برنج پس از گندم، دومین کالای راهبردی در سبد غذایی ایران محسوب میشود و نقش تعیینکنندهای در امنیت غذایی کشور دارد. در حالی که سالانه حدود یک میلیون تن از کسری نیاز داخلی از طریق واردات تأمین میشود، برنامه هفتم توسعه خودکفایی ۹۰ درصدی در تولید این محصول را هدفگذاری کرده است؛ هدفی که به گفته مسئولان، با تکیه بر دانش فنی، اصلاح ارقام و بهبود زیرساختهای کشاورزی در دسترس به نظر میرسد.
رشد ۱۶ درصدی تولید و افزایش سطح زیر کشت
مجید آنجفی، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به آخرین وضعیت برداشت برنج در کشور گفت: تاکنون بیش از ۹۰ درصد محصول شالیزارها برداشت شده و تولید نسبت به سال گذشته حدود ۱۶ درصد افزایش یافته است.
به گفته وی، شرایط مناسب بارشها در سال آبی گذشته موجب شد سطح زیر کشت برنج در برخی استانها تا ۱۰ درصد افزایش یابد. آنجفی افزود: پیشبینی اولیه وزارت جهاد کشاورزی تولید بین ۲ تا ۲.۲ میلیون تن برنج بود که خوشبختانه این میزان محقق شده و حتی فراتر از انتظار عمل کرده است.
معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد: برای استمرار این روند افزایشی، طرحهای فنی و کارشناسی متعددی در دستور کار قرار دارد که از جمله آنها میتوان به توسعه کشت به روش خشکهکاری، معرفی و گسترش ارقام پرمحصول و بهرهگیری از بذور جدید و گواهیشده اشاره کرد. به گفته او، این اقدامات با هدف افزایش بهرهوری در شرایط تغییر اقلیم و محدودیت منابع آبی دنبال میشود.
نقشه راه پژوهش برای دستیابی به خوداتکایی ۹۰ درصدی
غلامرضا گلمحمدی، رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، نیز با تشریح برنامههای کلان بخش پژوهش گفت: در برنامه هفتم توسعه، خودکفایی ۹۰ درصدی برای پنج محصول اساسی و خودکفایی ۴۰ درصدی برای دانههای روغنی هدفگذاری شده و سازمان تات مأموریت دارد این اهداف را از مسیر افزایش بهرهوری محقق کند.
وی توضیح داد: راهبرد اصلی ما معرفی ارقام جدید، تولید بذور هیبرید و بذور گواهیشده و ارتقای دانش فنی کشاورزان است. در حوزه برنج بهطور ویژه، اصلاح نژاد با تمرکز بر ترکیب ویژگیهای ارقام پرمحصول با ارقام کیفی و خوشپخت در حال انجام است.
گلمحمدی با اشاره به دستاوردهای اخیر اظهار کرد: در شرایط عادی، ارقام اصلاحشده جدید حدود ۲ تن در هر هکتار عملکرد بیشتری نسبت به ارقام سنتی دارند و در شرایط خشکسالی نیز عملکردی مشابه رقم هاشمی از خود نشان میدهند که نشاندهنده تابآوری بالای آنهاست. وی افزود: بهتازگی ارقام خارجی نیز برای اصلاح و سازگاری وارد چرخه تحقیقاتی کشور شدهاند.
رئیس سازمان تات ادامه داد: هدف نهایی ما دستیابی به خوداتکایی ۹۰ درصدی در تولید برنج تا پایان برنامه هفتم است. در همین راستا، پژوهش برای تولید ارقام متحمل به خشکی و شوری بهصورت جدی دنبال میشود. یکی از نتایج این تلاشها، معرفی یک رقم جدید برنج در سال ۱۴۰۳ با همکاری سازمان انرژی اتمی بود که نسبت به ارقام مشابه خود ۲ تن در هکتار افزایش عملکرد دارد و در برابر تنشهای محیطی و کمآبی مقاوم است.
پتانسیل خودکفایی وجود دارد؛ به شرط حمایت از زیرساختها
قاسم پیشهور، عضو اتاق اصناف کشاورزی، وضعیت تولید امسال را مطلوب ارزیابی کرد و گفت: در کشت اول به لطف شرایط اقلیمی مساعد، عملکرد شالیزارها رضایتبخش بود، اما بارشهای اخیر به کشت دوم و رتون (برداشت مجدد از ساقههای باقیمانده) آسیب جدی وارد کرد. با این وجود، پیشبینی میشود مجموع تولید برنج ارقام محلی و پرمحصول امسال به بیش از ۲ میلیون تن برسد.
این فعال حوزه کشاورزی، خودکفایی در تولید برنج را کاملاً دستیافتنی دانست، اما تحقق آن را مشروط به فراهم شدن زیرساختهای لازم عنوان کرد. به گفته وی، برنج محصولی بهشدت وابسته به آب است و اقداماتی نظیر لایروبی آببندانها، احداث کانالهای انتقال آب و توسعه شبکههای آبیاری برای جلوگیری از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی باید در اولویت قرار گیرد.
پیشهور توسعه مکانیزاسیون را دیگر حلقه مفقوده دانست و هشدار داد: قیمت کمباین برداشت برنج طی چند سال گذشته از حدود ۱۶۰ میلیون تومان به نزدیک ۱۰ میلیارد تومان رسیده است. بدون حمایت تسهیلاتی و یارانهای، نوسازی ناوگان برداشت ممکن نیست و این امر منجر به افزایش ریزش محصول و هدررفت بخشی از تولید میشود.
وی با استناد به آمار رسمی افزود: با توجه به جمعیت کشور و سرانه مصرف حدود ۲۹ کیلوگرم برنج در سال برای هر نفر، ظرفیت تولید داخلی برای پوشش نیاز کشور وجود دارد. اما واردات بیرویه و بیش از نیاز، بازار را اشباع کرده و محصول را روی دست کشاورز نگه میدارد. به باور وی، با مدیریت هوشمند واردات متناسب با نیاز واقعی، پرداخت مابهالتفاوت حمایتی و تقویت قدرت خرید خانوار، میتوان ضمن حمایت از شالیکاران، وابستگی به واردات را به حداقل رساند.
امنیت غذایی در گرو حمایت همهجانبه از شالیکاران
کارشناسان معتقدند خودکفایی در محصولات راهبردی نظیر برنج، فراتر از یک هدف اقتصادی، به معنای ارتقای اقتدار غذایی و کاهش آسیبپذیری کشور در برابر نوسانات بازار جهانی است. در شرایطی که تغییر اقلیم و بحران آب، کشاورزی کشور را با چالشهای تازهای روبهرو کرده، تکیه بر ارقام کمآببر، کشت قراردادی، مدیریت مصرف آب و نوسازی ماشینآلات میتواند معادله تولید را به نفع کشاورز ایرانی تغییر دهد.
به نظر میرسد با همافزایی میان بخش پژوهش، سیاستگذاری و اجرا و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان، مسیر دستیابی به تولید پایدار و خوداتکایی ۹۰ درصدی در افق برنامه هفتم، بیش از هر زمان دیگری هموار شده است؛ مسیری که تحقق آن، علاوه بر تأمین امنیت غذایی، به حفظ معیشت صدها هزار خانوار شالیکار و رونق اقتصاد روستایی کمک خواهد کرد.
نظرات (0)