چهارم ربیعالثانی، سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، یادآور شخصیتی است که قرنهاست نامش با شهر ری و تاریخ تشیع در ایران گره خورده است. او که محضر چهار امام معصوم(ع) را درک کرده و در زمره محدثان برجسته و عالمان مورد اعتماد اهلبیت(ع) قرار دارد، تنها یک راوی حدیث نبود؛ بلکه الگویی از دینداری آگاهانه، مستند و مسئولانه را به یادگار گذاشت. میراثی که امروز در میانه انبوه روایتهای متنوع و گاه متناقض از دین در فضای مجازی، بیش از هر زمان دیگری راهگشاست.
عرضه دین چیست و چرا اهمیت دارد؟
حجتالاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی، استاد دروس خارج حوزه علمیه، در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به جایگاه این سنت، گفت: در روزگاری که هر گوشه از فضای مجازی نسخهای متفاوت از دینداری را عرضه میکند، انسان جویای حقیقت بیش از همیشه به ترازویی دقیق برای سنجش سلامت اندیشه خود نیاز دارد. همان ترازویی که حضرت عبدالعظیم(ع) در برابر امام هادی(ع) قرار داد.
به گفته این استاد حوزه، ماجرای «عرضه دین» از این قرار بود که حضرت عبدالعظیم(ع) با وجود جایگاه والای علمیاش، تمامی باورهای اعتقادی خود از توحید و صفات الهی تا نبوت و امامت را یکبهیک در محضر امام هادی(ع) بازگو کرد تا بگوید: «این اعتقاد من است؛ آیا آنچه باورمندم همان است که خداوند خواسته است؟ اگر خطایی دارم، مرا اصلاح کنید.»
این رفتار به معنای بسنده نکردن به دانش شخصی و سنجش عیار عقیده در محضر مرجع اصیل وحی است. عابدی تأکید کرد: این سنت به ما میآموزد که خودرأیی در مبانی اعتقادی، خطرناکترین آفت دینداری است و نباید به برداشتهای شخصی اکتفا کرد. عرضه دین، نوعی بیمه فکری است که باورها را از تحریف و انحراف مصون میدارد.
درسی برای عالمان و عامیان
این پژوهشگر دینی ادامه داد: پیام راهبردی این اقدام برای همه نسلهاست. وقتی عالمی در تراز حضرت عبدالعظیم(ع) با آن احاطه علمی، اعتقادات خود را برای تأیید نزد امام معصوم(ع) میبرد، در واقع به همگان میآموزد که هیچکس حتی عالمان بزرگ از لغزشهای ذهنی مصون نیست. دینداری عاطفی و بیبنیاد در برابر توفان شبهات دوام نمیآورد و تنها بنایی که بر استدلالهای دقیق و مستند دینی استوار باشد، پابرجا میماند.
وی افزود: بازخوانی هدف اصلی این سنت نشان میدهد که انگیزه حضرت، ایجاد مصونیت در برابر تفرقهها و کجفهمیهای زمانه بوده است. قرآن کریم نیز راه نجات را اتحاد فکری بر محور حق میداند؛ آنجا که میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (آلعمران/۱۰۳). تمسک جمعی به محوریت معصوم(ع)، همان راهکاری است که در سیره عملی حضرت عبدالعظیم(ع) به زیباترین شکل جلوه کرده و امروز نیز نسخهای برای عبور از بحرانهای فکری است.
توحید ناب؛ مرز دقیق میان شناخت و توهم
به گفته حجتالاسلام عابدی، تحلیل متن عرضه دین حضرت عبدالعظیم(ع) نشان میدهد او با چه دقتی اصول اعتقادی را دستهبندی و تبیین کرده است. این روایت مرز میان باور اصیل و انحراف فکری را چنان شفاف ترسیم میکند که هر شیعهای با مطالعه آن میتواند سره را از ناسره بازشناسد.
وی در تبیین بخش توحیدی این روایت گفت: توحید ناب و شناخت صفات پروردگار در این عرضه به گونهای بیان شده که هرگونه افراط و تفریط را میزداید. تأکید بر وحدت حقیقی خداوند و پرهیز از تشبیه خالق به مخلوق از نکات کلیدی آن است. تبیین صفات سلبی و ثبوتی الهی در این روایت کاملاً هماهنگ با آیات محکم قرآن است: «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ» (شوری/۱۱). این نگاه عمیق، انسان را از سرگردانی در مکاتب ساختگی نجات داده و مرز میان شناخت واقعی حضرت حق و توهمات ذهنی را آشکار میسازد و وسعت دید عالمان شیعه در فهم آیات و روایات را نشان میدهد.
