پژوهشی تازه که دادههای صدها هزار نفر را تحلیل کرده، رابطهای غیرمنتظره میان یک اسید آمینه آشنا و طول عمر مردان آشکار کرده است. به گفته محققان، مردانی که سطح تیروزین خونشان بالاتر است، به طور میانگین حدود یک سال کمتر عمر میکنند؛ یافتهای که برای نخستین بار با شواهدی قوی، این ماده مغذی را به امید به زندگی انسان پیوند میدهد.
این نتیجه حاصل بررسی اطلاعات سلامت و ژنتیک بیش از ۲۷۰ هزار شرکتکننده در پایگاه داده «یوکی بایوبانک» (UK Biobank) است؛ مطالعهای که به طور مشترک توسط پژوهشگران دانشگاه هنگکنگ و دانشگاه جورجیا انجام شده و تمرکز آن بر دو اسید آمینه کلیدی یعنی فنیلآلانین و تیروزین بوده است.
تیروزین و فنیلآلانین چه نقشی در بدن دارند؟
هر دو ماده واحدهای سازنده پروتئینها هستند، اما کارکردشان به همین جا محدود نمیشود. تیروزین به بدن برای تولید دوپامین، آدرنالین و دیگر پیامرسانهای شیمیایی مغز کمک میکند؛ موادی که در تنظیم خلقوخو، تمرکز، انگیزه و واکنش بدن به استرس نقش دارند. از سوی دیگر، فنیلآلانین در داخل بدن به تیروزین تبدیل میشود، بنابراین سطح این دو اسید آمینه به هم وابسته است.
پژوهشگران برای آنکه بفهمند آیا این اسیدهای آمینه بر طول عمر اثر میگذارند یا نه، دو مرحله را پشت سر گذاشتند. نخست، غلظت تیروزین و فنیلآلانین در خون شرکتکنندگان اندازهگیری و با نرخ مرگومیر و امید به زندگی مقایسه شد. سپس برای فراتر رفتن از یک همبستگی ساده، از روشی ژنتیکی به نام «تصادفیسازی مندلی» (Mendelian randomization) استفاده کردند؛ روشی که با تکیه بر تفاوتهای طبیعی ژنتیکی میان افراد، کمک میکند مشخص شود آیا یک عامل واقعاً میتواند علت عامل دیگر باشد یا صرفاً با آن همراه شده است.
یافته اصلی؛ کاهش عمر فقط در مردان
نتیجه اصلی مطالعه روشن بود: در مردان، سطوح بالاتر تیروزین در خون با طول عمر کوتاهتر مرتبط است و این ارتباط معادل کاهش حدود یک سال از امید به زندگی برآورد شده است. نکته قابل توجه آنکه چنین الگویی در زنان دیده نشد.
نویسندگان مقاله تأکید کردهاند که پس از تعدیل دادهها بر اساس سطح تیروزین، فنیلآلانین به تنهایی هیچ ارتباط معناداری با طول عمر در هیچیک از دو جنس نشان نداد. به بیان دیگر، عامل مرتبط با کاهش طول عمر، خود تیروزین بوده است نه پیشساز آن.
چرا تیروزین بالا ممکن است مضر باشد؟
محققان هنوز سازوکار دقیق این ارتباط را به طور کامل نمیدانند، اما دو فرضیه اصلی را مطرح کردهاند.
۱. اختلال در پیامرسانی انسولین: تیروزین نقش حیاتی در مسیر پیامرسانی دارد که به هورمون انسولین اجازه میدهد به سلولها فرمان جذب قند از خون را بدهد. اگرچه این اسید آمینه برای عملکرد طبیعی سلولها ضروری است، پژوهشگران گمان میکنند که تجمع بیش از حد آن در خون ممکن است این مسیر را مختل کند و به «مقاومت به انسولین» منجر شود؛ وضعیتی که در آن سلولها پاسخ کمتری به انسولین میدهند.
مقاومت به انسولین خود با مجموعهای از بیماریهای مرتبط با افزایش سن گره خورده است؛ از بیماریهای تحلیلبرنده عصبی (نورودژنراتیو) و فشار خون بالا گرفته تا بیماریهای قلبی-عروقی و دیابت نوع ۲؛ بیماریهایی که هر کدام میتوانند به طور مستقیم بر طول عمر اثر بگذارند.
