طرح ملی «ایران دیجیتال» که با هدف توسعه سواد دیجیتال و آموزش هوش مصنوعی در مدارس کشور کلید خورده، وارد فاز گسترده اجرایی شده است. مجری این طرح می‌گوید پس از پشت سر گذاشتن مرحله آزمایشی، استقبال دانش‌آموزان و معلمان بسیار فراتر از پیش‌بینی‌ها بوده و افق جدیدی برای پوشش کامل نظام آموزشی کشور ترسیم شده است.

از پایلوت هفت استانی تا اجرای ملی

محمدباقر تبریزی، مجری طرح ملی ایران دیجیتال و مدیرعامل مجموعه دانش‌بنیان کوئرا، در حاشیه مراسم اختتامیه «ایران دیجیتال ۱۴۰۵» با تشریح روند اجرای این برنامه گفت: اجرای آزمایشی طرح از سال ۱۴۰۲ با همکاری مشترک وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و وزارت آموزش و پرورش آغاز شد.

به گفته وی، در فاز پایلوت چند پلتفرم آموزشی مأموریت آموزش برنامه‌نویسی و مفاهیم پایه هوش مصنوعی را در استان‌های مختلف بر عهده داشتند. پلتفرم «جونیورا» به‌عنوان یکی از مجریان اصلی، استان‌های قم و مازندران را پوشش داد و در مجموع حدود هفت استان در مرحله آزمایشی مشارکت کردند. نتایج به‌دست‌آمده از این دوره، مبنای تصمیم برای توسعه طرح در مقیاس ملی شد.

تبریزی افزود: از سال ۱۴۰۴ طرح وارد مرحله گسترده شد و مسئولیت اجرا به دو پلتفرم اصلی سپرده شد؛ یکی با همکاری معاونت علمی ریاست‌جمهوری و دیگری با مشارکت وزارت ارتباطات. این مرحله به‌طور رسمی از ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۴ کلید خورد.

عبور از هدف اولیه؛ ۴ میلیون نفر تحت پوشش

بر اساس برنامه اولیه، هر یک از دو بخش مجری باید یک میلیون دانش‌آموز را آموزش می‌دادند و هدف کل طرح در این مرحله، پوشش دو میلیون نفر بود. اما آمارهای جدید نشان می‌دهد استقبال بسیار فراتر از انتظار بوده است.

مجری طرح ملی ایران دیجیتال اعلام کرد: تاکنون حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر از طریق پلتفرم جونیورا در دوره‌ها ثبت‌نام و فعال شده‌اند و در پلتفرم دوم نیز بین یک میلیون و ۷۰۰ تا یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر تحت آموزش قرار گرفته‌اند. با احتساب معلمانی که در دوره‌های توانمندسازی شرکت کرده‌اند، مجموع افراد تحت پوشش طرح به حدود ۴ میلیون نفر رسیده است؛ یعنی دو برابر هدف‌گذاری اولیه.

وی تأکید کرد ظرفیت هر دو بخش از یک میلیون به حدود دو برابر افزایش یافته و این رشد، نشان‌دهنده ظرفیت بالای مدارس برای پذیرش آموزش‌های نوین است.

آموزش هفت‌سطحی از سواد پایه تا ساخت دستیار هوشمند

یکی از ویژگی‌های کلیدی طرح ایران دیجیتال، طراحی محتوای آموزشی در هفت سطح متوالی است. به گفته تبریزی، تمرکز اصلی در گام نخست بر دانش‌آموزان دوره متوسطه اول بوده است. دانش‌آموزانی که از ابتدای اجرای طرح همراه بوده‌اند، امکان طی کردن کامل هر هفت سطح را داشته‌اند، اما با ورود پیوسته دانش‌آموزان جدید، دوره‌ها به‌صورت مستمر و فعال ادامه دارد.

