آذربایجان شرقی، استانی که به دلیل موقعیت اقلیمی و آبوهوای سرد خود هیچ سطح زیر کشتی برای تولید خرما ندارد، امروز نام خود را به عنوان یکی از پیشتازان فرآوری، بستهبندی و صادرات این محصول در ایران مطرح کرده است. رویکردی که نشان میدهد توسعه زنجیره ارزش کشاورزی لزوماً وابسته به تولید خام نیست و میتواند با تکیه بر صنایع تبدیلی، فناوری و مزیتهای لجستیکی شکل بگیرد.
شهرام شفیعی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، با اعلام این خبر تأکید کرده است که این استان در سالهای اخیر با توسعه زنجیرههای تأمین و سرمایهگذاری هدفمند در صنایع تبدیلی، جایگاه قابل توجهی در زنجیره ارزش خرما به دست آورده است؛ جایگاهی که امروز این استان را به هاب فرآوری و توزیع خرما در کشور تبدیل کرده است.
ظرفیت ۲۶۰ هزار تنی با اشتغال مستقیم ۱۱۰۰ نفر
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، در حال حاضر بیش از ۳۳ واحد فرآوری و بستهبندی خرما در این استان فعال است. این واحدها با برخورداری از خطوط کامل فرآوری، سورتینگ و بستهبندی و تجهیزات تخصصی، ظرفیتی بالغ بر ۲۶۰ هزار تن در سال دارند و برای بیش از یک هزار و ۱۰۰ نفر به صورت مستقیم اشتغال ایجاد کردهاند.
شفیعی تصریح کرد: مزیت آذربایجان شرقی در حوزه خرما در بخش تولید اولیه نیست، بلکه در حلقههای میانی و نهایی زنجیره ارزش این محصول شکل گرفته است. به عبارت دیگر، استان به جای رقابت در کشت، بر فرآوری و ایجاد ارزش افزوده تمرکز کرده است.
الگوی هاب فرآوری؛ از تأمین تا صادرات
فرآیند شکلگرفته در آذربایجان شرقی یک زنجیره کامل و بههمپیوسته را شامل میشود. بر اساس توضیحات ارائهشده، خرما ابتدا از مناطق خرماخیز کشور مانند استانهای جنوبی تأمین و به آذربایجان شرقی منتقل میشود. سپس در واحدهای مستقر در استان، عملیات فرآوری، درجهبندی، سورتینگ و بستهبندی در اوزان و اشکال متنوع انجام میگیرد و در نهایت محصول نهایی در بازارهای داخلی و خارجی عرضه میشود.
این مدل باعث شده است محصولی که پیش از این به صورت فله و خام عرضه میشد، پس از طی مراحل فنی و بهداشتی، با ارزش افزوده قابل توجه، ماندگاری بیشتر و قابلیت رقابت بالاتر وارد بازار شود. نتیجه این چرخه، علاوه بر افزایش درآمد ارزی، تقویت زنجیرههای تأمین و توزیع و ایجاد اشتغال پایدار در بخش صنایع غذایی است.
فناوری نوین و استانداردهای کیفی؛ رمز رقابت در بازار جهانی
یکی از نقاط قوت واحدهای فعال در آذربایجان شرقی، استفاده از فناوریهای نوین است. به گفته شفیعی، این واحدها با بهرهگیری از خطوط مکانیزه سورتینگ، سیستمهای پیشرفته بستهبندی، رعایت الزامات بهداشتی و استانداردهای کیفی و همچنین بهکارگیری نیروی انسانی متخصص، محصولات خود را متناسب با مشخصات فنی و ذائقه بازارهای هدف آماده میکنند.
تنوع گونهها و فرآوردههای خرمایی نیز از دیگر ظرفیتهای مهم این صنعت عنوان شده است. خرمای فرآوریشده میتواند در قالبهای مختلفی چون بستههای مصرف خانوار، بستههای صادراتی با اوزان استاندارد، محصولات صنعتی و فرآوردههای ثانویه عرضه شود؛ تنوعی که امکان حضور مؤثرتر در بازارهای متفاوت داخلی و خارجی را فراهم میکند و قدرت چانهزنی صادرکنندگان را افزایش میدهد.
مزیت لجستیکی در مسیر بازارهای اوراسیا و اروپا
موقعیت جغرافیایی آذربایجان شرقی نقش کلیدی در این موفقیت ایفا کرده است. دسترسی به شبکههای گسترده حملونقل، قرار گرفتن در مسیرهای ترانزیتی شمالغرب کشور، نزدیکی به بازارهای کشورهای منطقه و برخورداری از زیرساختهای صنعتی و صنایع غذایی، مزیت رقابتی استان را در حوزه تجارت خرما تقویت کرده است.
شفیعی با اشاره به همین مزیتها اعلام کرد: بخشی از خرمای فرآوری و بستهبندیشده در آذربایجان شرقی علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، به کشورهای حوزه اوراسیا، روسیه، عراق و برخی بازارهای اروپایی صادر میشود. وی تأکید کرد ظرفیت فعلی با توسعه سرمایهگذاری، ارتقای فناوری، بهبود استانداردهای بستهبندی و توسعه بازارهای هدف، قابلیت افزایش چشمگیر دارد.
رقابت امروز؛ کیفیت و برندینگ به جای خامفروشی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با تأکید بر اهمیت توسعه زنجیره ارزش خرما گفت: امروز رقابت در بازارهای بینالمللی صرفاً بر مبنای حجم تولید محصول خام نیست. عواملی چون کیفیت فرآوری، استانداردهای بهداشتی، ماندگاری محصول، نوع بستهبندی، قابلیت رهگیری، برندینگ و شناخت دقیق بازار هدف از عوامل تعیینکننده در موفقیت صادرات محصولات کشاورزی محسوب میشوند.
از این منظر، ظرفیتهای ایجادشده در آذربایجان شرقی میتواند مکمل توان تولیدی استانهای خرماخیز باشد. ایجاد ارتباط مؤثرتر میان تولیدکنندگان در جنوب کشور، واحدهای فرآوری در شمالغرب، شرکتهای بستهبندی و شبکه صادرکنندگان، حلقهای است که ارزش افزوده را در داخل کشور نگه میدارد و از خامفروشی جلوگیری میکند.
راهبرد جهاد کشاورزی؛ جلوگیری از خامفروشی و توسعه صادرات غیرنفتی
شفیعی با اشاره به نقش صنایع تبدیلی در توسعه اقتصاد غیرنفتی استان اظهار کرد: صنایع تبدیلی و غذایی یکی از مهمترین حلقههای تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی هستند و توسعه آنها علاوه بر جلوگیری از خامفروشی، موجب ایجاد اشتغال پایدار، افزایش ارزش افزوده، توسعه صادرات غیرنفتی و تقویت درآمدهای ارزی میشود.
وی خاطرنشان کرد سیاست سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، حمایت از سرمایهگذاری و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی است و در حوزه خرما نیز تلاش میشود با ارتقای ظرفیت فرآوری، نوسازی تجهیزات، بهبود کیفیت و بستهبندی، توسعه برندهای صادراتی و گسترش بازارهای هدف، جایگاه استان در زنجیره ارزش این محصول راهبردی بیش از پیش تقویت شود. رویکردی که میتواند الگویی برای سایر محصولات کشاورزی در کشور نیز باشد.
نظرات (0)