تأمین پایدار غذای بیش از ۸۵ میلیون نفر، وابستگی مستقیم به توان تولید داخل دارد؛ موضوعی که در دو سال اخیر و با توجه به تحولات منطقهای و فشار بر زنجیرههای تأمین، اهمیت مضاعف یافته است. آمارها نشان میدهد سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی در کشور تولید میشود که نزدیک به ۷۰ درصد آن سهم زراعت است. همین سهم بالا، ضرورت کاهش وابستگی به واردات و تقویت ضریب خوداتکایی در محصولات اساسی را پررنگتر میکند.
بر اساس اهداف برنامه هفتم توسعه، کشور باید در برخی محصولات اساسی به خودکفایی کامل و در مجموعه محصولات راهبردی به خودکفایی ۹۰ درصدی دست یابد. تحقق این هدف اما تنها با تکیه بر ظرفیت وزارت جهاد کشاورزی ممکن نیست و به ایجاد زیرساخت، تأمین اعتبارات و هماهنگی فرابخشی نیاز دارد؛ از تأمین سوخت توسط وزارت نفت تا تأمین آب و برق پایدار از سوی وزارت نیرو.
خودکفایی ۸۵ درصدی و چشمانداز ۹۰ درصدی تا پایان برنامه هفتم
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت فعلی امنیت غذایی کشور گفت: «خودکفایی بخش کشاورزی در حال حاضر حدود ۸۵ درصد است و بخش اعظم امنیت غذایی متکی بر تولید داخل است.» به گفته وی، همین اتکا به تولید داخلی بود که در ماههای گذشته و بهرغم شرایط جنگی، مانع از شکلگیری کمبود یا صف خرید شد و تولیدکنندگان توانستند چرخ تولید را بهخوبی به حرکت درآورند.
وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه سالانه برای تأمین ۱۵ درصد باقیمانده نیاز کشاورزی نزدیک به ۱۶ میلیارد دلار واردات انجام میشود و در مقابل حدود ۸ میلیارد دلار صادرات داریم، تأکید کرد: یکی از محورهای اصلی وزارت جهاد، دستیابی به خودکفایی ۱۰۰ درصدی در چارچوب برنامه هفتم است. بر اساس برنامهریزی اجرایی، پیشبینی میشود تا پایان برنامه هفتم، نرخ خودکفایی از ۸۵ درصد به بالای ۹۰ درصد افزایش یابد.
افزایش بهرهوری؛ کلید عبور از محدودیتهای اقلیمی و منابع
غلامرضا گلمحمدی، رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) با تشریح راهکارهای علمی دستیابی به اهداف برنامه هفتم گفت: در این برنامه، خودکفایی ۹۰ درصدی برای پنج محصول اساسی و خودکفایی ۴۰ درصدی برای دانههای روغنی هدفگذاری شده است. راهبرد اصلی سازمان تات برای تحقق این اهداف، افزایش بهرهوری در واحد سطح از طریق معرفی ارقام جدید و تولید بذور هیبرید و گواهیشده است.
به گفته گلمحمدی، در حوزه برنج اقدامات ویژهای در دستور کار قرار دارد. ارقام اصلاحشده جدید در شرایط عادی حدود ۲ تن در هکتار عملکرد بالاتری نسبت به ارقام رایج دارند و در شرایط خشکسالی نیز عملکردی مشابه رقم پرطرفدار هاشمی حفظ میکنند. وی افزود: «تلاش میکنیم ارقام پرمحصول را با ارقام باکیفیت تلاقی دهیم و اخیراً ارقام خارجی نیز وارد چرخه اصلاحی شدهاند؛ بر این اساس امیدواریم به خوداتکایی ۹۰ درصدی دست یابیم.»
معاون وزیر جهاد کشاورزی، توسعه بذور هیبرید را یکی از مهمترین اهرمهای خودکفایی دانست و اظهار کرد: در این بخش اقدامات گستردهای انجام شده بهطوری که تاکنون حدود ۱۰ درصد خودکفایی از این مسیر محقق شده است. در سال گذشته با همکاری بخش خصوصی ۴۰ رقم بذر هیبرید تولید شد و روند فعلی نشان میدهد شاخصهای برنامه هفتم مطابق اهداف پیش میرود.
