مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، روز دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ در آیین افتتاح طرح‌های خانواده وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با تبیین جایگاه علم و دانایی در آموزه‌های دینی، بر ضرورت بهره‌گیری از داده، فناوری و نوآوری برای حل مسائل کشور تأکید کرد و گفت: ایران را با دانش، آگاهی، باور و ایمان می‌توان ساخت.

علم، معیار برتری انسان

پزشکیان در ابتدای سخنان خود با اشاره به آیاتی از قرآن کریم درباره گفت‌وگوی خداوند با فرشتگان پیرامون خلقت انسان، اظهار کرد: خداوند فرمود در زمین خلیفه‌ای قرار می‌دهد و فرشتگان پرسیدند آیا کسی را خلیفه می‌کنی که فساد و خونریزی می‌کند؛ همان کاری که امروز آمریکا و رژیم صهیونیستی انجام می‌دهند. پاسخ الهی این بود که «انی اعلم ما لا تعلمون»؛ من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید.

وی ادامه داد: سپس خداوند همه نام‌ها را به آدم آموخت و از فرشتگان خواست اگر راست می‌گویند نام‌ها را برشمارند، اما آنان گفتند «سبحانک لا علم لنا الا ما علمتنا» و در ادامه مأمور به سجده در برابر آدم شدند. این سجده نه از سر عبادت، بلکه به پاس علم و آگاهی انسان بود.

رئیس‌جمهور افزود: فرشتگان تسبیح و تقدیس الهی را به جا می‌آوردند، اما خداوند انسان را به سبب دانایی برتری بخشید. در مقابل، شیطان به دلیل تکبر در برابر علم سر خم نکرد و گفت من از آتش آفریده شده‌ام و او از خاک است؛ آنچه جنبه شیطانی دارد همین بزرگ‌پنداری و تکبر در برابر دانایی است.

مدیریت داده‌ها؛ راه مهار فساد و اختلاف

پزشکیان با اشاره به اهمیت حکمرانی داده، تصریح کرد: اگر داده‌های دقیق در اختیار داشته باشیم و بتوانیم آن‌ها را به‌درستی مدیریت کنیم، بستر دزدی، تخلف و رشوه‌خواری از بین می‌رود. بسیاری از مشکلات امروز جامعه ناشی از نبود داده کافی یا ناتوانی در مدیریت صحیح آن است.

وی تأکید کرد: داده‌ها محدود به یک حوزه نیستند و در همه عرصه‌ها از جمله مدیریت اداری، پزشکی، صنعت، تجارت و کشاورزی کاربرد دارند. توانی که از تحلیل درست داده‌ها به وجود می‌آید، می‌تواند اختلاف نظرها را کاهش دهد؛ زیرا داده‌ها نشان می‌دهند کدام سخن درست است. ریشه بسیاری از مناقشات این است که هر طرف تصور می‌کند حق با اوست، در حالی که حق مستقل از سلیقه افراد است و معیار تشخیص آن، شواهد و داده‌هاست.

رئیس‌جمهور با یادآوری پرسش یکی از یاران امیرالمؤمنین (ع) در جنگ جمل درباره اینکه حق با کیست، گفت: حضرت نفرمود حق با من است، بلکه فرمود «اعرف الحق تعرف اهله»؛ حق را بشناس تا اهل آن را بشناسی. اگر داده‌ها حق را روشن کنند، نیازی به نزاع باقی نمی‌ماند. قرآن نیز ظالم‌ترین افراد را کسانی معرفی می‌کند که سخن درست را تکذیب می‌کنند و نمی‌پذیرند. تقوا آن است که یا سخن حق بیاوری یا در برابر سخن حق سر تعظیم فرود آوری؛ همین رویکرد همان تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد است که در پزشکی، اقتصاد و مدیریت کاربرد دارد.

نوآوری و خلق دانش، جلوه‌ای از دم الهی

پزشکیان با اشاره به آیاتی که درباره انکار سخن تازه از سوی برخی گروه‌ها هشدار می‌دهد، خاطرنشان کرد: عده‌ای در برابر هر سخن جدیدی می‌ایستند و آن را تکذیب می‌کنند، در حالی که همه پدیده‌های عالم آیات الهی هستند. خداوند از روح خود در انسان دمیده تا بیافریند، تصویرسازی کند، رحمت بورزد و به سوی کمال حرکت کند و تمام پیشرفت‌های بشری نیز بر پایه همین توان خدادادی شکل گرفته است.

وی با قدردانی از متخصصان و فعالان حوزه فناوری اطلاعات گفت: زیرساخت‌های ارتباطی و تجهیزات پیشرفته امروز، حاصل تلاش و خلاقیت انسان‌هایی است که این داده‌ها را تولید و مدیریت می‌کنند. ارزش این سرمایه‌های انسانی از هزاران پروژه مادی بالاتر است و باید از همه تلاشگران بخش دولتی و خصوصی در این عرصه قدردانی کرد.

