بازار تاریخی زنجان که به عنوان طولانیترین بازار سرپوشیده ایران شناخته میشود، هنوز موفق به کسب جایگاه خود در فهرست میراث جهانی یونسکو نشده است. مهدی باقری، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان زنجان، در گفتوگویی به تشریح دلایل این تأخیر پرداخته و موانع پیش روی این پرونده را تبیین کرده است.
اهمیت بازار تاریخی زنجان
بازار زنجان نه تنها یک کالبد معماری ارزشمند، بلکه شریان حیاتی اقتصاد، تاریخ و فرهنگ منطقه به شمار میرود. این بازار سرپوشیده که یکی از طولانیترین نمونههای خود در ایران است، گوهری بیبدیل در قلب شهر زنجان محسوب میشود. با این حال، فرآیند ثبت جهانی یونسکو که فرآیندی پیچیده، زمانبر و مبتنی بر معیارهای سختگیرانه ارزش جهانی برجسته است، هنوز برای این اثر تاریخی تکمیل نشده است.
چالشهای یکپارچگی و اصالت کالبدی
یکی از مهمترین موانع پیش روی ثبت جهانی بازار زنجان، چالشهای مربوط به یکپارچگی و اصالت کالبدی است. یونسکو بر حفظ اصالت و یکپارچگی اثر تأکید ویژهای دارد. به گفته باقری، در دهههای اخیر، تغییر کاربریهای غیرمجاز، مداخلات کالبدی در حجرهها نظیر استفاده از مصالح ناهمگون در بازسازیها و تغییرات در برخی راستهها، اصالت تاریخی بازار را با چالش مواجه کرده است.
برای ثبت جهانی، نیازمند پاکسازی بصری و احیای تکنیکهای سنتی مرمت هستیم که این امر فرآیندی پرهزینه و نیازمند همراهی تمامی کسبه و ذینفعان است.
طرح جامع مدیریت و حفاظت
تدوین نشدن نهایی طرح جامع مدیریت و حفاظت یکی دیگر از موانع اصلی به شمار میرود. ثبت در یونسکو تنها به معنای ثبت یک بنا نیست، بلکه به معنای پذیرش تعهد بینالمللی برای مدیریت حفاظتی است. مسئولان در حال تدوین یک طرح جامع مدیریت هستند که نه تنها به کالبد بازار، بلکه به حریم منظری آن و تأثیرات بر بافت پیرامونی نیز بپردازد.
معضل مالکیت خصوصی
بخش عمدهای از بازار زنجان در تملک بخش خصوصی قرار دارد و این موضوع یکی از بزرگترین موانع پیش روی ثبت جهانی است. تضاد منافع میان حقوق مالکانه کسبه برای توسعه و ضوابط حفاظتی میراث فرهنگی، چالشی جدی ایجاد کرده است. رسیدن به یک مدل برد-برد که در آن کسبه به عنوان حافظان اصلی بازار در فرآیند ثبت مشارکت کنند، نیازمند زمان و دیپلماسی دقیق با ذینفعان است.
زیرساختهای شهری و استانداردهای ایمنی
استانداردهای سختگیرانه یونسکو برای مدیریت بحران، ایمنی در برابر آتشسوزی، تأسیسات شهری برق، گاز، فاضلاب و مدیریت پسماند در بافتهای تاریخی، چالش دیگری است که بازار زنجان با آن روبروست. بازار زنجان به عنوان یک موجود زنده و پویا، نیازمند ارتقای زیرساختهای ایمنی است تا با استانداردهای جهانی همتراز شود.
به گفته رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان زنجان، رفع این موانع نیازمند عزم جدی، همکاری بینبخشی و تخصیص منابع مالی مناسب است تا این اثر ارزشمند تاریخی بتواند به جایگاه شایسته خود در فهرست میراث جهانی دست یابد.
نظرات (0)