مراکز خدمات ابری امروزه به یکی از زیرساختهای حیاتی و راهبردی دولتها در سراسر جهان تبدیل شدهاند. از بانکداری و خدمات مالی تا سامانههای دولت الکترونیک و تحلیل دادههای کلان، همگی بر بستر این مراکز تعریف میشوند. اما بررسی الگوی پراکندگی و مالکیت این مراکز در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا نشان میدهد که وابستگی عمیقی به شرکتهای آمریکایی در این حوزه وجود دارد؛ وابستگیای که ابعاد امنیتی و سیاسی آشکاری دارد.
سیطره آمریکاییها بر ابر منطقه
بر اساس آمارهای گردآوریشده، شرکتهای آمریکایی با ۳۱ مرکز داده، سهمی معادل ۳۵ درصد از کل زیرساخت ابری منطقه را در اختیار دارند. این در حالی است که شرکتهای چینی با ۷ مرکز داده و سهم ۸ درصدی در رتبه بعدی قرار میگیرند. ۴۳ درصد از مراکز متعلق به شرکتهای محلی و منطقهای است و ۱۴ درصد باقیمانده نیز میان شرکتهای ایرانی، فرانسوی و ترکیهای تقسیم شده است.
این سلطه در کشورهای حوزه خلیج فارس بسیار پررنگتر است؛ بهگونهای که ۵۳ درصد از زیرساختهای ابری این کشورها توسط شرکتهای آمریکایی اداره میشود و ۱۲ درصد در اختیار شرکتهای چینی قرار دارد. رژیم صهیونیستی نیز بهطور کامل به ارائهدهندگان آمریکایی مانند مایکروسافت، گوگل، آمازون و اوراکل متکی است.
مخاطرات حقوقی و امنیتی وابستگی به ابر خارجی
کارشناسان امنیت سایبری هشدار میدهند که وابستگی به زیرساخت ابری شرکتهای آمریکایی، کشورهای منطقه را در معرض مخاطرات جدی قرار میدهد. شرکتهای مذکور تابع قوانین آمریکا از جمله بخش ۷۰۲ قانون FISA و قانون CLOUD Act هستند که به نهادهای امنیتی و قضایی ایالات متحده امکان دسترسی به دادههای ذخیرهشده در سرورهای این شرکتها، حتی در خارج از خاک آمریکا، را میدهد.
یکی از مهمترین ابزارهای تهدید، «نامههای امنیت ملی» (NSL) است. این دستورات اداری محرمانه به نهادهای امنیتی آمریکا اجازه میدهد شرکتهای فناوری را ملزم به ارائه دادههای حساس کاربران یا دولتهای دیگر کنند. ویژگی مهم این دستورات وجود «حکم محرمانگی» است که شرکتها را از اطلاعرسانی به دولتهای ذیربط منع میکند؛ بدینترتیب دسترسی به اطلاعات در فضایی کاملاً محرمانه و بدون شفافیت انجام میشود.
ایران؛ الگوی متفاوت بومیسازی
در میان کشورهای منطقه، ایران رویکرد متفاوتی را در پیش گرفته است. این کشور با تکیه بر ۶ مرکز داده بومی، شبکه ملی اطلاعات (NIN) و شرکتهایی مانند ArvanCloud، زیرساخت خدمات ابری خود را بر توان داخلی بنا کرده است. این رویکرد باعث میشود تداوم خدمات حیاتی حتی در صورت قطع ارتباط با اینترنت جهانی حفظ شود.
به باور کارشناسان، سیاستهای بومیسازی دادهها (Data Localization)، کنترل انتقال برونمرزی اطلاعات و توسعه زیرساختهای داخلی، بیش از هر زمان دیگری برای کاهش وابستگی راهبردی و تقویت حاکمیت دیجیتال کشورهای منطقه اهمیت یافته است.
رشد شتابان سرمایهگذاری در زیرساخت ابری
دادهها نشان میدهد بیش از نیمی از مراکز خدمات ابری منطقه (۵۱ درصد)، معادل ۴۶ مرکز از مجموع ۸۹ مرکز، پس از سال ۲۰۲۰ راهاندازی شدهاند. این آمار بیانگر شتاب قابلتوجه سرمایهگذاری در توسعه زیرساختهای رایانش ابری طی سالهای اخیر است. صنعت خدمات ابری با گسترش هوش مصنوعی رشد چشمگیری داشته و پیشبینی میشود هزینه جهانی آن به سرعت افزایش یابد.
چالش تمرکز و آسیبپذیری
یکی از مهمترین ریسکهای این وابستگی، مسئله تمرکز است. تجمیع حجم زیادی از خدمات در یک مرکز داده، باعث میشود حمله به یک نقطه، همزمان بخشهای متعددی را تحت تأثیر قرار دهد. هدف قرار گرفتن مراکز خدمات ابری نهتنها موجب از دست رفتن اطلاعات، بلکه اختلال در عملکرد دیجیتال دولتها و اقتصادها میشود. اختلال در سامانههای بانکی، پرداخت، خدمات عمومی و شرکتهای بزرگ از جمله پیامدهای فوری چنین حملاتی خواهد بود.
جنگ آمریکا علیه ایران در سال ۲۰۲۶ ابعاد تازهای از این آسیبپذیری را آشکار کرد. حملات پهپادی ایران به مراکز داده شرکت AWS در امارات و بحرین نشان داد این زیرساختهای تریلیوندلاری تا چه اندازه در برابر حملات آسیبپذیرند و اتکای کشورهای منطقه به شرکتهای آمریکایی تنها یک مسئله فنی نیست.
دولتها و سه کاربرد اصلی ابر
دولتها معمولاً از مراکز خدمات ابری برای سه هدف اصلی بهره میبرند: نخست، توسعه دولت دیجیتال و انتقال خدمات عمومی به زیرساختهای مقیاسپذیر؛ دوم، تحلیل داده و هوش مصنوعی برای پردازش کلاندادهها و یادگیری ماشین؛ و سوم، تداوم خدمات و بازیابی پس از بحران از طریق توزیع دادهها میان چند مرکز جغرافیایی.
بسیاری از دولتها از «ابر ترکیبی» (Hybrid Cloud) استفاده میکنند تا دادههای کمحساس را در ابر عمومی و اطلاعات راهبردی را در ابرهای خصوصی یا حاکمیتی نگهدارند. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که بدون توسعه زیرساختهای بومی و کاهش وابستگی به غولهای فناوری آمریکایی، حاکمیت دیجیتال کشورهای منطقه همواره در معرض تهدید باقی خواهد ماند.
نظرات (0)