فاجعهای کمسابقه دامنههای جنوبی هیمالیا را درنوردیده است. ذوب و فروپاشی ناگهانی تودههای یخی در ارتفاعات بام جهان، سیلابی سهمگین از آب، گل و سنگ را به سوی درههای مرزی نپال و چین روانه کرد و در مدت کوتاهی منظرهای از ویرانی گسترده بر جای گذاشت. بر اساس گزارشهای اولیه، این حادثه تاکنون دستکم ۹۰۰ کشته و بیش از ۴ هزار مفقود داشته و نگرانیها از افزایش شمار قربانیان همچنان جدی است.
فروپاشی یخچالهای هیمالیا و طغیان رودخانهها
به گفته منابع محلی، کانون اصلی حادثه در پهنه یخچالی ارتفاعات مرزی بوده است؛ جایی که افزایش دما و ناپایداری دریاچههای یخچالی، به فروپاشی بخشی از یخچال و رهاسازی ناگهانی حجم عظیمی از آب منجر شد. این موج خروشان به سرعت وارد سامانههای رودخانهای تریشولی و بوتکوشی شد؛ دو رودخانه حیاتی که شریان زندگی و انرژی برای دهها روستا و شهرک در دو سوی مرز محسوب میشوند.
شاهدان عینی از غرشی مهیب و پیشروی دیواری از گل و کنده درختان ظرف چند دقیقه سخن میگویند؛ جریانی که هرچه در مسیر بود با خود برد و بستر رودخانهها را به طور کامل دگرگون کرد. تصاویر منتشر شده نشان میدهد که سطح آب به شکل بیسابقهای بالا آمده و رسوبات ضخیم، اراضی کشاورزی و معابر را مدفون کرده است.
کارشناسان هواشناسی و محیط زیست میگویند وقوع سیلابهای ناشی از طغیان دریاچههای یخچالی موسوم به GLOF در هیمالیا طی سالهای اخیر به دلیل گرمایش جهانی شتاب گرفته است. هیمالیا که بزرگترین ذخیره یخی خارج از قطبها را در خود جای داده، در دهه گذشته با سرعت نگرانکنندهای در حال از دست دادن یخهای خود است و همین امر خطر تکرار چنین فجایعی را دوچندان میکند.
ویرانی گسترده زیرساختها
شدت سیل به حدی بوده که زیرساختهای حیاتی منطقه را به طور کامل از کار انداخته است. گزارشها حاکی از تخریب یا آسیب جدی به موارد زیر است:
- شبکه انرژی: چندین نیروگاه برقآبی کوچک و خطوط انتقال نیرو در حوضه تریشولی و بوتکوشی تخریب شده و برق هزاران خانوار قطع شده است.
- راههای ارتباطی: جادههای اصلی اتصال نپال به تبت از جمله مسیرهای ترانزیتی و پلهای مرزی شسته شده و دهها روستا در محاصره سیلاب قرار گرفتهاند.
- منازل مسکونی و اراضی کشاورزی: صدها خانه به طور کامل ویران و هزاران هکتار زمین کشاورزی زیر گل و لای مدفون شده است.
مسئولان محلی اعلام کردهاند که عملیات پاکسازی مسیرها و بازگرداندن دسترسی به مناطق منزوی به دلیل رانش زمینهای پیدرپی و ادامه بارشهای پراکنده با کندی پیش میرود. بالگردهای امدادی تنها راه دسترسی به برخی از روستاهای کوهستانی باقی ماندهاند.
بحران انسانی؛ ۹۳ هزار نفر تحت تأثیر
ابعاد انسانی این فاجعه بسیار گسترده توصیف شده است. برآوردها نشان میدهد زندگی بیش از ۹۳ هزار نفر در مناطق آسیبدیده به طور مستقیم مختل شده است؛ از بیخانمان شدن و کمبود آب آشامیدنی و غذا گرفته تا قطع ارتباطات مخابراتی و خدمات بهداشتی.
تیمهای امداد و نجات نپال با همکاری نیروهای مرزبانی چین در حال جستوجو برای یافتن مفقودان هستند، اما وسعت منطقه، سرمای هوا در ارتفاعات و گلآلود بودن مسیرها کار را دشوار کرده است. دهها مرکز اسکان اضطراری در مدارس و معابد دایر شده و تلاش برای تأمین چادر، دارو و مواد غذایی ادامه دارد.
نهادهای بینالمللی و سازمانهای امدادی نیز نسبت به خطر شیوع بیماریهای ناشی از آب آلوده و نیاز فوری به کمکهای بشردوستانه هشدار دادهاند. با توجه به پراکندگی روستاها در درههای صعبالعبور، برآورد دقیق خسارات و شمار واقعی قربانیان ممکن است روزها به طول بینجامد.
زنگ خطر تغییرات اقلیمی در بام جهان
هیمالیا اغلب به عنوان «برج آب آسیا» شناخته میشود؛ منطقهای که سرچشمه دهها رود بزرگ قاره است و معیشت نزدیک به دو میلیارد نفر به آن وابسته است. دانشمندان سالهاست هشدار میدهند که افزایش تنها یک تا دو درجهای میانگین دما میتواند پایداری هزاران دریاچه یخچالی را به خطر بیندازد.
حادثه اخیر در مرز نپال و چین، بار دیگر نشان داد که بحران اقلیم دیگر تهدیدی دور نیست، بلکه همین امروز در بام جهان به شکل سیل، رانش و خشکسالی خود را نشان میدهد. کارشناسان تأکید میکنند که بدون توسعه سامانههای هشدار زودهنگام، پایش مستمر یخچالها و برنامهریزی برای تخلیه امن روستاهای در معرض خطر، تکرار چنین تراژدیهایی اجتنابناپذیر خواهد بود.
اکنون نگاهها به تلاشهای مشترک دو کشور برای مهار پیامدهای این سیل و همچنین به برنامههای بلندمدت برای سازگاری با اقلیم در حال تغییر هیمالیا دوخته شده است؛ جایی که هر فروپاشی یخی میتواند به بهای جان صدها انسان تمام شود.
نظرات (0)