مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به آخرین وضعیت حفره لایه اوزون گفت بررسی تصاویر ماهوارهای و گزارشهای بینالمللی نشان میدهد این حفره پس از رسیدن به اوج خود در سال ۲۰۰۰، اکنون در مسیر تدریجی ترمیم قرار گرفته است. حسین شاهباز این سخنان را در مراسم گرامیداشت سیوهشتمین سالگرد تصویب پروتکل مونترال و روز جهانی اوزون مطرح کرد.
به گفته وی، موفقیت نسبی بهدستآمده نتیجه چند دهه همکاری بینالمللی برای حذف مواد مخرب اوزون است؛ مسیری که ایران نیز از همان سالهای نخست به آن پیوسته و طی بیش از سه دهه، عملکردی فراتر از تعهدات خود داشته است.
از دهه ۱۹۶۰ تا کشف عامل اصلی تخریب
شاهباز با مرور تاریخچه بحران اوزون اظهار کرد: نخستین هشدارهای علمی درباره نازکشدن لایه اوزون به دهه ۱۹۶۰ بازمیگردد. در آن زمان گمان میرفت پرواز هواپیماها در ارتفاعات بالا و فعالیت برخی تجهیزات، عامل اصلی این پدیده باشد، اما مطالعات دقیقتر در دهه ۱۹۷۰ پرده از واقعیت دیگری برداشت.
بر اساس این تحقیقات، گروهی از گازهای شیمیایی ساخت بشر که تولید صنعتی آنها از سال ۱۹۲۸ آغاز شده و در دهههای بعد به تولید انبوه رسیده بود، عامل اصلی تخریب لایه اوزون شناخته شد. همین یافته، دولتها را به این جمعبندی رساند که بدون اقدام مشترک و الزامآور جهانی، نمیتوان جلوی گسترش این بحران را گرفت.
از کنوانسیون وین تا پروتکل مونترال
نقطه عطف این همکاری بینالمللی، سال ۱۹۸۵ بود؛ زمانی که ۲۸ کشور در وین گرد هم آمدند و کنوانسیون وین برای حفاظت از لایه اوزون را به عنوان یک چارچوب حقوقی پایهگذاری کردند. این کنوانسیون اگرچه اصول کلی را ترسیم میکرد، اما برای اجرا نیازمند یک توافق عملیاتی بود.
دو سال بعد، در ۱۶ سپتامبر ۱۹۸۷، کشورها در مونترال کانادا به توافق نهایی رسیدند و پروتکل مونترال برای حذف مواد مخرب اوزون را تصویب کردند. این پروتکل از سال ۱۹۸۹ وارد فاز اجرایی شد و جمهوری اسلامی ایران نیز در همان سال با تصویب مجلس شورای اسلامی به هر دو سند بینالمللی پیوست.
۳۲ سال فعالیت مستمر دفتر ملی اوزون در ایران
به گفته شاهباز، دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون در ایران از سال ۱۳۷۳ فعالیت خود را آغاز کرده و اکنون حدود ۳۲ سال سابقه اجرایی دارد. یکی از مهمترین دستاوردهای این دفتر، حذف کامل گازهای CFC بوده است؛ بهگونهای که در سال ۲۰۱۰ و بر اساس گواهی رسمی، ایران به عنوان نخستین کشور منطقه آسیا و اقیانوسیه موفق به حذف این گروه از مواد مخرب شد.
وی ساختار اجرایی منسجم و وجود سازوکارهای مالی و مدیریتی مشخص را از دلایل اصلی این موفقیت دانست و تاکید کرد همین نظم تشکیلاتی باعث شده اجرای پروژههای ملی بدون وقفه و با کمترین چالش پیش برود.
اصلاحیه ۲۰۱۶؛ از حذف اوزونزداها تا مدیریت گازهای گلخانهای
مدیر دفتر ملی اوزون با اشاره به تحولات پس از اجرای پروتکل توضیح داد: در گام نخست، خطرناکترین گازهای مخرب اوزون حذف و گازهای جایگزین معرفی شدند. هرچند این جایگزینها آسیب کمتری به لایه اوزون وارد میکردند، اما بررسیها نشان داد برخی از آنها اثر گلخانهای قابل توجهی دارند و به تشدید گرمایش زمین دامن میزنند.
