پدیدهای که در سالهای اخیر ذهن بسیاری از تحلیلگران روابط بینالملل را به خود مشغول کرده، این است که چرا آمریکا با وجود سابقه طولانی بدعهدی، خروج از توافقها و اعمال فشارهای همهجانبه علیه ایران، در افکار عمومی این کشور هزینه سیاسی متناسبی پرداخت نکرده است. یک تحلیل تازه، پاسخ این پرسش را در رفتار نیروهای سیاسی داخل ایران جستوجو میکند.
رخداد خارجی در خدمت منازعه داخلی
عاطفه عرفانی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی، در یادداشتی با اشاره به این معضل مینویسد: در بسیاری از بزنگاههای مهم، از ماجرای برجام و خروج آمریکا گرفته تا مذاکرات بعدی و حتی رویاروییهای اخیر، به جای آنکه رفتار واشنگتن به عنوان مسئله اصلی مورد قضاوت قرار گیرد، رقابتهای جناحی میدان تحلیل را تسخیر کرده است.
به بیان این تحلیلگر، موافقان یکدیگر را عامل شکست معرفی کردهاند و مخالفان نیز مسئولیت رخدادها را متوجه رقیب داخلی دانستهاند. در این میان، آمریکا از جایگاه «متهم اصلی» خارج شده و به «ابزاری برای تسویهحسابهای سیاسی داخلی» تبدیل شده است.
حافظه تاریخی قربانی رقابتهای داخلی
نکته کلیدی در تحلیل این وضعیت، تأثیر مخرب این فرآیند بر حافظه تاریخی جامعه است. وقتی یک رخداد خارجی به جای آنکه به «تجربه ملی» تبدیل شود، به «سرمایه رقابت جناحی» بدل میشود، حافظه تاریخی جامعه نیز شکل نمیگیرد. نتیجه آنکه جامعهای که تجربه مشترک نمیسازد، ناگزیر بارها در برابر یک مسئله واحد قرار میگیرد و هر بار همان مناقشه از نو آغاز میشود.
این همان چرخهای است که در سالهای اخیر بارها تکرار شده: اعتماد، بدعهدی، و بازگشت دوباره به نقطه آغاز. نه به این دلیل که تاریخ وجود ندارد، بلکه چون تاریخ به تجربه مشترک و ماندگار تبدیل نشده است.
مسئولیتزدایی از آمریکا
نویسنده این یادداشت بر این باور است که هیچ کشوری بیش از زمانی که رقیبان داخلی، مسئولیت رفتار او را از دوش خودش بردارند، از هزینه اقداماتش رهایی نمییابد. به عبارت دیگر، وقتی دو جناح رقیب در ایران، به جای تمرکز بر رفتار طرف خارجی، یکدیگر را متهم میکنند، عملاً از فشار افکار عمومی بر آمریکا کاسته میشود.
این تحلیل در شرایطی ارائه میشود که روابط ایران و آمریکا همچنان در وضعیت پرتنشی به سر میبرد و موضوع مذاکرات و تعاملات آینده همواره در محافل سیاسی و رسانهای کشور محل بحث و نظر است.
چشمانداز پیش رو
به نظر میرسد تا زمانی که رقابتهای جناحی اجازه ندهند رفتار آمریکا به عنوان یک تجربه مشترک تاریخی در حافظه سیاسی جامعه ثبت شود، چرخه تکرار همچنان ادامه خواهد یافت. آمریکا همچنان دشمنی خواهد بود که هزینه سیاسی رفتار خود را در افکار عمومی ایران نمیپردازد و رقابتهای داخلی نیز مانع شکلگیری یک روایت واحد و ملی از تجربه تقابل با این کشور خواهد شد.
نظرات (0)