۲. اثر از طریق پیامرسانهای عصبی: از آنجا که تیروزین پیشساز دوپامین و آدرنالین است، سطح بالای آن میتواند تعادل مواد شیمیایی مغز دخیل در خلقوخو و پاسخ به استرس را تغییر دهد. پژوهشگران میگویند تفاوتهای جنسیتی در همین سامانههای عصبی-شیمیایی ممکن است توضیح دهد چرا ارتباط میان تیروزین بالا و کاهش طول عمر در مردان دیده شده اما در زنان نه.
آنها حتی این احتمال را مطرح کردهاند که تیروزین یکی از عوامل مشارکتکننده در شکاف شناختهشده طول عمر میان زنان و مردان باشد، هرچند تأکید میکنند که مطالعه حاضر ثابت نمیکند این اسید آمینه علت اصلی این تفاوت است و برای اثبات چنین ادعایی به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
آیا باید مصرف تیروزین و مکملها را کنار گذاشت؟
پاسخ پژوهشگران منفی است. این مطالعه به طور مستقیم مکملهای حاوی تیروزین را آزمایش نکرده و هیچ مدرکی وجود ندارد که مصرف معمول این مکملها باعث کوتاهی عمر شود. در واقع، بررسیهای پیشین نشان دادهاند که تیروزین میتواند در شرایط استرسزا به بهبود تمرکز ذهنی، حافظه کاری و عملکرد شناختی کمک کند.
توصیه نویسندگان بیشتر معطوف به افرادی است که به دلایل ژنتیکی یا متابولیک، غلظت تیروزین خونشان به طور غیرعادی بالاست. به گفته آنان، این گروه ممکن است از اصلاح رژیم غذایی برای کاهش سطح تیروزین سود ببرند، اما هرگونه تغییر باید با نظر پزشک و بر اساس آزمایش خون انجام شود، نه با حذف خودسرانه مواد غذایی.
تیروزین در کدام غذاها بیشتر است؟
تیروزین به طور طبیعی در بسیاری از مواد غذایی پروتئینی وجود دارد و حذف کامل آن نه ممکن است و نه مطلوب، زیرا بدن برای کارکرد طبیعی به آن نیاز دارد. منابع غنی از تیروزین عبارتاند از:
- گوشت مرغ و بوقلمون
- گوشت گاو و گوسفند
- انواع ماهی
- پنیرهای سفت و مانده
- تخممرغ
- دانه کنجد، سویا و انواع مغزها و آجیل
نکته کلیدی، تعادل است. رژیم غذایی متنوع و متعادل که پروتئین را از منابع مختلف تأمین کند، معمولاً سطح تیروزین را در محدوده طبیعی نگه میدارد. تنها در صورت تأیید بالا بودن غیرطبیعی این اسید آمینه در آزمایشها، پزشک ممکن است تنظیم دقیقتری را پیشنهاد دهد.
محدودیتها و مسیر پژوهشهای آینده
هرچند حجم نمونه بسیار بزرگ و استفاده از روش تصادفیسازی مندلی قوت این مطالعه است، اما نویسندگان یادآور میشوند که یافتهها بیشتر جنبه ارتباطی و علیِ احتمالی دارند و نه قطعیت کامل. عوامل سبک زندگی، بیماریهای زمینهای، داروها و تفاوتهای قومی و جغرافیایی میتوانند بر سطح تیروزین و طول عمر اثر بگذارند.
گام بعدی پژوهشگران، بررسی دقیقتر سازوکارهای مولکولی، تکرار مطالعه در جمعیتهای دیگر و آزمایش این فرضیه است که آیا مداخلات تغذیهای هدفمند برای کاهش تیروزین در افراد با سطح بالا، میتواند شاخصهای متابولیک مانند حساسیت به انسولین و در نهایت پیامدهای سلامتی را بهبود بخشد یا خیر.
تا آن زمان، پیام اصلی مطالعه هشداری برای توجه بیشتر به تعادل متابولیک در مردان و اهمیت پایش دورهای شاخصهای خونی است؛ نه نگرانی افراطی درباره یک ماده مغذی که در حالت عادی برای مغز و بدن ضروری است.
نظرات (0)