گلمحمدی با اشاره به چالشهای ساختاری بخش کشاورزی یادآور شد: شرایط اقلیمی، محدودیت منابع مالی و سرمایهگذاری و همچنین سطح تحصیلات بهرهبرداران از عوامل اثرگذار است. برآوردها نشان میدهد حدود ۸۰ درصد کشاورزان دارای تحصیلات دیپلم و پایینتر هستند؛ از اینرو توانمندسازی و آموزش آنان نیازمند عزم ملی و مشارکت همه دستگاههاست. با این حال، به گفته وی، قابلیت اجرایی برنامه هفتم به مراتب بالاتر از برنامههای پیشین ارزیابی میشود.
ضرورت همافزایی وزارتخانهها؛ از سوخت تا نقدینگی
پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی با تأکید بر فرابخشی بودن مقوله خودکفایی گفت: تحقق امنیت غذایی بدون همراهی دستگاههای ذیربط با وزارت جهاد کشاورزی ممکن نیست. اتاق اصناف با برگزاری جلسات مستمر با وزارت جهاد، هماهنگی با سایر وزارتخانهها را پیگیری میکند، اما همچنان در تأمین نهاده و انرژی با مشکلات جدی مواجه هستیم.
به گفته عالمی، وزارت نفت در تأمین سوخت مورد نیاز بخش کشاورزی همراهی لازم را ندارد و تصمیمات جزیرهای بدون توجه به نیازهای واقعی کشاورزان اتخاذ میشود. در حوزه وزارت نیرو نیز چالشهای متعددی وجود دارد؛ هرچند بهتازگی مذاکراتی با شرکت توانیر آغاز شده و امید میرود خروجی این جلسات به بهبود تأمین انرژی کشاورزی منجر شود. او تصریح کرد: «در حال حاضر شرایط مناسبی در تأمین انرژی نداریم.»
رئیس اتاق اصناف کشاورزی، نقش سازمان برنامه و بودجه را نیز تعیینکننده خواند و افزود: پرداخت بهموقع وجوه، حمایتهای اعتباری و تأمین نقدینگی از حلقههای مفقوده در مسیر خودکفایی است. تأخیر در تخصیص منابع، کشاورزان را با وجود مشکلات فراوان، در تنگنا قرار داده و نمیتوان بدون رفع این گلوگاهها انتظار جهش تولید داشت.
عالمی با انتقاد از رویکرد برخی دستگاهها خاطرنشان کرد: «در سازمان برنامه و بودجه و برخی وزارتخانهها، سیاست خودکفایی و ارتقای امنیت غذایی بهصورت پررنگ دیده نمیشود و حتی گاه به نظر میرسد نگاه غالب، تأمین غذا از مسیر واردات است.» به اعتقاد وی، اجرای موفق برنامه پنجساله هفتم، نیازمند تدوین همزمان برنامههای کوتاهمدت و بلندمدت و پرهیز از نگاه مقطعی است.
بهرهوری در واحد سطح؛ مهمترین راهبرد ملی
کارشناسان و مسئولان اتفاق نظر دارند که با توجه به محدودیت منابع آب و خاک، افزایش تولید از طریق توسعه سطح زیر کشت بهتنهایی پاسخگو نیست. مهمترین راهکار دستیابی به خودکفایی پایدار، افزایش بهرهوری در واحد سطح است؛ راهبردی که سه محور اصلی دارد:
- معرفی و ترویج ارقام پرمحصول، مقاوم به خشکی و سازگار با اقلیم
- توسعه بذور هیبرید و گواهیشده با مشارکت بخش خصوصی
- نوسازی نظام ترویج و توانمندسازی کشاورزان برای بهکارگیری دانش نوین
وزارت جهاد کشاورزی بهعنوان متولی تأمین غذای سالم، در دسترس و باکیفیت، مأموریت دارد این راهبرد را با پشتوانه اعتباری و زیرساختی محقق کند. تحقق خودکفایی ۹۰ درصدی نه یک پروژه بخشی، بلکه یک پروژه ملی است که موفقیت آن به هماهنگی وزارت نفت، وزارت نیرو، سازمان برنامه و بودجه و نظام بانکی وابسته است.
در نهایت، تجربه ماههای اخیر نشان داد که تکیه بر توان داخلی، سپری مؤثر در برابر تکانههای بیرونی است. اگر زیرساختهای تولید تقویت شود، نقدینگی بهموقع تزریق گردد و بهرهوری علمی جایگزین کشاورزی سنتی شود، هدفگذاری برنامه هفتم برای خودکفایی محصولات اساسی، هدفی دستیافتنی خواهد بود؛ هدفی که مستقیماً به سفره مردم و پایداری امنیت غذایی کشور گره خورده است.
نظرات (0)