در پیامی تاریخی، رجایی و باهنر را «دو یار دیرینه انقلاب و دو خدمتگزار صدیق ملت» خواندند و تأکید کردند که اگرچه دشمن تصور میکرد با حذف این عزیزان میتواند انقلاب را از پا درآورد، اما خون آنان درخت انقلاب را تنومندتر خواهد کرد.
میراث ماندگار دولت مکتبی
شهادت رجایی و باهنر پایان راه آنان نبود، بلکه آغاز یک الگو شد. از آن سال تاکنون، هفته اول شهریور بهعنوان هفته دولت نامگذاری شده تا یاد و راه آن دو شهید همواره زنده بماند و معیاری برای سنجش عملکرد دولتها باشد.
امروز، در چهل و پنجمین سالگرد پیروزی انقلاب، بازگشت به مؤلفههای دولت مکتبی رجایی ـ باهنر بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است:
- سادهزیستی و دوری از اشرافیگری در زندگی شخصی و اداری
- مردمداری و حضور میدانی میان اقشار محروم و مستضعف
- پایبندی به ارزشهای انقلاب و ولایت در تصمیمگیریها
- کار و تلاش شبانهروزی و پرهیز از شعارزدگی
- شجاعت در برابر دشمن و صداقت با مردم
تصاویر بهجامانده از آن دوران، پنجرهای به گذشتهای است که نشان میدهد چگونه دولتی برخاسته از متن مردم، بدون امکانات گسترده و در میانه جنگ و ترور، توانست با تکیه بر ایمان و اخلاص، جایگاهی جاودانه در حافظه تاریخی ملت ایران بیابد. دولتی که اگرچه عمرش کوتاه بود، اما نامش بهعنوان ترازِ خدمت صادقانه برای همیشه باقی ماند.
نظرات (0)