محمدرضا گودرزیمهر، کارگردان فیلم کوتاه «جاهای خالی»، این اثر را روایتی از همزیستی غم و زندگی توصیف کرد؛ فیلمی که به گفته او، از دل یک مواجهه ناخواسته و عمیق انسانی در میناب متولد شده و تلاش میکند معنای جای خالی دوستان شهید را از نگاه کودکان بازگو کند.
این مستند کوتاه که در بخش مسابقه پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ حضور دارد، به واقعه تلخ شهادت کودکان میناب میپردازد اما زاویه نگاهش متفاوت است؛ تمرکز فیلم نه بر خود فقدان، بلکه بر چگونگی ادامه پیدا کردن زندگی در کنار آن است.
جرقه اولیه در میان جمعیت سوگوار
گودرزیمهر درباره چگونگی شکلگیری ایده «جاهای خالی» توضیح داد که در ابتدا برنامهای برای ساخت چنین فیلمی نداشته است. او برای تولید یک مستند دیگر به میناب سفر کرده و از مدرسه محل تحصیل کودکان و مزار آنها بازدید کرده بود. به گفته او، حدود چهل روز از خاکسپاری کودکان گذشته بود و فضای مزار بسیار شلوغ بود؛ خانوادهها و مردم زیادی برای همدردی آمده بودند.
این کارگردان ادامه داد: «کمی از مزار فاصله گرفتم و از دور جمعیت را تماشا میکردم، به دنبال یک قاب یا روایت بودم. در همان لحظه چند کودک را دیدم که دور یک بنر ایستاده بودند و تصاویر شهدای میناب را به یکدیگر نشان میدادند.»
آنچه او را به شدت تحت تأثیر قرار داد، برخورد کودکانه و پرشور این بچهها با عکس دوستان از دست رفتهشان بود. گودرزیمهر گفت: «برایم عجیب و تکاندهنده بود که این کودکان با همان هیجان و شیطنت کودکانه، عکس دوستانی را که دیگر در میانشان نبودند به هم نشان میدادند؛ انگار میخواستند جای خالی آنها را با یادشان پر کنند.»
لحظهای که سوژه، فیلمساز را انتخاب کرد
به گفته کارگردان «جاهای خالی»، همین مشاهده سرآغاز نزدیک شدن او به گروه کودکان بود. او با آنها صحبت کرد و بازیها و شیطنتهایشان را با دوربین ثبت کرد. در میان همین تعامل، یکی از کودکان خودش پیش آمد و خواست حرفی را جلوی دوربین بزند.
گودرزیمهر اظهار کرد: «یکی از بچهها خودش جلو آمد و گفت میخواهد حرفی بزند و پرسید آیا میتوانم آن را پخش کنم؟ جلوی دوربین ایستاد و ماجرایی را تعریف کرد که بسیار تأثیرگذار بود. همان لحظه، هسته اصلی فیلم شکل گرفت. من سوژه را انتخاب نکردم، بلکه حس میکنم سوژه در آن بهشت زهرا خودش را به من نشان داد.»
او تأکید کرد که این فیلم حاصل یک مواجهه انسانی و بیواسطه است، نه یک طرح از پیش تعیینشده؛ اتفاقی که مسیر نگاه او به مستندسازی را نیز تغییر داده است.
زندگی در دل سوگواری؛ محور اصلی فیلم
گودرزیمهر مهمترین انگیزه خود برای ساخت «جاهای خالی» را تضاد میان اندوه و جریان زندگی میداند. او توضیح داد: «در بهشت زهرای میناب، کنار مزار کودکانی بودیم که شهید شده بودند و طبیعی بود که انتظار داشته باشیم همهچیز در غم و سوگ خلاصه شود، اما دوستان و همکلاسیهای همان بچهها هم آنجا بودند؛ بازی میکردند، میخندیدند، حرف میزدند و شیطنت میکردند.»
به باور او، همین تضاد، جوهره اصلی فیلم را ساخته است: «جای خالی دوستانشان واقعاً حس میشد، اما در کنار آن، زندگی همچنان ادامه داشت. من در آن کودکان فقط سوگ ندیدم؛ امید، زندگی و آینده را هم دیدم. به همین دلیل معتقدم «جاهای خالی» بیش از آنکه فیلمی درباره مرگ باشد، فیلمی درباره ادامه یافتن زندگی در کنار یک فقدان بزرگ است.»
این نگاه شاعرانه و تلخ به فقدان، به گفته او تلاشی است برای نشان دادن مقاومت زندگی و امید در برابر اندوه؛ روایتی که از نگاه کودکان، معنایی دوچندان پیدا میکند.
برشی کوتاه که معنایی بزرگ حمل میکند
کارگردان «جاهای خالی» با اشاره به تجربه ساخت این مستند کوتاه گفت که این اثر نگاهش را به ظرفیت قالب کوتاه تغییر داده است. او پیش از این تصور میکرده برای بیان حرفی مهم و تأثیرگذاری عمیق بر مخاطب، حتماً به زمان طولانی و قالبهای نیمهبلند یا بلند نیاز است.
وی افزود: «تجربه این فیلم نگاهم را تغییر داد. فهمیدم گاهی یک برش بسیار کوچک از واقعیت میتواند حامل معنایی بسیار بزرگ باشد. شاید فقط صد ثانیه فرصت داشته باشید، اما اگر آن لحظه بهدرستی انتخاب و بهدرستی ثبت شده باشد، همان صد ثانیه میتواند چیزی را در ذهن مخاطب حک کند که یک فیلم بسیار طولانی از پس آن برنمیآید.»
به گفته گودرزیمهر، سینمای کوتاه و مستند همین قدرت را دارد که واقعیتهای کمتر دیدهشده جامعه را در کوتاهترین زمان ممکن، به عمیقترین شکل روایت کند.
جشنوارهها؛ فرصتی برای دیدهشدن فیلم کوتاه
این فیلمساز همچنین درباره نقش جشنوارههای فیلم کوتاه در معرفی استعدادهای جدید سخن گفت و تأکید کرد که فیلم کوتاه در سینمای جهان همواره یکی از مسیرهای جدی ورود به سینمای حرفهای بوده است.
او بیان کرد: «بسیاری از فیلمسازان بزرگ، تجربه کردن، اشتباه کردن و پیدا کردن زبان شخصیشان را از همین قالب آغاز کردهاند.»
گودرزیمهر جشنوارهها را فراتر از ویترینی برای نمایش و رقابت دانست و گفت: «جشنواره میتواند به فضای فیلم کوتاه نشاط ببخشد، باعث دیدهشدن فیلمساز شود و مهمتر از همه، انگیزهای برای ادامه کار ایجاد کند. بهویژه برای فیلم کوتاه که امکان اکران گسترده و دیدهشدن به اندازه سینمای بلند را ندارد، جشنواره محلی حیاتی برای ارتباط اثر با مخاطب و ارتباط فیلمسازان با یکدیگر است.»
مستند کوتاه «جاهای خالی» به کارگردانی محمدرضا گودرزیمهر، اکنون با همین پشتوانه معنایی و عاطفی، در پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ به رقابت با دیگر آثار راه یافته و تلاش میکند روایتی متفاوت از سوگ، همدلی و پایداری زندگی را به مخاطبان عرضه کند.
نظرات (0)