خرمآباد، مرکز استان لرستان، در میان چینخوردگیهای زاگرس شهری است که آب در آن تنها یک منبع طبیعی نیست، بلکه بخشی از هویت، تاریخ و زندگی روزمره مردم به شمار میرود. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان میگوید ویژگیهای زمینشناسی و موقعیت کوهستانی این شهر، زمینه شکلگیری صدها چشمه و سراب را فراهم کرده و عنوان «شهر هزار چشمه» را به توصیفی دقیق از خرمآباد بدل ساخته است.
سفیدکوه؛ بزرگترین آبخوان کوهستانی لرستان
عطا حسنپور با اشاره به نقش کلیدی سفیدکوه در چرخه آب خرمآباد اظهار کرد: سفیدکوه یکی از بزرگترین آبخوانهای کوهستانی منطقه محسوب میشود و حجم قابل توجهی از نزولات جوی و آبهای نفوذی را در دل خود ذخیره میکند. این ذخیره عظیم بهتدریج از طریق چشمهها و سرابهای متعددی که در دامنهها و دشتهای پاییندست میجوشند، جاری میشود و حیات طبیعی و شهری را تغذیه میکند.
به گفته او، ترکیب ساختار آهکی سفیدکوه، پوشش گیاهی حوزههای آبخیز و بارشهای فصلی زاگرس، باعث شده این کوهستان مانند یک مخزن طبیعی عمل کند. آبی که در ارتفاعات ذخیره میشود، پس از گذر از لایههای زمین، بهصورت چشمههای دائمی و فصلی ظاهر میشود و در نهایت رودخانهها و آبشارهای اطراف خرمآباد را پدید میآورد. همین ویژگی، خرمآباد را از نظر فراوانی منابع آب سطحی و زیرزمینی به شهری کمنظیر در غرب کشور تبدیل کرده است.
پنج سراب دائمی؛ شناسنامه طبیعی خرمآباد
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان با برشمردن مهمترین سرابهای دائمی این شهر گفت: سراب کیو، سراب شهوا، سراب گرداب بردینه، سراب دارایی و سراب گلستان پنج سرچشمه شاخص و همیشهجوشان خرمآباد هستند که علاوه بر ارزش اکولوژیک، جایگاه ویژهای در سیمای شهری و گردشگری دارند.
- سراب کیو: شناختهشدهترین سراب شهری که در مرکز خرمآباد و در جوار دریاچه کیو قرار دارد و به نمادی از پیوند آب و زندگی شهری تبدیل شده است.
- سراب شهوا و گرداب بردینه: چشمههایی با دبی پایدار که در تأمین آب و تعدیل اقلیم محلی نقش دارند.
- سراب دارایی و گلستان: سرابهایی با چشمانداز طبیعی بکر که ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری طبیعتمحور دارند.
حسنپور تأکید کرد این سرابها صرفاً جلوههایی از زیبایی طبیعت نیستند، بلکه بخشی از سامانه تأمین آب شهر را تشکیل میدهند و هر یک بهتنهایی میتوانند مقصدی برای طبیعتگردی، استراحت خانوادگی و معرفی فرهنگ آب در زاگرس باشند.
۲۵ تا ۳۰ درصد آب شرب از دل چشمهها
بر اساس آمار اعلامشده، حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد آب آشامیدنی خرمآباد از سرابها و چشمههای طبیعی تأمین میشود. به این ترتیب، بخش قابل توجهی از امنیت آبی این شهر بهطور مستقیم به پایداری و سلامت منابع طبیعی وابسته است.
این وابستگی نشان میدهد که سرابهای خرمآباد فراتر از یک جاذبه گردشگری، یک زیرساخت حیاتی برای شهر هستند. در شرایطی که بسیاری از شهرهای کشور با تنش آبی مواجهاند، خرمآباد بهواسطه همین منابع، مزیتی راهبردی دارد؛ مزیتی که حفظ آن نیازمند مدیریت یکپارچه منابع آب، صیانت از حوزههای آبخیز و جلوگیری از برداشتهای بیرویه است.
حفاظت از سرابها؛ ضرورت زیستمحیطی و امنیت آبی
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان با تأکید بر ضرورت حفاظت از این سرمایههای طبیعی تصریح کرد: صیانت از سرابها تنها به معنای حفظ یک منظره زیبا نیست، بلکه بهمعنای پاسداشت امنیت آبی، سلامت اکوسیستم و هویت فرهنگی شهر است.
به گفته او، حفظ پوشش گیاهی، جلوگیری از تخریب حریم چشمهها، کنترل ساختوسازهای غیرمجاز در حوزههای آبخیز و مقابله با آلودگی و تخریب زیستمحیطی از جمله اقداماتی است که باید بهصورت جدی دنبال شود. هرگونه آسیب به سفیدکوه و دامنههای آن میتواند دبی سرابها را کاهش دهد و در نهایت بر کیفیت و کمیت آب شرب شهروندان اثر مستقیم بگذارد.
او افزود: سرابهای خرمآباد طی سالهای گذشته علاوه بر کارکرد آبی، به عنصری هویتبخش برای شهر تبدیل شدهاند. حضور آب در متن زندگی شهری، شکلگیری پارکها، فضاهای عمومی و آیینهای محلی مرتبط با آب را بهدنبال داشته و خرمآباد را به شهری زنده و جاری بدل کرده است.
از توصیف تا برند گردشگری
قرار گرفتن خرمآباد در میان ارتفاعات زاگرس و برخورداری همزمان از منابع آب سطحی و زیرزمینی، زمینه شکلگیری مجموعهای متنوع از چشمهها، رودخانهها، تالابها و آبشارها را فراهم کرده است. کارشناسان معتقدند در صورت برنامهریزی اصولی، این ظرفیت میتواند به یکی از محورهای اصلی توسعه گردشگری طبیعی لرستان تبدیل شود.
سراب کیو بهعنوان شاخصترین نمونه، الگویی از همزیستی شهر و طبیعت است؛ جایی که آب از دل زمین میجوشد، دریاچهای شهری را پدید میآورد و زندگی اجتماعی را پیرامون خود سازمان میدهد. تعمیم این الگو به سایر سرابها و معرفی روایت «شهر هزار چشمه» بهعنوان یک برند گردشگری، میتواند خرمآباد را در نقشه گردشگری ایران برجستهتر کند.
حسنپور در پایان خاطرنشان کرد: سفیدکوه و چشمههای جوشیده از دامنههای آن طی قرنها بخشی از تاریخ و معیشت مردم این دیار را رقم زدهاند؛ آبی که از دل کوهستان سرچشمه میگیرد، در مسیر رودخانهها جاری میشود و در نهایت شریان حیات شهر را تغذیه میکند. امروز خرمآباد این فرصت را دارد که با تکیه بر همین موهبت کمنظیر، عنوان «شهر هزار چشمه» را از یک توصیف جغرافیایی به یک نشان هویتی و گردشگری ماندگار ارتقا دهد؛ شهری که در آن آب، قصه زندگی است.
نظرات (0)