صنعت خرما در خوزستان تنها یک فعالیت کشاورزی نیست؛ زنجیرهای از تلاش، مهارت و ارزشآفرینی است که از سایه نخلها آغاز میشود و تا سفرههای داخلی و بازارهای صادراتی ادامه مییابد. در این زنجیره، به گفته مسئولان بخش کشاورزی، بانوان نقشی محوری و تعیینکننده دارند؛ نقشی که حالا با عدد ۷۰ درصد، وزن واقعی زحمات آنان را آشکار میکند.
خرما؛ نماد ایستادگی و برکت در جنوب
جواد سلطانکاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، با اشاره به جایگاه ویژه خرما در مناطق گرمسیری کشور، این محصول را نماد ایستادگی و برکت توصیف کرد. به گفته او، از مرحله تولید و برداشت تا فرآوری و عرضه، حلقههای متعددی از اشتغال و ارزش افزوده شکل میگیرد که زنان در تمامی آنها حضوری فعال و اثرگذار دارند.
خوزستان به عنوان یکی از قطبهای اصلی تولید خرما در ایران، تنوع کمنظیری از ارقام را در خود جای داده است؛ از استعمران و برحی تا گنتار و زاهدی. هر کدام از این ارقان علاوه بر مصرف تازهخوری، قابلیت تبدیل به دهها فرآورده از جمله شیره، چیپس خرما، سرکه، قند مایع، خمیر خرما و بستههای صادراتی را دارند و همین تنوع، دامنه فعالیت زنان کارآفرین را گستردهتر کرده است.
مدیریت خانواده و مدیریت تولید؛ نقش دوگانه بانوان
سلطانکاظمی با تأکید بر نقش دوگانه بانوان در نظامهای بهرهبرداری کشاورزی استان اظهار کرد: «زنان در کنار مدیریت خانواده، مدیریت تولیدات کشاورزی را نیز در تمامی نظامهای بهرهبرداری استان بر عهده دارند.» به گفته وی، هدف اصلی برنامههای اخیر این سازمان، ارج نهادن واقعی به همین نقش و ایجاد انگیزه برای تداوم و توسعه آن بوده است.
بررسی میدانی نخلستانها نشان میدهد حضور زنان محدود به یک مرحله خاص نیست. از مراقبتهای داشت مانند گردهافشانی و هرس، تا برداشت خوشهها، سورتینگ، شستوشو، خشککردن، بستهبندی و حتی بازاریابی محصولات خانگی، ردپای بانوان بهوضوح دیده میشود. بسیاری از کارگاههای کوچک خانگی فرآوری خرما نیز با مدیریت زنان روستایی اداره میشود و به منبع پایدار درآمد برای خانوادهها تبدیل شده است.
آمار اشتغال؛ ۲۰ هزار بهرهبردار و ۲۵ هزار شاغل در فرآوری
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان با ارائه آماری از گستره اشتغال در این حوزه گفت: در حال حاضر حدود ۲۰ هزار بهرهبردار به طور مستقیم در بخش تولید خرما فعالیت میکنند و بیش از ۲۵ هزار نفر نیز در بخش صنعت، بستهبندی و فرآوری مشغول به کار هستند. به گفته او، «بار این صنعت حدود ۷۰ درصد بر دوش بانوان است و آنان زحمت زیادی را متحمل میشوند.»
این آمار نشان میدهد که هرگونه سیاستگذاری برای توسعه نخلستانها، بدون در نظر گرفتن نیازها و توانمندیهای زنان، ناقص خواهد بود. از دسترسی به تسهیلات خرد و آموزشهای فنی تا تسهیل حضور در نمایشگاهها و بازارهای فروش، حمایت از بانوان میتواند بهرهوری کل زنجیره را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
برنامههای توانمندسازی برای مدیران و تولیدکنندگان زن
سلطانکاظمی از طراحی برنامههای ویژه برای ارتقای مهارت بانوان فعال در صنعت خرما خبر داد و گفت: «قطعاً برای این مدیران و تولیدکنندگان، برنامههایی در زمینه آموزش و توانمندسازی برگزار خواهیم کرد.»
این برنامهها بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی، شامل محورهای زیر خواهد بود:
- آموزشهای فنی فرآوری بهداشتی و استانداردهای بستهبندی صادراتی
- مهارتهای کارآفرینی، برندسازی و بازاریابی دیجیتال برای محصولات خرما
- آشنایی با شیوههای نوین نگهداری، انبارداری سرد و کاهش ضایعات پس از برداشت
- تسهیل دسترسی به اعتبارات، بیمه محصولات و زنجیره تأمین مواد اولیه
به گفته مسئولان، برگزاری دورههای حضوری در مراکز جهاد کشاورزی شهرستانهای خرمشهر، آبادان، شادگان، بهبهان و دشت آزادگان در دستور کار قرار دارد و در کنار آن، کارگاههای مجازی برای بانوان مناطق روستایی دورتر نیز پیشبینی شده است.
روز ملی خرما؛ فرصتی برای دیده شدن ظرفیت اقتصادی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، روز ملی خرما را بهانهای برای بازخوانی ظرفیتهای اقتصادی این محصول دانست. خرما علاوه بر تأمین امنیت غذایی و اشتغال پایدار، در ارزآوری و توسعه صادرات غیرنفتی نیز جایگاه قابل توجهی دارد. استان خوزستان با سطح زیرکشت گسترده و شرایط اقلیمی مناسب، میتواند با تکمیل زنجیره ارزش، از خامفروشی فاصله بگیرد و سهم بیشتری از بازارهای جهانی را به خود اختصاص دهد.
سلطانکاظمی در پایان یادآور شد: زنان کارآفرین در بخشهای مختلف زنجیره غذایی خرما، از فرآوری و بستهبندی تا تولید محصولاتی مانند لواشک خرما، کیک و شیرینیهای بر پایه خرما، سهم مهمی از این مسیر اقتصادی دارند و تقویت حلقههای حمایتی برای آنان، به معنای تقویت کل اقتصاد نخلمحور خوزستان است.
به نظر میرسد با توجه به سهم ۷۰ درصدی بانوان در این صنعت، سرمایهگذاری هدفمند بر آموزش، تأمین مالی و شبکهسازی آنان، نه تنها عدالت اجتماعی و توانمندسازی روستایی را محقق میکند، بلکه میتواند بهرهوری، کیفیت و رقابتپذیری خرمای خوزستان را در بازار داخلی و خارجی به سطح تازهای ارتقا دهد.
نظرات (0)