سطح‌بندی محتوا به‌گونه‌ای انجام شده که حتی دانش‌آموزانی با سطح سواد خواندن و نوشتن محدود نیز بتوانند از سطوح مقدماتی شروع کنند. دوره‌ها از مفاهیم بسیار پایه آغاز می‌شود و به‌تدریج به مباحث تئوری، علمی و عملی هوش مصنوعی می‌رسد. تبریزی در این باره توضیح داد: «تلاش کردیم آموزش‌ها کاملاً تعاملی باشد؛ دانش‌آموز صرفاً نظاره‌گر نباشد بلکه با تمرین، حل مسئله و انجام پروژه‌های عملی، مهارت واقعی کسب کند.»

در پایان هر مسیر آموزشی، دانش‌آموزان باید یک پروژه عملی ارائه دهند که مورد ارزیابی و داوری قرار می‌گیرد. تاکنون حدود ۲۰ هزار پروژه عملی در سامانه طرح ثبت شده است. هدف غایی این است که نسل جدید، تنها مصرف‌کننده چت‌بات‌های آماده نباشد، بلکه خود بتواند چت‌بات، دستیار هوشمند و محصولات مبتنی بر پردازش متن و تصویر را طراحی و توسعه دهد.

به گفته مدیرعامل کوئرا، بدیهی است که همه ۴ میلیون نفر تا سطوح پیشرفته پیش نخواهند رفت؛ ساختار دوره‌ها به‌گونه‌ای است که هر دانش‌آموز متناسب با توانایی و علاقه خود مسیر را ادامه می‌دهد و دانش‌آموزان مستعدتر وارد سطوح تخصصی‌تر می‌شوند.

۵۰ هزار شرکت‌کننده در مسابقه ملی هوش مصنوعی

در کنار دوره‌های آموزشی، رویدادهای انگیزشی نیز برای تثبیت یادگیری طراحی شده است. تبریزی از برگزاری دومین دوره مسابقه ملی هوش مصنوعی دانش‌آموزی خبر داد و گفت: نخستین دوره این مسابقات تابستان سال گذشته برگزار شد و در مجموع دو دوره، حدود ۵۰ هزار دانش‌آموز با ارائه پروژه‌ها و تمرین‌های عملی خود در این رویداد شرکت کرده‌اند.

وی این مسابقات را از پرمخاطب‌ترین رویدادهای حوزه هوش مصنوعی دانش‌آموزی در کشور توصیف کرد و افزود شرکت‌کنندگان در آن، دستاوردهای عملی خود را به نمایش می‌گذارند. به گفته او، در مراسم اختتامیه ایران دیجیتال ۱۴۰۵ نیز از دانش‌آموزان برتر این دوره تقدیر به عمل خواهد آمد.

چشم‌انداز ۱۴۰۶؛ پوشش ۱۷ میلیون دانش‌آموز

برنامه آینده طرح ایران دیجیتال، بسیار بلندپروازانه ترسیم شده است. مجری طرح گفت: هدف بعدی، پوشش حدود ۸ میلیون دانش‌آموز دوره متوسطه اول و دوم است و از سال آینده، دانش‌آموزان دوره ابتدایی نیز به‌تدریج وارد چرخه آموزش خواهند شد.

بر این اساس، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۰۶ امکان ارائه آموزش‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های دیجیتال برای کل جمعیت ۱۶ تا ۱۷ میلیون نفری دانش‌آموزان کشور فراهم شود؛ تحولی که در صورت تحقق، بزرگ‌ترین برنامه آموزش همگانی هوش مصنوعی در تاریخ نظام آموزشی ایران خواهد بود.

کارشناسان معتقدند تحقق این هدف می‌تواند شکاف دیجیتال میان نسل جدید و فناوری‌های نوظهور را به‌طور چشمگیری کاهش دهد و زمینه‌ساز تربیت نسلی توانمند برای اقتصاد دیجیتال آینده کشور باشد.