طرح مشترک حفاظت از اراضی کشاورزی و حریم میراث جهانی تختجمشید با عنوان «حکاک» در دشت مرودشت به اجرا درآمد. این طرح با هدف مقابله با ویلاسازی و تغییر کاربریهای غیرمجاز و آگاهسازی کشاورزان نسبت به ممنوعیت هرگونه ساختوساز بدون مجوز در محدوده حرایم تاریخی، با هشدار صریح مسئولان به متخلفان همراه شد.
طرح حکاک چیست و با چه هدفی اجرا شد؟
به گفته محمدجواد جعفری، سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید، طرح «حکاک» با عنوان رسمی «حفظ کاربری اراضی کشاورزی» به ابتکار جهاد کشاورزی شهرستان مرودشت و با میزبانی پایگاه میراث جهانی تختجمشید آغاز شده است. هدف اصلی این طرح، اطلاعرسانی به کشاورزان درباره ممنوعیت ساختوساز، دیوارکشی و تفکیک اراضی کشاورزی بهویژه در محدوده حرایم آثار تاریخی بدون دریافت مجوزهای قانونی است.
این طرح در قالب یک مانور یکروزه و با حضور یگان حفاظت میراث فرهنگی استان فارس، یگان حفاظت امور اراضی استان، مسئولان جهاد کشاورزی و اداره راه و شهرسازی شهرستان مرودشت و همچنین نمایندگان ۱۱ شهرستان استان فارس در اواخر هفته گذشته برگزار شد. محور این مانور، شناسایی میدانی و برخورد با مصادیق تغییر کاربری غیرمجاز اراضی کشاورزی و تقویت همافزایی میان دستگاههای مسئول برای صیانت همزمان از زمینهای کشاورزی و حرایم سهگانه تختجمشید عنوان شده است.
پیوند ناگسستنی کشاورزی و تمدن در دشت مرودشت
سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید در آیین گشایش این طرح، بر پیوند عمیق میان کشاورزی، تمدن و میراث فرهنگی در دشت مرودشت تأکید کرد و گفت: فرهنگ و تمدن عظیمی که این دشت در طول هزاران سال به جهان معرفی کرده، بر بستر زمینهای حاصلخیز آن شکل گرفته و بدون حفاظت از اراضی و منابع طبیعی، صیانت از میراث تاریخی نیز ممکن نخواهد بود.
جعفری با اشاره به پیشینه کشاورزی در این منطقه اظهار کرد: بیش از هشت هزار سال است که ظرفیتهای کشاورزی دشت مرودشت زمینهساز شکلگیری فرهنگها و تمدنهای بزرگ بوده است. وقتی امروز از تختجمشید و مجموعه گسترده آثار تاریخی این دشت سخن میگوییم، باید به یاد داشته باشیم که شکوفایی این تمدنها تا حد زیادی مرهون ویژگیهای طبیعی و اقلیمی منطقه است.
به گفته او، بشر در طول تاریخ برای ایجاد جوامع پایدار، مناطق مستعد کشاورزی و دامداری را برای سکونت برگزیده و به همین دلیل، تمدن مرودشت نیز بر پایه حاصلخیزی زمینهای آن استوار است. این پیوند، فصل مشترک مهمی میان حوزه میراث فرهنگی و بخش کشاورزی ایجاد کرده؛ بهگونهای که میتوان گفت میراث فرهنگی مرودشت مدیون کشاورزی این دشت است و امروز حفاظت از این دو سرمایه باید در چارچوبی مشترک دنبال شود.
حریم سهگانه تختجمشید و ضرورت همکاری فرادستگاهی
جعفری با اشاره به گستردگی محدوده حفاظتی تختجمشید یادآور شد: پایگاه میراث جهانی مسئولیت حفاظت از عرصه و حرایم سهگانه این مجموعه را بر عهده دارد و بخشی از این محدوده با حوزه فعالیت امور اراضی شهرستان مرودشت همپوشانی دارد. همین همپوشانی، لزوم همکاری نزدیک میان میراث فرهنگی، امور اراضی، نیروی انتظامی و یگان حفاظت امور اراضی را دوچندان میکند.
او تأکید کرد: حفاظت از میراث فرهنگی صرفاً به بناها، کتیبهها و نقشبرجستهها محدود نمیشود، بلکه عرصه، حریم، منظر فرهنگی و محیط پیرامونی آثار نیز بخشی از میراثی است که باید از آن صیانت شود و هر دستگاه باید در چارچوب وظایف قانونی خود برای جلوگیری از تخلفات اقدام کند.
