حمله به یک کشتی ایرانی در دریای خزر که بامداد شنبه دوم مردادماه رخ داد و اوکراین مسئولیت آن را بر عهده گرفت، ابعاد تازهای از تنشهای ناشی از جنگ روسیه و اوکراین را آشکار کرده است. این رویداد که از نگاه تحلیلگران فراتر از یک عملیات محدود نظامی ارزیابی میشود، پرسشهای جدی درباره گسترش جغرافیایی جنگ و امنیت دریای خزر مطرح کرده است.
چرخش دامنه جنگ به سمت دریای خزر
عفیفه عابدی، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگویی با ایسنا به تحلیل ابعاد سیاسی، حقوقی و امنیتی این حادثه پرداخت. وی با اشاره به پذیرش مسئولیت اوکراین در حمله به کشتی ایرانی، تأکید کرد که این اقدام را نمیتوان صرفاً یک حادثه یا اقدام تاکتیکی تلقی کرد، بلکه نشانهای از تلاش کییف برای تغییر دامنه و ماهیت جنگ و گسترش تدریجی آن به بازیگران و جغرافیای جدید است.
به گفته این تحلیلگر، اوکراین از ابتدای جنگ، ایران را به حمایت نظامی از روسیه متهم کرده و همواره کوشیده این موضوع را به بخشی از معادلات جنگ تبدیل کند. در آغاز جنگ، مواضع کییف علیه تهران در راستای همسویی با رویکردهای آمریکا و اسرائیل برای افزایش فشار سیاسی و دیپلماتیک بر ایران و جلب حمایت بیشتر اروپا تفسیر میشد که یکی از نتایج آن، افزایش هماهنگی کشورهای غربی در اعمال فشار علیه ایران، از جمله در موضوع فعالسازی مکانیزم ماشه بود.
اهداف اوکراین از حمله به کشتی ایرانی
عابدی با اشاره به آغاز جنگ ایران و خودداری اعلامشده اروپا از ورود مستقیم به جنگ (هرچند به اعتقاد وی همکاری عملی و غیرعلنی وجود داشته است)، خاطرنشان کرد که اوکراین بهصورت مستقل و احتمالاً تحت فشار اسرائیل دو هدف را دنبال میکند: نخست، نزدیکتر کردن مواضع آمریکا و اروپا در موضوع اوکراین و دوم، تقویت همگرایی غرب در جنگ علیه ایران و روسیه و به عبارت دیگر «تجمیع دو جنگ».
وی در بخش دیگری از اظهارات خود تصریح کرد: «به نظر من، اطلاعات مربوط به موقعیت کشتی ایرانی در دریای خزر نیز با همکاری اسرائیل در اختیار اوکراین قرار گرفته است.»
این کارشناس مسائل بینالملل هشدار داد که چنین محاسباتی میتواند پیامدهای امنیتی گسترده و غیرقابل پیشبینی به همراه داشته باشد. تشدید همگرایی نظامی و سیاسی اروپا و آمریکا علیه ایران و روسیه، به طور طبیعی میتواند به تقویت همکاریهای راهبردی تهران و مسکو منجر شود و سطح جنگ را آشکارا به جنگ دو بلوک شرق و غرب ارتقا دهد.
خزر؛ پهنه آبی مشترک و حساس ژئوپلیتیکی
دریای خزر به دلیل همجواری پنج کشور ساحلی و جایگاه آن در معادلات انرژی، تجارت و امنیت منطقه، همواره یکی از مناطق حساس ژئوپلیتیکی به شمار رفته است. عابدی تأکید کرد که هرگونه گسترش تنش یا درگیری نظامی در این پهنه آبی، صرفاً محدود به ایران یا روسیه نخواهد ماند و میتواند امنیت تمامی کشورهای ساحلی را تحت تأثیر قرار داده و زمینهساز چرخهای از تنش و درگیری غیرقابل کنترل در منطقه شود.
ابعاد حقوقی بینالمللی حادثه
این تحلیلگر در خصوص ادعای اوکراین مبنی بر نقش کشتیهای ایرانی در انتقال محمولههای نظامی، از منظر حقوق بینالملل اظهار داشت: صرف طرح یک ادعا، مجوز استفاده از زور علیه یک شناور تجاری متعلق به کشور ثالث محسوب نمیشود. حتی اگر کشوری مدعی باشد یک کشتی حامل تجهیزات نظامی است، اصل بر غیرنظامی بودن کشتیهای تجاری است، مگر آنکه در چارچوب قواعد شناختهشده حقوق مخاصمات مسلحانه، خلاف آن اثبات شود.
عابدی تأکید کرد: «کییف با توسل به ادعایی که اثبات نشده، مرتکب یک عمل متخلفانه بینالمللی شده است. اقدام نظامی علیه اموال و اتباع یک دولت ثالث، بدون وجود وضعیت جنگی میان دو کشور، از منظر حقوق بینالملل میتواند مسئولیت بینالمللی ایجاد کند.»
وی افزود که ایران بر اساس منشور سازمان ملل، از حق ذاتی برای واکنش متناسب برخوردار است و به اعتقاد وی، ایران بر اساس محاسبات خود، پاسخ لازم را به این اقدام خواهد داد.
تأثیر بر روابط تهران و کییف
عابدی درباره تأثیر این حادثه بر روابط دو کشور گفت که این رویداد بدون تردید سطح تنش میان ایران و اوکراین را افزایش خواهد داد. وی خاطرنشان کرد که تجربه سیاست خارجی ایران نشان میدهد تهران معمولاً حتی در شرایط بحرانی نیز تلاش میکند حداقل کانالهای دیپلماتیک را حفظ کند، زیرا حفظ ارتباط، امکان مدیریت بحران و انتقال پیام را فراهم میکند.
با این حال، وی پیشبینی کرد که در کوتاهمدت، علاوه بر احضار دیپلماتها، احتمالاً پیگیریهای حقوقی نیز از سوی ایران انجام خواهد شد. نوع واکنشهای بعدی ایران به نحوه رفتار اوکراین، موضع کشورهای غربی و روند رسیدگی به این پرونده بستگی خواهد داشت.
لزوم پاسخ متناسب و هشدار به روسیه
این کارشناس مسائل بینالملل در پایان با تأکید بر اینکه اقدام اوکراین علیه ایران کاملاً عمدی و با هدف افزایش سطح تنش انجام شده است، گفت: «ایران باید پاسخ متناسب به اقدام متجاوزانه اوکراین بدهد و عدم پاسخ متناسب، زمینه تکرار چنین اقداماتی را فراهم میکند.»
وی همچنین خطاب به روسیه یادآور شد که اسرائیل در این منطقه همکار و متحد اوکراین در اقدامات خصمانه علیه مسکو است و اقدام نظامی اوکراین در دریای خزر را از نگاه خود، حملهای علیه روسیه نیز دانست.
نظرات (0)