فناوری برای خدمت به مردم، نه انسداد مسیر توسعه

رئیس‌جمهور با برشمردن ظرفیت‌های فناوری اطلاعات، اظهار کرد: این ابزارها می‌توانند در پزشکی بسیاری از چالش‌های تشخیص، درمان، دسترسی و حتی اصلاح رفتار را حل کنند و در کشاورزی، صنعت و تجارت نیز افق‌های گسترده‌ای برای رشد وجود دارد. دولت با تمام توان از فعالان این حوزه حمایت می‌کند و برای رفع موانع پیش رو تلاش خواهد کرد.

پزشکیان در واکنش به نگرانی‌ها درباره سوءاستفاده از فناوری تصریح کرد: اینکه عده‌ای ممکن است از این ابزارها سوءاستفاده کنند، نباید بهانه‌ای برای بستن راه پیشرفت شود. همان فناوری که برخی برای کشتار و غارت به کار می‌گیرند، می‌تواند برای نجات جان انسان‌ها، ارتقای کیفیت زندگی و حل مشکلات جامعه به خدمت گرفته شود. در دنیای امروز نمی‌توان هیچ مسیری را به طور کامل مسدود کرد؛ هنر آن است که از این امکانات برای آرامش مردم، تسهیل زندگی، گسترش آموزش و افزایش آگاهی بهره ببریم.

باور به «می‌شود» و تکیه بر کار کارشناسی

وی با تأکید بر نقش باور و اراده جمعی در پیشرفت، گفت: نباید تصور کرد رسیدن به اهداف زمان بسیار طولانی می‌طلبد. اگر باور داشته باشیم که می‌توانیم در زمان کوتاه‌تری به نتیجه برسیم، حتماً محقق خواهد شد. به اندازه وسعت نگاه و عمق باورمان دست می‌یابیم. کسانی که همواره می‌گویند نمی‌شود، نباید میدان‌دار باشند؛ باید با افرادی کار کرد که به شدن باور دارند. اگر همدل باشیم، بر علم و داده تکیه کنیم و با ایمان در میدان بمانیم، همه موانع قابل برداشتن است.

رئیس‌جمهور خطر خودمحوری را یادآور شد و افزود: گمراهی از آنجا آغاز می‌شود که فرد تصور کند چون مسئولیت دارد، هر چه می‌گوید باید بی‌چون و چرا اجرا شود. در حالی که وظیفه ما یافتن راه درست است. علم و آگاهی در یک فرد خلاصه نمی‌شود بلکه محصول خرد جمعی است و تنها با کار جمعی می‌توان راه‌حل یافت.

پزشکیان عبادت را در معنای گسترده آن، حرکت به سوی درستی، رحمت، دانش و نیکی دانست و گفت: همه ادیان به پرستش خداوند فراخوانده‌اند و بت‌شکنی به معنای شکستن قالب‌های ذهنی تکراری و خروج از چارچوب‌های محدود است.

وی با بیان مثالی از مراجعه مردم به متخصص هنگام بیماری بدون توجه به گرایش‌های گروهی، اظهار کرد: علم و مهارت مرزهای جناحی را کنار می‌زند. هر کس باور و اعتقاد خود را دارد، اما انجام هر کاری باید به کاردان همان حوزه سپرده شود. دانستن نظریه به معنای توان اجرا نیست؛ مهارت مقوله‌ای متفاوت است و باید سراغ بهترین‌ها رفت. خداوند مظهر بی‌نهایت خوبی، خلاقیت، رحمت و عزت است و هر کس به این صفات نزدیک‌تر شود، الهی‌تر است.

حمایت همه‌جانبه از نخبگان و افتتاح هزاران طرح

رئیس‌جمهور در پایان با تأکید بر حمایت قاطع دولت از دانشمندان، نخبگان، نوآوران و کارآفرینان گفت: با تمام وجود از شما دفاع می‌کنیم. دشمنان نمی‌خواهند کشور روی پای خود بایستد، اما اگر اراده‌های استوار و ایمان‌های راسخ فراوان شود، هیچ قدرتی نمی‌تواند جلو پیشرفت ما را بگیرد. ایران سرشار از انسان‌های توانمندی است که تنها باید بستر شکوفایی آنان فراهم شود. با همدلی، وحدت و انسجام می‌توانیم همه مشکلات را پشت سر بگذاریم. ما در برابر علم و دانایی سر تعظیم فرود می‌آوریم و قدردان همه تلاشگران این مسیر هستیم.

گفتنی است در بخشی از این مراسم بیش از ۷ هزار و ۹۴۷ پروژه به ارزش ۳۶ هزار میلیارد تومان با ظرفیت اشتغال‌زایی برای هزار و ۶۰۰ نفر در محورهای توسعه حوزه فضایی، توسعه دولت هوشمند، توسعه اقتصاد دیجیتال و شبکه ملی اطلاعات با حضور رئیس‌جمهور به بهره‌برداری رسید.