عملیات لایروبی رودخانه بروجرد پرده از بقایای یک سازه تاریخی برداشت؛ بقایایی که به گفته کارشناسان میراث فرهنگی، میتواند فصل تازهای در شناخت پلهای تاریخی این شهرستان باز کند. مسئولان میراث فرهنگی لرستان میگویند فعلا به دلیل نزدیک شدن فصل بارش، امکان کاوش گسترده در بستر رودخانه وجود ندارد و حفاظت از اثر در اولویت قرار گرفته است.
کشف بقایا در محدوده میدان عشایر بروجرد
به گفته علی مصطفینژاد، مدیر پایگاه تخصصی پلهای تاریخی لرستان، بقایای این پل در جریان لایروبی رودخانه بروجرد در محدوده میدان عشایر نمایان شده است. پس از اطلاع از موضوع، با هماهنگی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان و با حضور مدیرکل دفتر فنی، مسئولان شهرستان و گروهی از کارشناسان، بازدید میدانی و بررسی کارشناسی از محل انجام شد.
مصطفینژاد تأکید کرد لرستان به دلیل تراکم بالای پلهای تاریخی، به درستی «سرزمین پلهای تاریخی ایران» نامیده میشود. پایگاه تخصصی پلهای تاریخی لرستان از سال ۱۳۸۳ با هدف شناسایی، مستندسازی و ثبت ملی این آثار آغاز به کار کرده و تلاش دارد ظرفیت تاریخی و معماری استان را در سطح ملی و بینالمللی معرفی کند.
به گفته او، اکنون حدود ۱۰۰ پل تاریخی در لرستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، در آستانه ثبت قرار دارد یا در مرحله شناسایی، بررسی و مستندسازی است و این روند همچنان ادامه دارد.
محدودیت کاوش به دلیل فصل بارش
مدیر پایگاه پلهای تاریخی لرستان درباره برنامه کاوش در محل کشف توضیح داد: در شرایط کنونی امکان اجرای عملیات خواناسازی و کاوش گسترده روی این اثر وجود ندارد. نزدیک شدن فصل بارش، هرگونه فعالیت در بستر رودخانه را هم برای عوامل اجرایی خطرناک میکند و هم میتواند بقایای تاریخی را در معرض آسیب بیشتر قرار دهد.
به همین دلیل در بازدید کارشناسی تأکید شده است عملیات لایروبی که از سوی دستگاه اجرایی مربوطه آغاز شده، با رعایت کامل ملاحظات میراثی و بر اساس تعریف فنی لایروبی و بدون دستکاری گسترده بستر رودخانه ادامه یابد تا از وارد شدن آسیب به بقایای پل جلوگیری شود.
قدمت احتمالی؛ پهلوی اول یا سازهای قدیمیتر؟
درباره زمان ساخت این پل، مصطفینژاد گفت آنچه تاکنون از بقایای نمایانشده دیده میشود، بیشتر ویژگیهای یک اثر متعلق به دوره پهلوی اول را نشان میدهد، اما برای اظهار نظر قطعی باید بررسیهای دقیقتر و گمانهزنی باستانشناسی انجام شود.
او افزود این احتمال وجود دارد که پل کشفشده در دوره پهلوی اول ساخته شده باشد، اما احتمال دیگر آن است که این سازه بر روی بقایای پلی قدیمیتر احداث شده باشد؛ موضوعی که تنها از طریق مطالعات تخصصی و گمانهزنی قابل اثبات است.
ویژگی پلهای لرستان؛ ساخت پل نو بر بقایای پل کهن
مدیر پایگاه تخصصی پلهای تاریخی لرستان یکی از ویژگیهای مهم پلهای این استان را ساخت و ساز لایهای در یک نقطه دانست و گفت: در بسیاری از موارد، پل جدید در محل بقایای پل قدیمیتر ساخته شده و با بررسی دقیقتر، آثار سازههای پیشین نیز نمایان میشود.
به گفته او، انتخاب محل احداث پلهای تاریخی معمولا بر اساس شناخت دقیق از شرایط رودخانه، میزان طغیان و سیلاب، وضعیت بستر و امکان عبور ایمن انجام میشده است. به همین دلیل سازندگان، نقاطی را برمیگزیدند که از نظر جغرافیایی و راهبردی بهترین شرایط را برای عبور از رودخانه فراهم میکرد.
مصطفینژاد پل کشکان را نمونهای روشن از این الگو دانست و توضیح داد: در محل پل کشکان، رودخانه پس از برخورد با یک عارضه مرتفع از شدت و سرعت جریان کاسته و آرامتر میشود؛ همین شرایط باعث شده این محدوده در دورههای مختلف به عنوان یکی از مناسبترین نقاط برای احداث پل انتخاب شود و در بررسیها نیز آثار چند پل متعلق به دورههای مختلف در همین محدوده شناسایی شده است.
ضرورت مطالعات باستانشناسی برای تشخیص دقیق
او تأکید کرد درباره بقایای پل نمایانشده در بروجرد نیز نمیتوان احتمال وجود سازهای قدیمیتر در زیر یا پیرامون آن را نادیده گرفت. به گفته مصطفینژاد، برای مشخص شدن دورههای ساخت و پیشینه این اثر، انجام مطالعات باستانشناسی و گمانهزنی ضروری است.
این کارشناس میراث فرهنگی خاطرنشان کرد در بررسی آثار تاریخی بهویژه سازههای آبی و پلها، همواره این احتمال وجود دارد که بقایای مشاهدهشده بخشی از یک سازه متأخرتر باشد که روی آثار یک پل قدیمیتر بنا شده است؛ موضوعی که اهمیت مطالعات علمی و مستندسازی دقیق را دوچندان میکند و میتواند اطلاعات تازهای درباره تاریخ معماری و مسیرهای ارتباطی منطقه بروجرد ارائه دهد.
قرار است پس از پایان فصل بارش و فراهم شدن شرایط ایمن در بستر رودخانه، برنامه مطالعات تکمیلی و در صورت نیاز گمانهزنی باستانشناسی برای تعیین دقیق قدمت و لایههای احتمالی زیرین این پل در دستور کار قرار گیرد.
نظرات (0)