عمارت تاریخی وثوقالدوله، یکی از بناهای شاخص دوره قاجار در قلب تهران، پس از آسیبهایی که در جریان جنگ اخیر به آن وارد شد، اکنون در مسیر احیا و بازسازی قرار گرفته است. این خبر را مسئولان میراث فرهنگی استان تهران اعلام کرده و از آغاز عملیات مرمت اضطراری و سپس بازسازی کامل این مجموعه تاریخی خبر دادهاند.
به گفته متولیان امر، هدف اصلی از این پروژه، نجات کالبد آسیبدیده بنا، حفظ تزیینات و هویت معماری آن و فراهم کردن زمینه برای بهرهبرداری فرهنگی از این عمارت در آینده نزدیک است. عمارتی که روزگاری محل تصمیمهای مهم سیاسی بود، قرار است دوباره به عنوان بخشی از حافظه تاریخی پایتخت احیا شود.
آسیب جنگ به عمارت چه بود؟
بر اساس گزارشهای اولیه، عمارت وثوقالدوله در پی موج انفجار و لرزشهای ناشی از حملات جنگی، دچار خسارتهایی در بخشهای مختلف شده است. ترکخوردگی سقفها، ریزش بخشهایی از گچبریها و آینهکاریها، آسیب به در و پنجرههای چوبی و شکسته شدن شیشههای قدیمی، از جمله خسارتهای ثبتشده در بررسیهای کارشناسی عنوان شده است.
همچنین بخشهایی از نمای آجری، تزئینات داخلی و پوشش سقف شیروانی بنا نیز نیاز به استحکامبخشی فوری داشته است. کارشناسان میراث فرهنگی تأکید کردهاند که اگرچه اسکلت اصلی بنا پابرجاست، اما تاخیر در مرمت میتوانست آسیبها را عمیقتر و جبرانناپذیر کند. به همین دلیل، عملیات مستندنگاری دقیق، عکسبرداری، تهیه نقشههای آسیبشناسی و اجرای حفاظت اضطراری در همان روزهای نخست پس از خسارت آغاز شد.
برنامه مرمت و مراحل احیا
مدیران میراث فرهنگی اعلام کردهاند که مرمت عمارت وثوقالدوله در چند مرحله تعریف شده است. مرحله نخست شامل استحکامبخشی سازه، جمعآوری و حفاظت از قطعات جدا شده تزیینات، پوشش موقت بام و جلوگیری از نفوذ رطوبت بوده که بخش عمده آن انجام شده است.
در مرحله دوم، مرمت تخصصی تزیینات وابسته به معماری شامل گچبریها، آینهکاریها، نقاشیهای دیواری، کاشیکاریها و درهای چوبی منبتکاری شده در دستور کار قرار دارد. برای این بخش، از استادکاران سنتی و مرمتگران با تجربه دعوت شده تا با استفاده از مصالح همگن با بنای اصلی و روشهای سنتی، اصالت بنا حفظ شود.
- مستندسازی کامل بنا و تهیه طرح مرمت بر اساس اسناد تاریخی و عکسهای قدیمی
- استحکامبخشی پی، دیوارها و سقفها با رعایت اصول فنی و سازهای
- مرمت هنری گچبریها، آینهکاریها و تزیینات چوبی با مصالح سنتی
- ساماندهی حیاط، حوض، باغچه و فضاهای پیرامونی عمارت
- تجهیز بنا به تأسیسات حفاظتی و امنیتی برای کاربری فرهنگی آینده
به گفته مسئولان، تمام مراحل مرمت تحت نظارت شورای فنی میراث فرهنگی انجام میشود و تلاش شده است مداخلات به حداقل برسد تا چهره اصیل قاجاری عمارت دستنخورده باقی بماند.
عمارت وثوقالدوله؛ یادگاری از تهران قاجار
عمارت وثوقالدوله متعلق به حسن وثوق، معروف به وثوقالدوله، از نخستوزیران دوره قاجار و از چهرههای سرشناس سیاسی آن دوران است. این بنا در محدوده تاریخی تهران، در نزدیکی خیابان اکباتان و بهارستان قرار دارد و نمونهای ارزشمند از معماری مسکونی اشرافی اواخر قاجار به شمار میرود.
این عمارت با پلان اندرونی و بیرونی، حیاط مرکزی، تالار آینه، اتاقهای گچبری شده، ارسیهای چوبی و شیشههای رنگی، جلوهای از هنر و ذوق معماری ایرانی در آن دوره است. بنا در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و طی سالهای گذشته بارها موضوع بحث درباره حفظ و احیا و تعیین تکلیف مالکیت و کاربری آن بوده است.
وثوقالدوله که برادر قوامالسلطنه بود، نقش پررنگی در تحولات سیاسی اواخر قاجار داشت و خانه او نیز شاهد رفتوآمد بسیاری از رجال سیاسی آن زمان بوده است. از همین رو، ارزش این بنا تنها به معماری آن محدود نمیشود و بخشی از تاریخ معاصر ایران را نیز در خود جای داده است.
کاربری آینده عمارت پس از احیا
یکی از مهمترین پرسشها درباره سرنوشت عمارت وثوقالدوله، کاربری آن پس از پایان مرمت است. مسئولان میراث فرهنگی تأکید کردهاند که این بنا قرار نیست به بنایی متروک و صرفاً نمایشی تبدیل شود، بلکه با احیا، به چرخه حیات فرهنگی شهر بازخواهد گشت.
بر اساس برنامه اعلام شده، عمارت پس از بازسازی به عنوان یک مجموعه فرهنگی-تاریخی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. پیشنهادهایی مانند تبدیل آن به موزه تاریخ معاصر تهران، خانه فرهنگ، مرکز پژوهش تاریخ قاجار و پهلوی یا فضایی برای رویدادهای هنری و نمایشگاههای میراثی مطرح شده است. هدف آن است که مردم، پژوهشگران و گردشگران بتوانند از نزدیک با این اثر تاریخی ارتباط برقرار کنند.
مدیریت شهری تهران نیز اعلام کرده که احیای این عمارت بخشی از طرح بزرگتر حفاظت از بافت تاریخی پایتخت است؛ طرحی که شامل مرمت خانههای تاریخی لالهزار، عودلاجان و بهارستان میشود و میتواند به رونق گردشگری فرهنگی در مرکز تهران کمک کند.
اهمیت احیای میراث آسیبدیده از جنگ
کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند احیای عمارت وثوقالدوله تنها یک پروژه مرمتی نیست، بلکه پیامی روشن درباره اهمیت حفاظت از هویت تاریخی کشور در شرایط بحرانی است. بناهای تاریخی، حافظه جمعی یک ملت هستند و آسیب دیدن آنها در جنگ، به معنای آسیب به بخشی از هویت فرهنگی جامعه است.
احیای این عمارت میتواند الگویی برای مرمت سایر بناهای آسیبدیده از جنگ در تهران و دیگر شهرها باشد؛ بناهایی که هرچند شاید کمتر شناخته شده باشند، اما هر کدام بخشی از روایت تاریخی این سرزمین را در خود دارند. توجه به مرمت اصولی، استفاده از متخصصان داخلی و جلب مشارکت مردمی، از نکاتی است که کارشناسان بر آن تأکید دارند.
اکنون با آغاز عملیات مرمت، امید میرود عمارت وثوقالدوله بار دیگر با همان شکوه قاجاری خود، میزبان شهروندان و دوستداران تاریخ شود و از دل ویرانی جنگ، روایتی از تابآوری فرهنگ و هنر ایرانی را به نمایش بگذارد.
نظرات (0)