هشدار قاطع به ویلاسازان و سودجویان حوزه زمین
در ادامه این آیین، سیروس شفیعیراد، رئیس جهاد کشاورزی شهرستان مرودشت، صیانت از زمین و حفظ کاربری اراضی کشاورزی را وظیفهای همگانی دانست و گفت: مقابله با تغییر کاربریهای غیرمجاز بدون مشارکت همه دستگاهها و مردم امکانپذیر نیست. قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها وظایف مشخصی برای دستگاههای مختلف از جمله جهاد کشاورزی، راهداری، راه و شهرسازی، دستگاه قضایی، نیروی انتظامی، شهرداری و میراث فرهنگی تعیین کرده و اجرای مطلوب آن نیازمند هماهنگی کامل است.
او افزود: ممکن است برخی افراد به دلیل منافع اقتصادی کوتاهمدت اقدام به تغییر کاربری یا معاملات غیرقانونی زمین کنند، اما قانون در برابر این تخلفات برخورد خواهد کرد. در محدودههای تحت مدیریت میراث فرهنگی نیز دستگاهها میتوانند با مأموریت مشترک از اراضی و عرصههای عمومی صیانت کنند.
امیر احسان حجتی، فرمانده یگان حفاظت امور اراضی استان فارس نیز با هشدار نسبت به تبعات تبدیل اراضی کشاورزی به باغشهر گفت: این اقدام شاید در کوتاهمدت ارزش افزوده و آورده اقتصادی برای مالکان ایجاد کند، اما در بلندمدت به زیان منافع عمومی و امنیت غذایی کشور است. اراضی کشاورزی سرمایهای محدود و ارزشمند هستند و از دست رفتن آنها به معنای کاهش ظرفیت تولید و تهدید آینده نسلهاست.
حجتی با اشاره به جایگاه استان فارس در بخش کشاورزی تأکید کرد: بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید استان به همین اراضی حاصلخیز وابسته است و صیانت از آن باید با نگاه بلندمدت و با مشارکت جدی همه دستگاههای مسئول دنبال شود.
محمد احمدی، فرمانده یگان حفاظت میراث فرهنگی استان فارس نیز حفاظت از مجموعهای با گستردگی تختجمشید بهویژه در محدوده کوه رحمت را مأموریتی دشوار دانست و گفت: بدون همافزایی همه مجموعههای ذیربط، دستیابی به نتیجه مطلوب ممکن نیست. گستره وسیع حرایم سهگانه، ضرورت حضور مستمر و هماهنگ همه نهادها را نشان میدهد.
نگرانی از فرونشست و فشار بر منابع آب و خاک
سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید در بخش دیگری از سخنان خود به چالشهای اقتصادی و زیستمحیطی دشت مرودشت اشاره کرد. به گفته جعفری، در شرایط دشوار اقتصادی، فشار بر مردم افزایش مییابد و همین وضعیت میتواند زمینه سوءاستفاده افراد فرصتطلب و حتی تصمیمهای ناآگاهانه برخی مسئولان را برای آسیب به بنیانهای فرهنگی و اراضی کشاورزی فراهم کند.
او افزود: گاهی اهداف کوتاهمدت و نگاه مقطعی به توسعه، بدون توجه به منافع بلندمدت منطقه و نسلهای آینده، به این سرمایههای بههمپیوسته تاریخی، فرهنگی، طبیعی و کشاورزی آسیب میزند. دشت مرودشت مجموعهای واحد از این سرمایههاست و نمیتوان درباره یکی از اجزای آن بدون در نظر گرفتن سایر بخشها تصمیم گرفت.
جعفری همچنین پدیده فرونشست زمین در مرودشت را نتیجه رفتار نادرست با منابع آب و خاک دانست و هشدار داد: منفعتطلبی، بهرهبرداری بیرویه از منابع و ضعف در مدیریت آب میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای آینده این دشت ایجاد کند. آنچه امروز در معرض تهدید قرار دارد، تنها یک قطعه زمین یا یک اثر تاریخی نیست، بلکه مجموعهای از سرمایههای ملی متعلق به آیندگان است.
وی در پایان از مردم، کشاورزان و همه دستگاههای اجرایی، قضایی و انتظامی خواست در حفاظت از دو سرمایه بزرگ دشت مرودشت یعنی آثار تاریخی و زمینهای حاصلخیز کشاورزی مشارکت فعال داشته باشند و تأکید کرد: حفاظت همزمان از میراث تاریخی و صیانت از اراضی کشاورزی باید در قالب یک برنامه جامع و با همکاری همگانی دنبال شود تا این میراث ارزشمند برای نسلهای آینده حفظ شود.
نظرات (0)