با فرا رسیدن شهریورماه، فصل برداشت یکی از مهمترین محصولات باغی استان کرمان آغاز شده است. گردو که در میان کشاورزان این خطه به «طلای قهوهای» شهرت دارد، این روزها در مناطق گرمتر استان از درخت جدا میشود و به تدریج با خنکتر شدن هوا، کار برداشت به ارتفاعات سردسیر بافت و رابر خواهد رسید.
بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، امسال از مجموع ۱۹ هزار و ۵۰۰ هکتار باغ بارور گردو، حدود ۲۴ هزار تن گردوی خشک برداشت خواهد شد. رقمی که جایگاه کرمان را به عنوان یکی از قطبهای اصلی تولید گردو در کشور تثبیت میکند و نقش تعیینکنندهای در معیشت هزاران خانوار باغدار دارد.
برداشت پلکانی از شهریور تا پایان مهر
به گفته ایمان کریمقاسمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، زمان برداشت گردو در این استان تابع ارتفاع و شرایط اقلیمی است. در مناطق گرمسیری و کمارتفاع، برداشت از اوایل شهریور شروع شده و در مناطق کوهستانی و سردسیر بافت، رابر و ارزوئیه تا اواخر مهرماه ادامه خواهد داشت. این پراکنش زمانی به باغداران کمک میکند تا با برنامهریزی دقیقتری نسبت به جمعآوری، خشککردن و عرضه محصول اقدام کنند.
با این حال، گفتوگو با فعالان و باغداران نشان میدهد دغدغه اصلی امسال نه میزان تولید، بلکه قیمتگذاری و نحوه فروش محصول است. نوسانات بازار، افزایش هزینههای تولید از جمله دستمزد کارگر، حملونقل و نهادهها، باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان با نگرانی فصل برداشت را دنبال کنند.
تنوع ارقام؛ از بومی تا اصلاحشده
یکی از ویژگیهای باغات گردوی کرمان، تنوع ژنتیکی بالای آن است. در کنار ارقام بومی و سازگار با اقلیم منطقه که سالها کشت شدهاند، در سالهای اخیر ارقام اصلاحشده و تجاری نیز توسعه یافته است. ارقامی مانند پرشیا، جمال، چندلر و فرنور که عملکرد بالاتر، پوست نازکتر و مغز باکیفیتتری دارند، به تدریج جای خود را در باغات جدیدالاحداث باز کردهاند.
کارشناسان جهاد کشاورزی معتقدند این تنوعسازی، گامی مهم برای ارتقای بهرهوری و افزایش قابلیت رقابت گردوی کرمان در بازارهای داخلی و صادراتی است. گردوی تولید شده در ارتفاعات بالای ۲۰۰۰ متر بافت و رابر به دلیل شرایط خاص آب و هوایی، نور کافی و اختلاف دمای شب و روز، از نظر طعم، چربی مفید و رنگ مغز، کیفیت بسیار بالایی دارد و در صورت فرآوری استاندارد، قابلیت رقابت با نمونههای خارجی را دارد.
آفت خراط و چالشهای فنی تولید
با وجود ظرفیتهای اقلیمی و ژنتیکی، تولید پایدار گردو در کرمان با چالشهایی نیز روبهروست. به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، کرم خراط به عنوان مهمترین آفت چوبخوار گردو، همچنان تهدیدی جدی برای باغات محسوب میشود و کنترل آن نیازمند پایش مستمر، هرس بهداشتی و مبارزه تلفیقی است.
علاوه بر آفات، مدیریت دقیق آبیاری و تغذیه نیز از عوامل کلیدی حفظ کیفیت محصول است. در شرایط کمآبی و خشکسالیهای اخیر، اجرای سیستمهای آبیاری تحت فشار، تغذیه متعادل با کودهای ریزمغذی و اصلاح بافت خاک، نقش مهمی در جلوگیری از پوکی، سیاهشدگی مغز و کاهش وزن محصول دارد. کارشناسان توصیه میکنند باغداران با مراجعه به مراکز جهاد کشاورزی، برنامه تغذیه و آبیاری را بر اساس آزمون خاک و برگ تنظیم کنند.
حلقه مفقوده؛ نبود صنایع فرآوری و بستهبندی
مهمترین چالش پیش روی گردوی کرمان، نه در باغ، بلکه پس از برداشت خود را نشان میدهد. بررسی زنجیره تأمین حاکی از آن است که استان با وجود تولید انبوه، از نظر زیرساختهای فرآوری، سورتینگ، پوستگیری مکانیزه، خشککن صنعتی و بستهبندی مدرن با کمبود جدی مواجه است.
در حال حاضر بخش قابل توجهی از محصول به صورت فله و خام، بدون درجهبندی و بستهبندی استاندارد روانه بازارهای عمدهفروشی میشود. این موضوع دو پیامد منفی به دنبال دارد؛ نخست آنکه سود اصلی نصیب واسطهها میشود و باغدار کمترین سهم از ارزش نهایی را دریافت میکند، و دوم آنکه فرصت ایجاد ارزش افزوده و ارزآوری از طریق صادرات محصول فرآوریشده از دست میرود.
کارشناسان اقتصادی کشاورزی بر این باورند که گردوی خام در بازارهای جهانی قیمت بسیار پایینتری نسبت به مغز گردوی سورتشده، بستهبندی وکیوم یا فرآوردههایی مانند روغن گردو و شیرینیهای مغزدار دارد. نبود سردخانههای کافی و صنایع تبدیلی در نزدیکی قطبهای تولید مانند بافت و رابر، باعث شده هزینه حمل محصول خام به استانهای دیگر افزایش یابد و کیفیت محصول در مسیر افت کند.
ضرورت تکمیل زنجیره ارزش برای جهش صادراتی
ذینفعان بخش باغبانی کرمان تاکید میکنند که برای خروج از چرخه «تولید زیاد، سود کم»، باید راهبرد توسعه از «افزایش صرف تولید» به سمت تکمیل زنجیره ارزش تغییر کند. ایجاد واحدهای فرآوری کوچک و متوسط در جوار باغات، توسعه تعاونیهای باغداران برای عرضه مستقیم، سرمایهگذاری در برندسازی و اخذ استانداردهای بینالمللی سلامت و بهداشت، از جمله راهکارهای پیشنهادی است.
گردوی مناطق مرتفع کرمان به دلیل کیفیت بالا، ظرفیت تبدیل شدن به یک برند صادراتی معتبر را دارد؛ برندی که میتواند علاوه بر تامین نیاز داخل، ارزآوری قابل توجهی برای استان و کشور به همراه داشته باشد. تحقق این هدف اما نیازمند حمایت تسهیلاتی، جذب سرمایهگذار بخش خصوصی و حمایت دولت در حوزه بازاریابی بینالمللی است.
در نهایت، آنچه فصل برداشت امسال را متمایز میکند، همزمانی فراوانی محصول با ضرورت تصمیمگیری برای آینده است. اگر زیرساختهای فرآوری و صادرات به سرعت تقویت نشود، طلای قهوهای کرمان همچنان در چنبره خامفروشی باقی خواهد ماند؛ اما با تکمیل حلقههای زنجیره ارزش، میتوان انتظار داشت نام گردوی بافت و رابر در سالهای آینده نه تنها در بازار ایران، بلکه در قفسه فروشگاههای جهانی نیز بدرخشد.
نظرات (0)