از نبوت تا معاد؛ نظامی هماهنگ از عقل و نقل
عابدی با اشاره به سایر ارکان اعتقادی مطرح شده در این روایت افزود: در ادامه این عرضه، ارکان بنیادینی چون نبوت، معاد و حقیقت عالم پس از مرگ، از جمله معراج، سؤال قبر، میزان و صراط با استناد به مبانی قطعی دین تبیین شده است. هماهنگی کامل میان عقل و نقل در این منظومه اعتقادی نشان میدهد اسلام دین تعقل و تفکر است و همه این حقایق برای رشد و تعالی نهایی انسان ترسیم شدهاند تا انسان با چشمانی باز، آینده ابدی خود را رقم بزند. شناخت پروردگار به عنوان خالق و مالک مطلق هستی نیز انگیزه بندگی را در دل زنده نگه میدارد و به زندگی معنایی فراتر از روزمرگی میبخشد؛ همان چیزی که انسان مدرنِ خسته از پوچی به شدت به آن نیازمند است.
امامت؛ حلقه پیوند توحید و هدایت
این استاد حوزه، جایگاه امامت و ولایت را در این روایت ویژه توصیف کرد و گفت: در کنار توحید و نبوت، اعتقاد به امامت به عنوان مظهر جریان هدایت الهی در زمین جایگاه محوری دارد. این پیوند ناگسستنی میان توحید و امامت، ساختار فکری مکتب اهلبیت(ع) است که توسط بزرگانی چون حضرت عبدالعظیم(ع) پاسداری و به نسلهای بعد منتقل شده است. چنانکه عرضه دین توسط ایشان مهر تأییدی است بر اینکه بدون امامت، هیچ توحیدی به سرانجام نمیرسد.
وی به آیه ولایت استناد کرد: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ» (مائده/۵۵) و افزود: این آیه و تبیین جایگاه امامت در روایت عرضه دین، استمرار هدایت الهی را در قالب ولایت معصومان(ع) به تصویر میکشد.
میراثی برای امروز؛ از حرم ری تا دانشگاه معنویت
حجتالاسلام عابدی بزرگداشت مقام حضرت عبدالعظیم(ع) را پاسداشت فرهنگ نشر علم و حقیقتطلبی دانست و گفت: شهر ری به واسطه حضور این پناهگاه معنوی، به قطبی بزرگ برای آرامش دلهای مشتاق تبدیل شده است. ارتباط قلبی و عمیق مردم با آستان مقدس ایشان در طول قرنها، نشان از اثرگذاری عمیق او بر حیات دینی جامعه دارد؛ جریانی پربار که تا ظهور منجی عالم بشریت ادامه خواهد داشت.
وی تأکید کرد: سیره حضرت عبدالعظیم(ع) باید در زندگی روزمره جاری شود. این روایت تنها یک متن تاریخی نیست، بلکه روششناسی دینداری در تمام اعصار است. اگر امروز جامعه دچار تشتت فکری شده، یکی از دلایل آن فاصله گرفتن از فرهنگ عرضه باورها به متخصصان دین است. باید آموخت در مسائل اعتقادی به هر صدایی اعتماد نکرد و باورها را بر اساس میراث اهلبیت(ع) پالایش کرد.
این استاد حوزه در پایان خاطرنشان کرد: حضرت عبدالعظیم(ع) با این حرکت آموخت برای رسیدن به ایمان زلال باید از منیتها گذشت و در برابر حق تسلیم بود؛ تسلیمی که میتواند جامعه را از بحرانهای اخلاقی و فکری نجات دهد. امید است بازخوانی این سنت حسنه، زمینهساز حرکتی نو در محافل علمی و دینی باشد. هر زائری که در کنار مزار شریف این سید بزرگوار میایستد، باید بداند در جوار کسی ایستاده که عمر خود را وقف پاسداری از صحت دین کرد و شناخت او، شناخت تاریخ باشکوه تشیع در ایران است.
نظرات (0)