وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با واکنش به تخریب سرای تومانیان در شهرستان سبزوار، از ثبت شکایت قضایی علیه خاطیان و عوامل دخیل در این حادثه خبر داد. سیدرضا صالحیامیری تأکید کرد که این وزارتخانه موضوع را با جدیت پیگیری کرده و اجازه نخواهد داد بناهای واجد ارزش تاریخی به سادگی از بین بروند.
هویت تاریخی سرای تومانیان؛ بنایی از دوره پهلوی
صالحیامیری در توضیح درباره پیشینه تاریخی این بنا گفت: «سرای تومانیان متعلق به دوره پهلوی است و انتصاب آن به دورههای تاریخی دیگر صحت ندارد.» به گفته او، بخش دیگری از مجموعه نیز مربوط به دوره پهلوی دوم بوده است. این توضیح در حالی مطرح میشود که در روزهای گذشته برخی گمانهزنیها درباره قدمت بیشتر بنا و انتساب آن به دورههای کهنتر منتشر شده بود که وزیر میراث فرهنگی آن را رد کرد.
وی افزود وزارت میراث فرهنگی پیشتر این بنا را بهصورت رسمی در فهرست بناهای واجد ارزش قرار داده و به صراحت اعلام کرده است هیچ فرد یا نهادی حق تخریب سرای تومانیان را ندارد. این موضوع حتی بهطور کتبی و رسمی به شهرداری نیز ابلاغ شده بود تا از هرگونه اقدام خودسرانه جلوگیری شود.
تخریب بدون مجوز و هماهنگی با میراث فرهنگی
وزیر میراث فرهنگی با اشاره به نحوه وقوع تخریب تصریح کرد: «به نظرم غفلت و تخلفی اتفاق افتاده که نیازمند بررسی عمیق قضایی است.» او علت اصلی تخلف را اقدام عوامل محلی بدون هماهنگی و بدون اخذ مجوز از اداره میراث فرهنگی عنوان کرد.
صالحیامیری توضیح داد که این اقدام کاملا خودسرانه انجام شده و هیچگونه استعلام یا مجوزی از سوی وزارت میراث فرهنگی برای تخریب یا دخل و تصرف در این بنا صادر نشده بود. به همین دلیل، از نگاه این وزارتخانه، آنچه رخ داده تخلف آشکار محسوب میشود و باید ابعاد مختلف آن از نظر مسئولیت اجرایی و حقوقی روشن شود.
پیگیری فوری و توقف عملیات تخریب
به گفته وزیر، به محض اطلاع از آغاز تخریب، وزارت میراث فرهنگی با سرعت وارد عمل شده و پیگیریهای لازم برای توقف عملیات را انجام داده است. صالحیامیری گفت: «ما با سرعت پیگیری کردیم تا تخریب بنا متوقف شود و بعد از آن شکایت قضایی را به ثبت رساندیم.»
او تأکید کرد که شکایت علیه خاطیان و مسببان تخریب به مرجع قضایی ارائه شده و اکنون انتظار میرود دستگاه قضایی با بررسی دقیق، با متخلفان برخورد قانونی کند. وزیر میراث فرهنگی ابراز امیدواری کرد که این پرونده به نقطهای برای بازدارندگی در برابر تخریب سایر بناهای تاریخی تبدیل شود.
جایگاه بناهای واجد ارزش و مسئولیت صیانت
سرای تومانیان به عنوان یکی از بناهای واجد ارزش سبزوار، اگرچه در فهرست آثار ملی به ثبت نهایی نرسیده بود، اما از نظر ضوابط میراث فرهنگی دارای ارزش حفظ و صیانت شناخته میشد. بر اساس قوانین موجود، هر بنایی که واجد ارزش تشخیص داده شود، تا تعیین تکلیف نهایی، مشمول ممنوعیت تخریب است و هرگونه دخل و تصرف در آن نیازمند مجوز تخصصی است.
کارشناسان میراث فرهنگی بارها تأکید کردهاند که بناهای دوره پهلوی، بهویژه در شهرهایی مانند سبزوار که بافت تاریخی فشرده و پیوسته دارند، بخشی از هویت معماری و حافظه شهری محسوب میشوند. سراها، تیمچهها و راستههای تجاری این دوره، اسناد زندهای از تحولات اقتصادی و اجتماعی شهر در یک قرن گذشته هستند و تخریب آنها به معنای از دست رفتن بخشی از تاریخ معاصر شهری است.
لزوم هماهنگی میان نهادهای محلی و میراث فرهنگی
اتفاق سبزوار بار دیگر ضرورت هماهنگی کامل میان شهرداریها، بخشداریها و ادارات میراث فرهنگی را یادآوری میکند. به گفته مسئولان، حتی زمانی که مالکیت یک بنا خصوصی است یا طرحهای توسعه شهری در میان باشد، باز هم تصمیمگیری درباره بناهای واجد ارزش باید با نظر کارشناسی میراث فرهنگی انجام شود.
وزارت میراث فرهنگی اعلام کرده است که در ماههای اخیر بخشنامههای متعددی برای تأکید بر ممنوعیت تخریب بناهای واجد ارزش به استانها ابلاغ شده و از همه دستگاههای اجرایی خواسته شده پیش از هرگونه صدور مجوز تخریب یا نوسازی در بافتهای تاریخی، استعلام لازم را انجام دهند.
اکنون با ثبت شکایت قضایی، سرنوشت پرونده سرای تومانیان در اختیار مراجع قضایی قرار گرفته است. انتظار میرود نتیجه بررسیها علاوه بر روشن کردن مسئولیت عوامل مستقیم تخریب، به شفاف شدن نقش ترک فعل یا قصور احتمالی نهادهای ناظر نیز کمک کند تا از تکرار چنین حوادثی در دیگر شهرها جلوگیری شود.
نظرات (0)