طرح زراعت چوب به عنوان یکی از راهکارهای اصلی برای پاسخ به نیاز روزافزون کشور به چوب و فرآوردههای سلولزی، در استان کردستان با جدیت بیشتری دنبال میشود. این طرح علاوه بر ایجاد فرصت درآمدی برای بهرهبرداران محلی، نقش مهمی در حفاظت از جنگلهای طبیعی بهویژه رویشگاههای ارزشمند زاگرس دارد؛ جنگلهایی که طی سالهای اخیر تحت فشار بهرهبرداری و تغییر کاربری قرار گرفتهاند.
برنامه هزار هکتاری برای سال جاری
غیاثالدین، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان، در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان اعلام کرد که توسعه زراعت چوب یکی از برنامههای محوری این اداره کل برای تأمین نیازهای چوبی کشور و کاهش فشار بر عرصههای طبیعی است. به گفته او، برای سال جاری اجرای این طرح در سطح هزار هکتار در نقاط مختلف استان پیشبینی شده و مقدمات اجرایی آن در حال انجام است.
وی تأکید کرد که این برنامه در ادامه روند سالهای گذشته طراحی شده و با توجه به نتایج مطلوب بهدستآمده، ظرفیت افزایش سطح زیر کشت نیز وجود دارد. هدف اصلی، تولید پایدار چوب در اراضی مستعد خارج از جنگل و جلوگیری از دستاندازی به منابع طبیعی است.
نحوه ثبتنام و شرایط دریافت نهال رایگان
بر اساس اعلام منابع طبیعی کردستان، متقاضیان مشارکت در طرح زراعت چوب میتوانند از ابتدای فصل پاییز با مراجعه به ادارات منابع طبیعی شهرستان محل سکونت خود، برای تشکیل پرونده اقدام کنند. پس از ثبت درخواست، مدارک و مستندات متقاضی بررسی شده و کارشناسان از عرصه معرفیشده بازدید میدانی انجام میدهند.
در صورتی که زمین پیشنهادی از نظر فنی و کارشناسی شرایط لازم از جمله خاک، شیب، دسترسی به منابع آبی و سازگاری اقلیمی را داشته باشد، پرونده به اداره کل ارسال و پس از تأیید نهایی، نهال به صورت رایگان در زمان مناسب و متناسب با شرایط هر منطقه در اختیار بهرهبردار قرار میگیرد. کارشناسان این اداره کل همچنین در تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت، مشاوره فنی و حمایت کارشناسی را ارائه خواهند کرد.
صنوبر تبریزی؛ گونه سازگار با اقلیم کردستان
غیاثالدین با اشاره به گونههای مورد استفاده در زراعت چوب در کشور گفت: در حال حاضر دو گونه اصلی برای این منظور کشت میشود؛ صنوبر برای مناطق سردسیر و معتدل و اکالیپتوس برای مناطق گرمسیر و جنوبی. برای استان کردستان با توجه به اقلیم سرد و معتدل، گونه صنوبر تبریزی به عنوان مناسبترین گزینه انتخاب شده است.
وی افزود: تمام نهالهای مورد نیاز این طرح در نهالستانهای دولتی وابسته به اداره کل منابع طبیعی تولید میشود و به همین دلیل از نظر کیفیت و سازگاری با شرایط محلی، اطمینان لازم وجود دارد. توزیع رایگان این نهالها در کنار پشتیبانی فنی، هزینههای اولیه را برای کشاورزان و بهرهبرداران به شکل قابل توجهی کاهش میدهد.
صرفه اقتصادی و میزان تولید در هر هکتار
یکی از پرسشهای اصلی بهرهبرداران، میزان سودآوری و زمان بازگشت سرمایه در زراعت چوب است. معاون فنی منابع طبیعی کردستان در این باره توضیح داد که زمان برداشت محصول بسته به عواملی مانند شرایط اقلیمی، کیفیت خاک، میزان بارندگی سالانه، فاصله کاشت، نحوه مراقبت و هدف نهایی از کشت، بین ۲ تا ۱۰ سال متغیر است.
