ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی از تخریب غیرقانونی بخشی از یکی از بناهای شاخص تاریخی سبزوار خبر داد و اعلام کرد شکایت رسمی علیه عوامل این اقدام در دادسرا و محاکم قضایی ثبت شده است.
به گفته سیدجواد موسوی، مدیرکل میراثفرهنگی خراسان رضوی، بنای مورد تعرض «سرای تومانیان» معروف به «پادگان روسها» است که در حاشیه جاده قدیم سبزوار ـ شاهرود و خارج از محدوده فعلی شهر قرار دارد و بخشهایی از سردر و بدنه ورودی آن در روزهای اخیر توسط مالک خصوصی تخریب شده است.
بنایی از دوره پهلوی اول با خاطرهای از جنگ جهانی دوم
موسوی در جمع خبرنگاران توضیح داد که سرای تومانیان در دوره پهلوی اول ساخته شده و کاربری اولیه آن گاراژ بوده است. این بنا در جریان جنگ جهانی دوم و همزمان با حضور ارتش سرخ شوروی در ایران، بهعنوان محل استقرار نیروهای روسی مورد استفاده قرار گرفت و از همان زمان در حافظه مردم منطقه با عنوان «پادگان روسها» ماندگار شد.
به گفته او، پس از خروج نیروهای شوروی، این مجموعه با تغییر کاربری در اختیار ژاندارمری قرار گرفت و در دهههای بعد همچنان به حیات خود ادامه داد. علاوه بر ارزشهای معماری و کالبدی، این بنا بهتدریج به بخشی از هویت شهری و خاطره جمعی مردم سبزوار تبدیل شده است.
چرا این بنا واجد ارزش تاریخی شناخته شد؟
مدیرکل میراثفرهنگی خراسان رضوی با اشاره به معیارهای تشخیص ابنیه تاریخی گفت: سرای تومانیان از نظر ویژگیهای معماری، مشخصات فنی، جدارههای واجد ارزش، پلان و بهویژه فرم آجرکاری سردر و نمای ورودی، منطبق با ضوابط قانونی شناسایی بناهای تاریخی است.
بررسی تصاویر هوایی سال ۱۳۳۵، فرم کلی بنا و جزئیات اجرایی آن نیز مؤید اصالت تاریخی این اثر است. بر همین اساس، در سال ۱۳۹۸ پرونده ثبت این بنا در فهرست آثار ملی تهیه شد و در کمیته ثبت استان، بهعنوان «بنای واجد ارزش تاریخی» به تأیید رسید.
موسوی افزود: این بنا همچنین در نقشه محدوده و ضوابط بافت تاریخی سبزوار جانمایی و تثبیت شده و تمامی مراحل قانونی مرتبط با حفاظت از آن طی شده است.
ابلاغ رسمی ضوابط حفاظتی در آبان ۱۴۰۳
به گفته مدیرکل میراثفرهنگی استان، فرایند قانونی ابلاغ نقشه بافت تاریخی سبزوار و ضوابط حفاظتی آن در آبان ۱۴۰۳ تکمیل و با امضای وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به استاندار خراسان رضوی و دستگاههای اجرایی مرتبط از جمله مدیریت شهری سبزوار بهصورت رسمی ابلاغ شده است. بر این اساس، هرگونه مداخله، مرمت یا تخریب در محدوده بافت تاریخی و بناهای واجد ارزش، نیازمند استعلام و اخذ مجوز از ادارهکل میراثفرهنگی است.
تخریب بدون مجوز به بهانه رفع خطر
موسوی با ابراز تأسف از آنچه تعرض به این بنای تاریخی خواند، گفت: با وجود طی شدن همه تشریفات قانونی و ابلاغ ضوابط حفاظتی، بخشی از سرای تومانیان و بهطور خاص بدنه و سردر ضلع غربی که دارای فرم و آجرچینی واجد ارزش تاریخی است، بدون هیچگونه استعلام از میراثفرهنگی و بدون مجوز، توسط مالک خصوصی تخریب شده است.
او توضیح داد که عاملان تخریب به نامه شهرداری مبنی بر ضرورت تخریب و رفع خطر از دیوارهای ضلع جنوبی و شرقی محوطه استناد کردهاند، اما عملیات اجرایی فراتر از موضوع نامه و بدون هماهنگی با میراثفرهنگی انجام شده است. به گفته موسوی، مجوز رفع خطر نمیتواند جایگزین مجوز میراثفرهنگی برای مداخله در بنای واجد ارزش تاریخی شود و هر اقدامی در این محدوده باید در چارچوب ضوابط میراثفرهنگی صورت گیرد.
ورود یگان حفاظت و توقیف ماشینآلات
مدیرکل میراثفرهنگی خراسان رضوی از ورود فوری نیروهای حفاظتی پس از اطلاع از تخریب خبر داد و گفت: یگان حفاظت میراثفرهنگی شهرستان بلافاصله در محل حاضر شد و با همکاری نیروی انتظامی و دادستانی سبزوار، عملیات تخریب متوقف و ماشینآلات مرتبط توقیف شد و افراد متخلف به واحد انتظامی هدایت شدند.
به گفته او، پس از حضور فرمانده یگان حفاظت میراثفرهنگی استان و سرپرست معاونت میراثفرهنگی ادارهکل در محل و تکمیل مستندات، شکایت رسمی علیه عاملان تخریب و متخلفان مرتبط صبح ۲۱ شهریور در دادستانی مرکز استان، کلانتری و دادگستری شهرستان سبزوار به ثبت رسیده است.
تأکید بر صیانت از هویت شهری و خاطره جمعی
موسوی با تأکید بر اینکه حفاظت از بناهای واجد ارزش، حفاظت از شواهد تاریخی و هویت شهری است، تصریح کرد: این بناها تنها یک سازه قدیمی نیستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه بهشمار میروند و هرگونه دخل و تصرف در آنها باید صرفاً بر اساس ضوابط و فرآیندهای قانونی میراثفرهنگی انجام شود.
او خاطرنشان کرد که پرونده تخریب سرای تومانیان تا حصول نتیجه و احقاق حقوق میراثفرهنگی با جدیت از طریق مراجع قانونی پیگیری خواهد شد و ادارهکل میراثفرهنگی خراسان رضوی اجازه نخواهد داد مداخلات غیرمجاز، اصالت و یکپارچگی این اثر تاریخی را مخدوش کند.
سرای تومانیان به دلیل موقعیت خاص خود در مسیر تاریخی سبزوار ـ شاهرود، معماری شاخص دوره پهلوی اول و پیوندش با یکی از مقاطع مهم تاریخ معاصر ایران، از جمله آثاری است که کارشناسان آن را واجد قابلیت ثبت ملی و حفاظت ویژه میدانند. پیگیری قضایی اخیر میتواند زمینهساز تعیین تکلیف نهایی وضعیت ثبتی و مرمت اصولی این بنای خاطرهانگیز باشد.
نظرات (0)