صنعت پسته ایران که به «طلای سبز» شهرت دارد، در سالهای اخیر با چالشهای جدی از جمله تغییرات اقلیمی، بحران آب و افزایش شوری منابع زیرزمینی مواجه شده است. در این راستا، کمیته تخصصی پسته سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی نقشه راه جامع ۱۰ سالهای را تدوین کرده که میتواند آینده این صنعت استراتژیک را دگرگون کند.
جایگاه تاریخی پسته در اقتصاد ایران
صبا شکرالهفام، دبیر این کمیته، در گفتوگو با خبرنگاران با اشاره به قدمت چند هزار ساله تولید پسته در ایران گفت: پسته به عنوان یکی از مهمترین محصولات باغی کشور و از ارکان اصلی صادرات غیرنفتی محسوب میشود. کیفیت ممتاز پسته ایرانی، مقاومت طبیعی درخت پسته به شرایط خشک و نیمهخشک و دانش بومی ارزشمند، از جمله مزیتهای رقابتی این صنعت است.
با این حال، وی هشدار داد که نبود راهبردهای ملی و بینالمللی منسجم، ضعف در نظامهای تحقیق و ترویج، خردهمالکی گسترده باغات، استفاده محدود از فناوریهای نوین و فقدان بازاریابی مؤثر، بهرهوری و رقابتپذیری صنعت پسته را به شدت کاهش داده است.
تهدید تغییرات اقلیمی و شوری آب
شکرالهفام تغییرات اقلیمی و شوری آب را دو تهدید بههمپیوسته دانست و تأکید کرد: افزایش دما، کاهش بارندگی و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی باعث تشدید شوری خاک و آب شده و بهرهوری باغات پسته را به خطر انداخته است. به گفته وی، شوری آب نه یک تهدید مستقل، بلکه حلقه واسط میان تغییرات اقلیمی و کاهش عملکرد باغهای پسته است.
بررسیهای انجامشده با استفاده از مدل تحلیل SWOT نشان میدهد که این صنعت، با وجود مزیتهای فراوان، به دلیل ضعفهای ساختاری و تهدیدهای محیطی در موقعیتی شکننده قرار گرفته و برای عبور از این شرایط نیازمند اجرای راهبردهای تدافعی و اصلاحی فوری است.
سه فاز تحول در صنعت پسته
نقشه راه تدوینشده در سه فاز «تثبیت و آمادگی»، «تحول و انطباق» و «تابآوری و مدیریت» طراحی شده است:
- فاز نخست - تثبیت و آمادگی: ایجاد زیرساختهای پایش هوشمند، آموزش باغداران و اجرای پایلوتهای آبیاری با آب شور در دستور کار قرار دارد.
- فاز دوم - تحول و انطباق: جایگزینی فناوریهای سنتی با سامانههای هوشمند، توسعه پایههای مقاوم به شوری و مدیریت نوین منابع آب دنبال خواهد شد.
- فاز سوم - تابآوری و مدیریت: توسعه ارقام مقاوم، بهرهگیری از فناوریهای نوین و تقویت برند پسته ایران، با هدف تبدیل تهدیدهای اقلیمی به مزیت رقابتی.
راهکارهای عملیاتی و اهداف کمی
دبیر کمیته تخصصی پسته راهکارهای متعددی را برای مقابله با چالشهای پیش رو برشمرد: جایگزینی پایههای حساس با پایههای مقاوم به شوری، توسعه آبیاری کنترلشده با آبهای شور، استقرار شبکههای هوشمند پایش شوری خاک و آب، اتصال سامانههای آبیاری به مدلهای پیشبینی اقلیمی، تغذیه مصنوعی سفرههای آب زیرزمینی و ایجاد صندوق بیمه ویژه تنشهای اقلیمی.
بر اساس اهداف این نقشه راه، طی یک افق ۱۰ ساله موارد زیر پیشبینی شده است:
- کاهش ۳۰ درصدی مصرف آب شیرین در باغات پسته
- افزایش تحمل باغات به شوری تا EC برابر ۸
- کاهش ۵۰ درصدی خسارتهای ناشی از خشکسالی
- حفظ سهم ۴۰ درصدی ایران از بازار جهانی پسته
شرایط موفقیت برنامه
شکرالهفام تأکید کرد که موفقیت این برنامه در گرو تأمین منابع مالی پایدار، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، مشارکت فعال باغداران، توسعه فناوریهای نوین و استقرار نظامهای دقیق پایش و مدیریت منابع آب است. وی ابراز امیدواری کرد که با اجرای این راهبردهای جامع، بتوان آیندهای پایدار برای صنعت پسته ایران رقم زد و جایگاه این محصول ارزشمند را در بازارهای جهانی تثبیت کرد.
گفتنی است ایران سالها به عنوان بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده پسته در جهان شناخته میشد، اما در سالهای اخیر رقبایی مانند ایالات متحده و چین سهم بازار ایران را کاهش دادهاند. اجرای این نقشه راه میتواند گامی مؤثر برای بازگرداندن ایران به جایگاه نخست بازار جهانی پسته باشد.
نظرات (0)