به گفته وی، متوسط تولید چوب نیز به همین عوامل وابسته است، اما در یک الگوی متعارف با تراکم حدود ۲ هزار و ۵۰۰ اصله نهال صنوبر در هر هکتار، میتوان انتظار داشت که هر هکتار به طور متوسط سالانه بین ۱۵ تا ۲۵ مترمکعب چوب تولید کند. این میزان تولید، درآمد پایداری را برای خانوارهای روستایی به همراه دارد و میتواند به عنوان یک فعالیت مکمل در کنار کشاورزی و باغداری مورد توجه قرار گیرد.
مدیریت منابع آبی و استفاده از آبهای نامتعارف
گونههای تندرشد مورد استفاده در زراعت چوب به طور طبیعی نیاز آبی نسبتاً بالایی دارند و این موضوع با توجه به محدودیت منابع آبی در کشور و استان کردستان، یکی از چالشهای اصلی توسعه این طرح به شمار میرود. غیاثالدین با اشاره به این محدودیت گفت: رویکرد اداره کل بر این است که اجرای طرح به سمت استفاده از آبهای نامتعارف، پسابهای تصفیهشده خانگی و صنعتی و اراضی حاشیه منابع آبی سوق داده شود.
وی افزود: در همین راستا برنامههای ترویجی برای ترغیب کشاورزان به تغییر کاربری برخی اراضی کمبازده باغی و صیفیجات به کشت صنوبر اجرا شده است. این تغییر کاربری ضمن ایجاد ارزش اقتصادی بالاتر، به مدیریت بهینه مصرف آب نیز کمک میکند و از فشار بر منابع آب زیرزمینی میکاهد.
کاهش فشار بر جنگلهای زاگرس و سرنوشت چوب تولیدی
مهمترین اثر زیستمحیطی توسعه زراعت چوب، تأمین بخشی از نیاز سلولزی و صنعتی کشور از محل تولید زراعی و در نتیجه کاهش نیاز به برداشت از جنگلهای طبیعی است. با افزایش تولید از این مسیر، بخشی از تقاضای صنایع برای مصارف خانگی و صنعتی پوشش داده میشود و فرصت احیا و تنفس برای جنگلهای زاگرس فراهم خواهد شد.
در خصوص مقصد چوب تولیدی در کردستان نیز معاون فنی منابع طبیعی استان توضیح داد که به دلیل محدود بودن صنایع تبدیلی و فرآوری چوب در داخل استان، بخش عمده چوب برداشتشده پس از خرید، برای تبدیل به محصولات نهایی به استانهای صنعتی بهویژه استانهای شمالی کشور ارسال میشود. بخشی دیگر نیز برای مصارف محلی مانند ساخت ابزارآلات کشاورزی، تیرهای چوبی و مصارف روستایی در داخل استان به کار میرود.
موانع توسعه و عملکرد هزار هکتاری سال ۱۴۰۴
غیاثالدین سه عامل آگاهی محدود برخی جوامع محلی نسبت به مزایای اقتصادی و زیستمحیطی زراعت چوب، کمبود منابع آبی و محدودیت اعتبارات دولتی برای تولید نهال را مهمترین موانع توسعه این طرح عنوان کرد. به گفته وی، اداره کل منابع طبیعی در سالهای اخیر با برگزاری دورهها و جلسات آموزشی و ترویجی در روستاها و مناطق مستعد، تلاش کرده است سطح آگاهی بهرهبرداران را افزایش دهد که این اقدامات با استقبال نسبی و نتایج مثبت همراه بوده است.
وی با اشاره به عملکرد سال گذشته اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ طرح زراعت چوب در سطح هزار هکتار و با توزیع و کاشت بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار اصله نهال در استان اجرا شد. با توجه به اقدامات انجامشده در زمینه شناسایی اراضی مستعد، پتانسیلیابی، تأمین نهال رایگان، بازدیدهای میدانی و ارائه مشاورههای فنی، عملکرد سال گذشته مطلوب ارزیابی میشود.
معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان در پایان خاطرنشان کرد: توسعه زراعت چوب تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه یک سرمایهگذاری بلندمدت برای تأمین مواد اولیه صنایع چوب و کاغذ، کاهش وابستگی به واردات، ایجاد اشتغال پایدار روستایی و مهمتر از همه حفاظت از جنگلهای طبیعی استان و کشور است و ادامه این مسیر نیازمند همراهی بهرهبرداران، تأمین اعتبارات و مدیریت هوشمند منابع آبی است.
نظرات (0)