به همین دلیل، در سال ۲۰۱۶ اصلاحیه جدیدی به پروتکل مونترال افزوده شد تا این دسته از گازها نیز بهتدریج مدیریت و حذف شوند. در این اصلاحیه، کشورها بر اساس سطح توسعهیافتگی در گروههای زمانی مختلف قرار گرفتند. کشورهای توسعهیافته از سال ۲۰۱۹ ملزم به اجرای تعهدات شدند، در حالی که برای کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، جدول زمانی متفاوتی در نظر گرفته شده است.
شاهباز افزود: اصلاحیه مذکور در دولت به تصویب رسیده و اکنون مراحل قانونی خود را در مجلس شورای اسلامی طی میکند.
نقشه راه ایران؛ ۲۰۲۸ نقطه عطف، ۲۰۴۸ هدف ۸۵ درصدی
به گفته این مقام مسئول، سال ۲۰۲۸ برای ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ چرا که پس از این سال، کشور مجاز به افزایش مصرف گازهای مشمول اصلاحیه نخواهد بود و باید منحنی مصرف را به سمت کاهش هدایت کند.
بر اساس برنامه مصوب، ایران متعهد است تا سال ۲۰۴۸ حدود ۸۵ درصد از مواد هدف را از چرخه مصرف حذف کند. چشمانداز نهایی پروتکل نیز آن است که وضعیت لایه اوزون تا سال ۲۰۶۶ به شرایط پیش از تخریب گسترده دهه ۱۹۸۰ بازگردد.
شاهباز تاکید کرد برنامههای اجرایی بهصورت سالانه از سوی دبیرخانه پروتکل به کشورهای عضو ابلاغ میشود و ایران در بسیاری از سالها حتی جلوتر از برنامه حرکت کرده است. به گفته وی، اگر برای سال آینده هدف مشخصی برای حذف تعیین شده باشد، ایران تلاش کرده بخشی از آن را زودتر محقق کند و نمودار عملکرد کشور همواره بالاتر از خط تعهدات بوده است.
آموزش گسترده و حذف ۱۰ هزار تن ماده مخرب
وی در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات آموزشی و فنی اشاره کرد و گفت: تاکنون حدود یک هزار و ۲۰۰ نفر از تکنسینها، مهندسان و مربیان تخصصی تحت آموزشهای ویژه قرار گرفتهاند و در مجموع حدود ۲۲ هزار نفرساعت آموزش ارائه شده است. علاوه بر این، نزدیک به ۹ هزار و ۲۰۰ نفر در دورههای عمومی و تخصصی مرتبط شرکت کردهاند و تعدادی از کارشناسان نیز برای گذراندن دورههای بینالمللی به کارخانههای مرجع اعزام شدهاند.
شاهباز افزود: در کنار آموزش، مطالعات پژوهشی و طرحهای تجهیزاتی متعددی نیز اجرا شده که نتیجه آن، حذف حدود ۱۰ هزار تن از مواد مخرب لایه اوزون از چرخه مصرف کشور بوده است؛ رقمی که جایگاه ایران را در گزارشهای سازمانهای بینالمللی به عنوان یک نمونه موفق تثبیت کرده است.
عبور از اوج بحران و ضرورت همکاری جهانی
مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون در پایان با اشاره به تحلیل دادههای ماهوارهای گفت: تصاویر و مستندات نشان میدهد حفره اوزون در سال ۲۰۰۰ به بیشترین وسعت خود رسید، اما پس از آن و همزمان با اثرگذاری اقدامات جهانی، روند کاهشی و نشانههای ترمیم بهتدریج آشکار شده است.
وی با تاکید بر اینکه گزارشهای نهادهای بینالمللی ایران را در زمره کشورهای پیشرو در کنترل مواد مخرب اوزون قرار دادهاند، خاطرنشان کرد: محیط زیست مرز نمیشناسد و حفاظت از این سپر حیاتی که زمین را در برابر پرتوهای فرابنفش خورشید محافظت میکند، تنها با همکاری مستمر همه کشورها امکانپذیر است.
نظرات (0)